Historia "Węgla Brunatnego"

Przed nami kolejne wydania

O branży węgla brunatnego piszą różne czasopisma, wśród nich m.in. "Górnictwo Odkrywkowe" - wydawane przez Poltegor-instytut, "WUG" - miesięcznik Wyższego Urzędu Górniczego oraz nasz "Węgiel Brunatny". W kwartalniku informacyjnym Związku Pracodawców PPWB poruszamy zagadnienia związane wyłącznie z branżą węgla brunatnego - artykuły specjalistyczne, techniczne, ekonomiczne, a także społeczne. Od przeszło 13 lat wydawany jest tenże biuletyn, którego redakcja kilka razy zmieniała siedzibę, a sam "Węgiel" ewoluował, przeobrażał się, aż całkowicie odmienił swój wizerunek - z pewnością na korzystniejszy.

W 2003 roku redakcja mieściła się w Kopalni "Bełchatów", wtedy też powstał nowy zespół redakcyjny składający się z przedstawicieli spółek wchodzących w skład PPWB. Wiosną tegoż roku w Szklarskiej Porębie odbyło się specjalne szkolenie w dziedzinie media relations dla ludzi tworzących nowy "Węgiel Brunatny" - ja również byłem w tym zespole. Tam wspólnie ustaliliśmy zasady wydawania kwartalnika (każdy z redaktorów odpowiadał za artykuły z własnej firmy), zaakceptowaliśmy nową szatę graficzną - bardziej odpowiadającą dzisiejszym czasom, szkoliliśmy się w promowaniu firmy i Związku Pracodawców. Dziś redakcja "Węgla Brunatnego" jest w Kopalni "Turów", gdzie również znajduje się siedziba PPWB.

Jako redaktor naczelny pracuję nad kolejnymi wydaniami "Węgla Brunatnego" i czasem wspominam współpracę z Panem Karolem Bielikowskim (pierwszy naczelny "WB"), którego poznałem w 1997 roku, podczas przygotowywania specjalnego wydania, poświęconego w całości Kopalni "Turów" z okazji jej 50-lecia polskości. Wtedy jeszcze nie przypuszczałem, że będę kontynuował jego zadania w PPWB. Pamiętam go jako miłego, ale zarazem konsekwentnego człowieka. Przypomnę, że Pan Karol posiada stopień górniczy "Generalny Dyrektor Górniczy III stopnia", znał się na branży węgla brunatnego, ponieważ przez wiele lat pracował jako Naczelny Inżynier ds. eksploatacji węgla brunatnego w ministerstwie. Dziś jest już zasłużonym emerytem i mieszka w małej miejscowości pod Warszawą. Chętnie przystał na opisanie wspomnień i w przyszłym numerze zamieścimy jego felieton na temat "Węgla Brunatnego".

W swoich dłoniach trzymacie 50. już numer "Węgla Brunatnego", zachęcam więc wszystkich naszych Czytelników, by wciąż sięgali po nasz kwartalnik, a przy okazji życzę sobie i Zespołowi Redakcyjnemu jak najwięcej interesujących tematów i wydania kolejnych (co najmniej!) 50 numerów.

Henryk Izydorczyk
Redaktor Naczelny

Od 1 do 50

Szanowni Państwo! Drodzy Czytelnicy "Węgla Brunatnego". Niech ten przedział numeracji od "1" do "50" nie przerazi Państwa skojarzeniem myślowym, iż nastąpi "streszczenie" tej liczby numerów wydanego biuletynu informacyjnego Związku Pracodawców Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego pod nazwą "Węgiel Brunatny". Takiego zamiaru nie mam, ale uważam za potrzebne krótkie scharakteryzowanie roli tego, dzisiaj już od 10 lat kwartalnika, wydawnictwa branży węgla brunatnego.

"Węgiel Brunatny" doczekał się 50. wydania i z tej okazji można tylko serdecznie gratulować kolejnym Radom Redakcyjnym i Zespołom Redakcyjnym ciągłości działania i doceniania roli, jaką spełnia "Węgiel Brunatny" w całym okresie istnienia Porozumienia Producentów Węgla Brunatnego.

