Zastosowanie technologii SIP do prognozowania zagrożeń naturalnych w BOT KWB Turów SA

Kopalnia Turów ma wyjątkowo trudne warunki geologiczno-inżynierskie, w których prowadzi eksploatację złoża. Towarzyszą im często zagrożenia naturalne. w celu skutecznego przeciwdziałania takim zagrożeniom BOT KWB Turów SA posiada odpowiednio zorganizowane służby, oraz rozwijający się system rozpoznawania, rejestrowania i prognozowania zagrożeń naturalnych. Wdrożony został system informatyczny "I/Mine" w zakresie wspomagania pracy tych służb. W środowisku mapy cyfrowej MicroStation opracowywane są mapy zagrożeń naturalnych z wykorzystaniem informacji zawartych w bazie danych Górniczego Systemu Informatycznego. Niniejsza praca przedstawia na podstawie kilku przykładów połączenie informacji zawartych w bazie danych GSI i zamieszczonych na mapach cyfrowych za pomocą technologii Systemów Informacji Przestrzennej. Integracja danych, łatwość dostępu do informacji oraz przedstawienie jej w sposób intuicyjny i przejrzysty, stwarza szerokie możliwości przewidywania oraz oceny i zwalczania zagrożeń naturalnych.

Wstęp

Celem artykułu jest przedstawienie praktycznych korzyści z zastosowania technologii Systemu Informacji Przestrzennej w Górniczym Systemie Informatycznym BOT KWB Turów SA do prognozowania zagrożeń naturalnych na terenie kopalni. Pragniemy przedstawić możliwości SIP, a nie dokonać pełnej integracji Bazy Danych GSI z mapą cyfrową, co przy tak licznych informacjach zapisanych w formie cyfrowej jest olbrzymim przedsięwzięciem.

Praca swoim zakresem obejmuje wybrane elementy systemu informatycznego wykorzystywane w codziennej pracy Działu Geotechnicznego Kopalni Turów. Zaliczyliśmy do nich następujące tablice Bazy Danych SIP:

• OSUWISKO - zawierającą podstawowe dane o zaistniałych osuwiskach i deformacjach,
• INKLIN - zawierającą dane na temat inklinometrów i wykonywanych w nich pomiarów,
• SKP - zawierającą informacje o reperach SKP oraz wyniki ich pomiarów,
• SZCZELINY - zawierającą dane na temat stwierdzonych i zamierzonych szczelin,
• KOPARKI - zawierającą zebrane opinie geotechniczne do programów pracy koparek,
• SONDOWANIA - zawierającą informacje o miejscach i wynikach sondowań sondą statyczną.

System informatyczny w BOT KWB Turów SA

Prace nad utworzeniem systemu informatycznego w Kopalni Turów dla potrzeb pionu górniczego rozpoczęto w 1997 r. przy współpracy z Przedsiębiorstwem Robót Geologiczno-Wiertniczych z Sosnowca. W wyniku tych prac powstała relacyjna Baza Danych Górniczego Systemu Informatycznego oraz cyfrowe mapy wyrobisk górniczych skonfigurowane w obrębie SQL Serwera oraz środowiska graficznego MicroStation i współpracujące ze specjalistycznymi pakietami programów górniczych. System ten jest autorskim rozwiązaniem PRGW Sosnowiec. Początkowo planowany dla działu geologicznego kopalni obecnie został rozszerzony o informacje geodezyjne i geotechniczne i nadal jest intensywnie rozwijany.

Podstawowym elementem systemu informatycznego jest cyfrowa relacyjna Baza Danych GSI, zawierająca szeroki zestaw informacji obejmujący zagadnienia geologiczne, geomechaniczne, miernicze i technologiczne. Informacje w niej zawarte, na bieżąco aktualizowane i autoryzowane przez uprawnionych pracowników kopalni, stanowią podstawę tworzenia przez działy kopalni tematycznych map i modeli oraz wykonywania obliczeń. Baza Danych GSI jest podstawowym źródłem wymiany informacji między działami pionu górniczego Kopalni Turów.

Drugim elementem systemu są cyfrowe mapy odkrywkowych wyrobisk górniczych, zwałowisk wewnętrznych i zwałowiska zewnętrznego. Zostały one opracowane w środowisku MicroStation firmy Bentley. Powstały na podstawie istniejących map tradycyjnych, zestawu współrzędnych punktów pomiarowych oraz wybranych informacji z wymienionej bazy danych.

Wszystkie informacje zgromadzone na głównym serwerze w bazie danych oraz plikach projektowych MicroStation są zabezpieczone, a dostęp do nich mają tylko uprawnieni pracownicy działów pionu górniczego kopalni.

Wykorzystanie Górniczego Systemu Informatycznego w Dziale Geotechnicznym

Dla celów oceny zagrożeń geotechnicznych Dział Geotechniczny (GZ) kopalni wykorzystuje dwa rodzaje informacji:

1. informacje typu graficznego w postaci plików projektowych MicroStation,
2. informacje niegraficzne pochodzące z bazy danych.

Wymienione informacje są podstawą sporządzania profili geotechnicznych, tworzenia cyfrowych modeli powierzchni strukturalnych oraz wykonywania obliczeń:

• wektorów przemieszczeń punktów Systemu Kontrolno-Pomiarowego,
• nachyleń głównych powierzchni strukturalnych,
• osiadań terenu.

Do wykonywania obliczeń oraz graficznej wizualizacji wyników służą programy:

• pakiet I/Mine 2000 firmy Intertech/GSMI szczególnie I/Mine Modeller pracujące w środowisku graficznym MicroStation,
• program SLOPE/W firmy GeoSlope, posiadający własne środowisko graficzne,
• specjalne programy opracowane dla Działu Geotechnicznego przez PRGW, m.in.: CONVERT, WEKTOR i INKLIN.

Wszystkie wymienione informacje pochodzące z innych działów oraz graficzne wyniki obliczeń są następnie porządkowane, gromadzone i grupowane w trzech plikach projektowych MicroStation, tj.:

a) pliki podstawowe ogólne wykorzystywane do map sprawozdawczych i map planowania zawierające między innymi:

• rejony obsługi geotechnicznej wraz z opisami,
• docelową krawędź odkrywki,
• granicę zwałowisk wewnętrznych,
• lokalizację wraz z wektorami przemieszczeń punktów Systemu Kontrolno-Pomiarowego,
• lokalizację inklinometrów,
• lokalizację czujników ciśnień porowych,
• lokalizację piezometrów,
• warstwice głównych powierzchni strukturalnych.

b) pliki sprawozdawcze aktualizowane zgodnie z terminami sprawozdawczymi zawierające między innymi:

• krawędź odkrywki na koniec okresu sprawozdawczego,
• kąty generalnych nachyleń zboczy osiągnięte w okresie sprawozdawczym,
• zakres pracy maszyn podstawowych w okresie sprawozdawczym,

• lokalizację stwierdzonych szczelin, deformacji i osuwisk.

c) pliki planowania i prognozy zawierające:

• planowany zakres pracy maszyn podstawowych,
• lokalizację projektowanych przenośników,
• rejony, w których przewiduje się możliwość wystąpienia osuwisk,
• kąty generalnych nachyleń zboczy dla zaplanowanej eksploatacji,
• kierunki nachylenia i kąty głównych powierzchni strukturalnych,
• rejony, w których przewiduje się możliwość występowania uskoków oraz szczelin odprężeniowych.

Pliki te są podstawą sporządzania map pozwalających oceniać zagrożenia naturalne w kopalni.

Elementy graficzne systemu

Informacje graficzne pochodzą z innych działów pionu górniczego kopalni (Dział Geologiczny, Dział Mierniczy, Dział Ochrony Środowiska, Dział Technologiczny). Należą do nich cyfrowe mapy i modele:

• wyrobisk górniczych odkrywki i zwałowisk,
• stropów i spągów pokładów węgla,
• stropu trzeciorzędu i zwietrzelin,
• powierzchni piezometrycznych,
• poziomów eksploatacyjnych itp.