Istnienie Związku Pracodawców PPWB i wydawnictwa "Węgla Brunatnego" to już historia trzynastoletniego okresu czasu. Można w tej sprawie mieć różne spojrzenie na "taki szmat historii", ale nie ulega zmianie fakt, że właśnie to jest 13 lat.

Wydawnictwo biuletynu "Węgiel Brunatny" było w założeniach programowych Porozumienia Producentów Węgla Brunatnego jeszcze przed formalnym zaistnieniem Związku Pracodawców. Szczegółowo na ten temat wypowie się na pewno, moim zdaniem, jego pierwszy Redaktor Naczelny Pan mgr Karol Bielikowski i założyciele tego Związku.

Moje kontakty, a później udział, w działalności PPWB rozpoczęły się w październiku 1991 r., kiedy zwrócono się do mnie o opracowanie projektu statutu. Po opracowaniu projektu i przekazaniu go Radzie Porozumienia, jaką tworzyli dyrektorzy i przewodniczący rad pracowniczych utworzonego w dniu 23 stycznia 1990 r. we Wrocławiu "Porozumienia Producentów Węgla Brunatnego" na podstawie zawartej umowy przez przedsiębiorstwa branży węgla brunatnego: Kopalnie Węgla Brunatnego "Adamów", "Bełchatów", "Konin", "Turów" oraz "FAMAGO" w Zgorzelcu, "FUGO" w Koninie, POLTEGOR Wrocław i ZRGOiR we Wrocławiu - nastąpiło jego opiniowanie. w dniu 21 stycznia 1992 r. odbyło się zebranie założycielskie dla uprawnienia tej organizacji na podstawie obowiązującej już ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców. Na tym zebraniu został przyjęty statut Związku Pracodawców "Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego" i wybrany trzyosobowy komitet założycielski w osobach: mgr inż. Zdzisław Czapla (KWB "Adamów"), mgr inż. Stanisław Mądroszyk (FUGO Konin) i mgr inż. Marek Szczuraszek (Zakład Produkcyjno-Remontowy KWB "Bełchatów"). w dniu 11 lutego 1992 r. w Sądzie Wojewódzkim w Koninie został zarejestrowany Związek Pracodawców "Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego". Kolejną ważną datą w historii PPWB jest dzień 13 marca 1992 r., w którym to dniu odbyło się w KWB "Bełchatów" pierwsze Ogólne Zebranie członków zwyczajnych Porozumienia. Na tym posiedzeniu Ogólnego Zebrania jedną z podjętych uchwał była uchwała w sprawie podjęcia inicjatywy wydawniczej w postaci periodycznego biuletynu informacyjnego. Od tej pory wydawany jest "Węgiel Brunatny".

Pierwszy numer biuletynu został wydany w maju 1992 r. w nakładzie 1000 szt. Mimo tego, że biuletyn "WB" został zarejestrowany jako kwartalnik, to ze względu na posiadane środki finansowe był wydawany do 1994 r. włącznie w ilości trzech numerów rocznie. Pełnym kwartalnikiem stał się "Węgiel Brunatny" od 1995 r.

Wydanie 50. numeru biuletynu przywraca wspomnienia z pierwszych kilku miesięcy, kiedy wielu sceptyków przepowiadało najpierw pięć, a najwyżej dziesięć numerów tego wydawnictwa. Jest naprawdę dużym sukcesem Rad Redakcyjnych i Zespołów Redagujących utrzymanie ciągłości wydawnictwa "Węgla Brunatnego" nie tylko w zakresie ilości, ale co niezmiernie satysfakcjonuje, ciągle wzrastającej jakości. Utrzymane zostały, a w wielu zakresach znacznie poszerzone, założenia programowe, którymi była wymiana doświadczeń, forum dyskusyjne, źródło podstawowych informacji o branży węgla brunatnego. To przecież tylko za pośrednictwem "Węgla Brunatnego" można było przekazać różnym gremiom decydenckim faktyczną prawdę o tej branży, jej znaczeniu dla bezpieczeństwa energetycznego kraju, a także historię węgla brunatnego w Polsce. Do niezwykle cennych należy zaliczyć tu cykl artykułów nestora geologii złóż węgla brunatnego w Polsce profesora Edwarda Ciuka. Do zmiany oceny górnictwa odkrywkowego węgla brunatnego przyczynił się szereg artykułów i opracowań prowadzonej ochrony środowiska przez kopalnie węgla brunatnego. To właśnie na łamach "Węgla Brunatnego" walczono o zaistnienie faktu, że kopalnia odkrywkowa węgla brunatnego może być zakładem ekologicznie czystym. Dzisiaj można już stwierdzić, że działania na tym odcinku zakończyły się dużym sukcesem. Za ochronę środowiska uzyskuje się wyróżnienia w skali krajowej, np. certyfikat "Firma przyjazna środowisku". Problematyka ochrony środowiska, tak ważna z wielu względów, nie była przecież jedynym tematem. Cały szereg artykułów o tematyce ekonomicznej, technicznej i naukowej, organizacji i zarządzaniu, sprawy eksploatacji złóż i bezpieczeństwo pracy, nowe technologie wykorzystania węgla brunatnego do celów rolniczych, a także zagadnienia dotyczące produkcji maszyn i urządzeń dla górnictwa odkrywkowego, modernizacji i renowacji maszyn podstawowych stanowiły szeroką, a jednocześnie prawdziwą informację o tej branży.

Tak znaczna ilość tematów, zagadnień i spraw została wymieniona, a przecież to tylko część artykułów i opracowań, jakie przekazał swoim Czytelnikom "Węgiel Brunatny". Do tej "wyliczanki" bezwzględnie należy "dopisać" i uhonorować te wydawnictwa biuletynu, które stanowiły wydania specjalne, jak np. monografie górnictwa węgla brunatnego w Polsce, w tym wydanie w języku angielskim. Nie należy pomijać również i tej działalności wydawniczej, którą stanowi przekazywanie egzemplarzy biuletynu do Biblioteki Narodowej, Biblioteki Jagiellońskiej i szeregu bibliotek uniwersyteckich. Wiele egzemplarzy "wędrowało" również za granicę do związków pracodawców zaprzyjaźnionych i współpracujących z PPWB.

Zapisane na stronach "Węgla Brunatnego" artykuły naukowe, opracowania tematyczne z zakresu eksploatacji złóż węgla brunatnego i szeregu, szeregu innych publikacji, to w sumie szczególne kompendium wiedzy o tej dziedzinie działalności gospodarczej, jaką jest górnictwo odkrywkowe węgla brunatnego w Polsce.

Jestem przekonany o tym, że działalność wydawnicza, prezentowana w tych 50. numerach "Węgla Brunatnego" i wielu, wielu jeszcze kolejnych wydań, to jedno z najbardziej trwałych dokonań Związku Pracodawców pod nazwą "Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego". Temu Związkowi, Radom Redakcyjnym i Zespołom Redagującym składam serdeczne wyrazy uznania i najlepsze życzenia dalszych dokonań dla całej branży górnictwa odkrywkowego węgla brunatnego w Polsce.

Stanisław Kowalczyk
Dyrektor Biura Zarządu KWB "Adamów" SA

O kwartalniku "Węgiel Brunatny" słów kilka

Chyba każdy zainteresowany górnictwem odkrywkowym z aplauzem przyjął wiadomość, że oto wydawany zostanie nowy periodyk pt. "Węgiel Brunatny". To było około 13 lat temu. Zainteresowani tematyką węgla brunatnego z dużym zainteresowaniem śledzili każdy wychodzący od 1992 roku numer nowego czasopisma. Zainteresowanie periodykiem "Węgiel Brunatny" wciąż rosło, na co zapewne miała i ma wpływ jego zawartość merytoryczna, jak i starannie opracowana szata graficzna - ciekawe ilustracje, piękne panoramy fotograficzne, zdjęcia ukazujące specyfikę działalności kopalń czy przedstawiające osiągnięcia ekologiczne.