Dział Geotechniczny tworzy również mapy tematyczne, do których można zaliczyć mapy sprawozdawcze i planowania obsługi geotechnicznej na kolejne lata, zawierające wiele elementów graficznych, o których informacje znajdują się w Bazie Danych GSI. Należą do nich m.in. punkty sondowań statycznych, czujniki ciśnień porowych, inklinometry, miejsca
i przebieg stwierdzonych szczelin, punkty SKP oraz miejsca wystąpienia deformacji i osuwisk.

Baza Danych Górniczego Systemu Informatycznego

W bazie danych informacje zgromadzone są w odpowiednich tablicach. Wykorzystywane są tablice zawierające informacje o:

• SKP - wyniki pomiarów geodezyjnych Systemu Kontrolno-Pomiarowego,
• LITOLOGIA - kodowane informacje o litologii warstw geologicznych stwierdzonych w otworach wiertniczych,
• OSIADANIA - zawiera wyniki pomiarów niwelacji precyzyjnej,
• CIŚNIENIA POROWE - wyniki pomiarów ciśnień porowych,
• ANALIZY GEOTECHNICZNE - badania parametrów fizykomechanicznych skał i gruntów,
• SKŁAD GRANULOMETRYCZNY - wyniki obliczeń parametrów składu ziarnowego na podstawie analiz sitowych i areometrycznych,
• POMIARY INKLINOMETRYCZNE - wyniki pomiarów inklinometrycznych.

Moduł geodezyjny - pomiary geodezyjne Systemu Kontrolno-Pomiarowego

Podstawę systemu pomiarów deformacji powierzchni stanowi geodezyjna sieć przestrzenna, wzmocniona ciągami niwelacji precyzyjnej II klasy, obejmująca swoim zasięgiem cały "Worek Turoszowski".

Dział Mierniczy (GM) wykonuje pomiary reperów Systemu Kontrolno-Pomiarowego na zwałowiskach i odkrywce oraz wprowadza dane z pomiarów za pomocą specjalnego interfejsu do Bazy Danych GSI. Dane te służą do długoterminowych obserwacji skarp i zboczy wyrobiska odkrywkowego i zwałowisk. Na podstawie analizy tych obserwacji możemy określić prędkość i wielkość osiadania gruntów, kierunek i wartość przemieszczeń poziomych skarp i zboczy, ocenić wpływ eksploatacji na stateczność skarp i zboczy oraz osiadania terenów wokół wyrobiska odkrywkowego. (Rys. 3.1.)

Rys. 3.1. Fragment tablicy SKP.

Moduł geologiczny - litologia

Podczas tworzenia Bazy Danych GSI zostały wprowadzone tu informacje ze stwierdzeń w otworach geologicznych. (Rys. 3.2.)

Rys. 3.2. Fragment tablicy INKLIN_LIT.

Moduł geotechniczny

Moduł geotechniczny zawiera pięć tabel Bazy Danych GSI, które mają swoje reprezentacje graficzne w plikach *.dgn i są wykorzystywane w systemie obsługi geotechnicznej kopalni.

Pomiary w inklinometrach

Istotne informacje dla oceny zagrożeń dają inklinometryczne pomiary wgłębnych przemieszczeń skarp i zboczy, odkrywki i zwałowiska. Pomiary wgłębnych przemieszczeń górotworu wykonuje się aktualnie w ponad 40 inklinometrach w terminach skoordynowanych z pomiarami przemieszczeń powierzchniowych realizowanych w sieciach lokalnych, najczęściej z częstotliwością raz na kwartał. Do pomiarów kopalnia wykorzystuje dwie sondy inklinometryczne SINCO wyposażone w rejestrator elektroniczny, który posiada możliwość bezpośredniego przesyłania wyników pomiarów do komputera w formie standardowych plików danych. Obserwacje te umożliwiają ścisłe określenie tworzących się w górotworze powierzchni odłamów w bardzo wczesnym stadium, co stwarza możliwości odpowiednio wczesnego podejmowania przeciwdziałania powstającym zagrożeniom.

W module tym zamieszczone są wszystkie informacje o pomiarach przemieszczeń rury inklinometrycznej w poszczególnych inklinometrach. (Rys. 3.3.)

Rys. 3.3. Fragment tablicy INKLIN.