"Węgiel Brunatny" od początku swego zaistnienia to świetnie rozwijające się pismo stanowiące kompendium wiedzy dla osób, dla których tematyka działalności gospodarczej, jaką jest górnictwo odkrywkowe nie jest obojętna. Coraz powszechniejsze zainteresowanie czasopismem "Węgiel Brunatny" skłoniło Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego do podjęcia decyzji o cyklicznym jego wydawaniu. Od roku 1995 "Węgiel Brunatny" jest kwartalnikiem i jako źródło informacji dotyczące branży węgla brunatnego - świetnie zdaje egzamin. Dzięki decyzjom poszczególnych Zarządów PPWB o wydawaniu "Węgla Brunatnego", a później jego kontynuowaniu, wiele spraw dotyczących działalności gospodarczej, jaką jest górnictwo odkrywkowe węgla brunatnego uda się ocalić od zapomnienia...

Wspomnienia starej strzechy

Pana Karola Bielikowskiego - redaktora naczelnego czasopisma "Węgiel Brunatny", poznałem w 1993 roku w Kopalni Węgla Brunatnego "Sieniawa", ostatniej z głębinowych kopalń węgla brunatnego w Polsce. Obydwaj byliśmy zaproszeni przez dyr. Zbigniewa Ganeckiego¹⁾ na obchody górniczego święta "Barbórki". Gość z Warszawy wyróżniał się spośród umundurowanych górników swoim zielonym, generalskim pióropuszem przy galowym czako. Ja, wraz z dwoma "lisami" z Turowa, pojechaliśmy tam poprowadzić tradycyjną wśród Braci "karczmę piwną". Gala, jak to gala, minęła w uroczystym nastroju. Wieczorem śpiewano i żartowano przy piwie, ale mnie najbardziej interesowały wieści zwiastujące przemiany w całej branży węgla brunatnego.

Było to w chwili, gdy Sejm RP przyjął akurat ustawę o komercjalizacji, to znaczy o przekształceniach przedsiębiorstw państwowych (kopalń i elektrowni) w jednoosobowe spółki skarbu państwa. Przy stolikowych rozmowach "generał górnictwa" K. Bielikowski snuł mi wizje o planowanych wtedy przyszłych trzech holdingach: "Pątnów-Adamów-Konin" oraz dwu wspólnotach - "Bełchatowa" i "Turowa". Szykowały się niezdrowe hece załóg, boć przecież z indywidualnego punktu widzenia górników była to znaczna niesprawiedliwość. Załogi górnicze odkrywek nawet nie dopuszczały myśli, że mogłyby być "oddziałami nawęglania" elektrowni. Gdzieżby podziała się samodzielność ekonomiczna górniczych przedsiębiorstw, później spółek? Co stałoby się z przywilejami górniczymi i z tradycjami kultury środowiskowej? Wszystko to, co słyszałem wtedy było mi zbyt nowoczesne, aż szokujące. Musiało minąć sporo czasu i dokonać wiele przemian w zbiorowym myśleniu, by ówczesne wizje przekształcone zostały w konkrety, aż do zaakceptowanej przez załogi w roku 2004 struktury BOT.

W tym numerze WB o drodze ku postępowi całej branży piszą inni autorzy. Ja pragnę ograniczyć się do wspomnień dotyczących dziennikarskiej współpracy z mgr Karolem Bielikowskim, geologiem z zawodu. Przede wszystkim szanuje go za wysoki, profesjonalny poziom prezentacji na łamach czasopisma wizerunków kopalń węgla brunatnego, wśród nich bliskiego mi Turowa. Redagowany przez niego specjalistyczny biuletyn branżowy był (i jest) rozsyłany do ponad 200 bibliotek i instytucji, a tam oczekiwany przez kadry dozoru technicznego, także przez środowiska naukowe wielu technicznych uczelni. "Węgiel Brunatny" był (i jest nadal) miejscem publikacji szeregu opracowań naukowych, wśród nich skrótów obronionych prac magisterskich i dysertacji doktorantów, poświęconych rozwojowi branży. Jednocześnie pismo dociera do wszystkich jednostek gospodarczych związanych z produkcją węgla brunatnego. w drukowanych tekstach utrwala się kronikę ważnych w nich dokonań. Wśród setek publikowanych już informacji znajdujemy śmiałe projekcje dotyczące przyszłości eksploatacji węgla brunatnego na terenie kraju oraz różne porównania z gospodarką energetyczną innych branż i w innych krajach. Szczególnie trzy numery Biuletynu WB utkwiły mi w pamięci:

• Jestem wdzięczny redaktorowi WB za inicjatywę wydania folderu "POLSKI WĘGIEL BRUNATNY" pod redakcją zespołu z KWB "Bełchatów" i wydanego przez tę kopalnię. Znajdujemy w nim genezę i miejsca występowania węgla brunatnego w Świecie, a na tym tle charakterystykę złóż w.b. połączoną z informacjami o przemysłowym ich wykorzystaniu. Następnie krótko, rzeczowo i kolorowo przedstawione są zakłady górnicze w Polsce - Adamowa, Bełchatowa, Konina, Sieniawy, Turowa i firmy inżynierskiej "Poltegor - projekt". Dla mnie najważniejszą częścią wydawnictwa jest MAPA POLSKI (w skali 1:2000000) i na niej wyznaczone złoża węgli brunatnych, z uwzględnieniem ich zasobów geologicznych, tych udokumentowanych i tych perspektywicznych. To kartograficzne dzieło firmowane jest przez prof. E. Ciuka i prof. M. Piwockiego, którzy przedstawili stan wiedzy do roku 1990. Jest więc to mapa w wielu szczegółach aktualna po dzień dzisiejszy.
• Cała ekipa redaktorów "Biuletynu Turowa" z Bogatyni współpracowała z red. Karolem Bielikowskim przy wydawaniu specjalnego numeru WB w 1997 roku. w twórczych rozmowach, zorganizowanych przez Wydawcę, w lokalu Spółki (z o.o.) EXPO-CHEM przy ul. Foksal w Warszawie udział brali i zawodu dziennikarskiego uczyli się: Józef Bukowski (technika wyd.), Henryk Izydorczyk i Artur Skrzęta (redakcja), Wiesław Kleszcz (foto). Młodzi przeszli dobra szkołę. Dzisiaj w nowych warunkach, pod kierownictwem Zbigniewa Holinki, wydają oni samodzielnie "Biuletyn Turowa" oraz dziesiątki innych druków reklamowych i okolicznościowych. Wtedy przygotowali pismo/kronikę z okazji 50-lecia polskości Kopalni Węgla Brunatnego "Turów". Wstępniaka napisał dyrektor przedsiębiorstwa Andrzej Szwarnowski, który przedstawił kondycję techniczną i ekonomiczną kopalni u progu XXI wieku. Rys historyczny dziejów kopalni i społeczności lokalnej napisał niżej podpisany.
• Minęło 5 lat od tamtych wydarzeń i oto w zupełnie nowych warunkach technicznych i ekonomicznych załoga KWB "Turów" S.A. obchodziła swoje 55-lecie. Różniło się ono od poprzedniej "okrągłej" rocznicy jakością myślenia każdego członka załogi, a w zakładzie górniczym unowocześnioną (na miarę potrzeb) technologią wydobycia węgla oraz likwidacją wielu zbędnych przy tym kosztów działań, szczególnie tych w zakresach pozaprodukcyjnych. Była więc to kopalnia ta sama, ale nie taka sama. i właśnie tym nowym jej wartościom poświęcony był kolejny, specjalny numer Węgla Brunatnego, wydany w maju 2002 r. Odebrałem go już jako czytelnik-emeryt. Biuletyn WB sławił chlubne tradycje Kopalni Węgla Brunatnego "Turów". Jej załoga poparła ideę "wspólnoty interesów kopalni i elektrowni, które są miejscami pracy tysięcy ludzi, zapewniającymi im godziwy zarobek". Zdanie to, na pierwszej stronie pisma, wyraził Zarząd Porozumienia Producentów Węgla Brunatnego w Polsce. Za jego sformułowanie należy dzisiaj podziękować red. K. Bielikowskiemu. Do czytania tekstów następnych zachęcał sam Prezes Zarządu - Dyrektor Generalny KWB "Turów" mgr inż. Stanisław Żuk. Wśród zdań jego wstępu nawiązujących do 55-letniej historii odkrywki, działającej od przeszło półwiecza w granicach naszego Państwa Polskiego, znalazł się optymistyczny zapis dotyczący przyszłości: "dzięki zaangażowanej pracy, fachowości i poświęceniu pokoleń górników powstał na Ziemi Turoszowskiej nowoczesny zakład górniczy - zakład uwzględniający najnowocześniejsze osiągnięcia współczesnej techniki, ukierunkowany «na i dla człowieka», liczący się z prawami środowiska naturalnego, przygotowany do walki konkurencyjnej, a co za tym idzie - do zapewnienia miejsc pracy i środków do życia dla wielu tysięcy rodzin turoszowskich przez następne 35-40 lat". Historię kopalni i jej społeczności lokalnej przypomniał w kolejnym artykule Zbigniew Holinka - aktualny redaktor naczelny "Biuletynu Turowa".

Osoby zainteresowane rozwojem KWB "Turów" S.A., szczególnie studenci opracowujący prace licencjackie i magisterskie, powinny korzystać z tych dwóch, przytoczonych wyżej numerów biuletynu "Węgiel Brunatny", stanowiących kompendium wiedzy o Turowie. Zauważyłem, że niezwykle interesujące jest porównanie zawartych w nich danych. Wskazują one na stały postęp techniczny i umacnianie dyscypliny ekonomicznej Spółki Akcyjnej KWB "Turów". Powtarzam: to kopalnia ta sama, ale nie taka sama. Jej stan dzisiejszy pozwala optymistyczniej patrzeć w przyszłość, aż do czasu wyczerpania złoża.

I oto w roku 2002 redakcja biuletynu informacyjnego Porozumienia Producentów Węgla Brunatnego umiejscowiona została w Kopalni Węgla Brunatnego "Bełchatów" SA. Pierwszy redaktor Karol Bielikowski przeszedł na wielce zasłużoną emeryturę. Jego miejsce zajął mgr Włodzimierz Kula - były kierownik Działu Informacji w tamtejszej kopalni. "Węgiel Brunatny" zmienił swój wizerunek, stał się bogatszy i przyciągał wzrok swoją nową szatą graficzną. Pracował na to cały zespół redakcyjny, m.in. Dorota Małachowska (KWB "Adamów" SA), Ewa Galantkiewicz i Danuta Augustjańska (KWB "Konin" SA), Katarzyna Pilarczyk (KWB "Bełchatów" SA) oraz Henryk Izydorczyk (KWB "Turów" S.A.). i znowu dwa lata później Porozumienie Producentów WB zmieniło siedzibę, a jego Prezesem został mgr inż. Stanisław Żuk. Redakcja również zmieniła siedzibę (obecnie Kopalnia "Turów"), a redaktorem naczelnym został mgr Henryk Izydorczyk, absolwent Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacyjnej we Wrocławiu, wcześniej Studium Ekonomicznego i Technikum Górniczego w Zgorzelcu, w którym w roku 1994 obronił pracę na temat rekultywacji w KWB "Turów". Jego wykształcenie i staż pracy w górnictwie oraz mediach pozwala mu realizować powierzone nowe obowiązki. Obecny i pierwszy redaktor naczelny spotkali się po raz pierwszy w Warszawie w toku wspomnianej już współpracy nad jubileuszowym numerem WB 2’[19] z roku 1997. Nikt z nas nie przypuszczał wtedy, że w osiem lat później mgr K. Bielikowski przekaże redakcję czasopisma swojemu młodszemu koledze mgr H. Izydorczykowi z Bogatyni.

W imieniu czytelników Biuletynu "Węgiel Brunatny" dziękuję Starej Strzesze Bielikowskiemu za jego długoletnią, twórczą pracę redakcyjną w górniczym czasopiśmie, a pasowanemu na redaktora mgr H. Izydorczykowi życzmy razem godnej kontynuacji wspólnego nam dzieła. Szczęść Boże!