Pomiary przebiegu szczelin

Szczeliny powstające na frontach roboczych maszyn podstawowych często są pierwszym objawem nadchodzącego zagrożenia. To po ich przebiegu i zasięgu można wstępnie prognozować wielkość obszaru zagrożenia. Ich rozmieszczenie, ilość i wielkość rozwarcia oraz prędkość z jaką następuje, są szczególnie ważne do określenia obszaru i stopnia zagrożenia. Pomiary szczelin dokonywane są techniką GPS przez pracowników Działu Geotechnicznego.

Informacje zebrane z terenowych punktów pomiarowych o rozwarciu szczeliny przechowuje się w tablicy OBSERWACJE. (Rys. 3.4.)

Rys. 3.4. Fragment tablicy SZCZELINY.

Opinie geotechniczne do programów pracy koparek

Program pracy koparki jest dokumentem, w którym zawarte są informacje określające zakres i warunki pracy koparki w danym miesiącu. Przedstawiany jest w formie fragmentu mapy w skali 1:2000. Opinie geotechniczne do programów pracy koparek są integralną i obowiązkową częścią składową tego dokumentu. Zawierają informacje na temat zagrożeń geotechnicznych możliwych do wystąpienia na froncie roboczym koparki (uskoki tektoniczne, chodniki wyrobisk podziemnych, strefy wypływu kurzawki, zagrożenia obrywami itp.). (Rys. 3.5.)

Rys. 3.5. Fragment tablicy KOPARKI.

Tablica KOPARKI zawiera zalecenia dla pracy maszyn podstawowych oraz wyszczególnienie elementów mogących spowodować zagrożenie podczas ich pracy: nachylenie warstw geologicznych, uskoki tektoniczne, szczeliny i uwagi o ewentualnych innych zagrożeniach.

Sondowania Statyczne CPTU

W celu określenia miejscowych cech fizykomechanicznych gruntów, stref osłabień, ciśnień porowych oraz do śledzenia zmian właściwości gruntów zwałowych w czasie, wykonuje się sondowania geostatyczne sondą Hyson-200. Badania te prowadzi się głównie w gruntach zwałowych. Zastosowanie sondy umożliwia szybkie uzyskiwanie informacji o parametrach gruntów in situ, co ma niezmiernie ważne znaczenie przy rozpoznawaniu zagrożeń geotechnicznych oraz w sytuacjach awaryjnych. (Rys. 3.6.)

Rys. 3.6. Fragment tablicy CPT.

Rejestr osuwisk i deformacji

Pracy maszyn podstawowych, za pomocą których przemieszczane są olbrzymie masy węgla i nadkładu, towarzyszą zjawiska geotechniczne o zróżnicowanym nasileniu. Ma na to wpływ budowa geologiczna złoża węgla brunatnego "Turów" (uskoki pochodzenia glacitektonicznego), jak i rodzaj oraz ilość składowanych gruntów. Rejestr osuwisk i deformacji pozwala zarchiwizować, porównywać i prognozować rejony zagrożeń.

Tablica OSUWISKO zawiera podstawowe dane o osuwisku lub deformacji: nazwę, daty powstania i likwidacji, rejon, pole powierzchni oraz obwód. (Rys. 3.7.)

Rys. 3.7. Fragment tablicy OSUWISKO.

Studium potrzeb i uwarunkowań

Samo posiadanie informacji jest elementem nieodzownym w Systemie Podejmowania Decyzji, ale od informacji wymaga się jeszcze by była: prawdziwa, pełna, aktualna i przedstawiona w odpowiedniej czytelnej formie. Dodatkowy problem pojawia się wtedy, gdy informacji jest tak dużo, że potrzebna jest ich selekcja i usystematyzowanie. Baza Danych Górniczego Systemu Informatycznego posiada około 400 tysięcy tzw. rekordów. Mapy cyfrowe zawierają również olbrzymią ilość informacji, które należy wyselekcjonować i przedstawić w przejrzystej formie. Do podjęcia właściwych decyzji należy oczywiście użyć wszystkich istotnych danych. Nie jest niestety możliwe przedstawianie danych graficznych w postaci map i niegraficznych, np. W postaci kilkudziesięciu tabel wypełnionych cyframi, w formie przejrzystej i czytelnej. Naturalna potrzeba połączenia ze sobą elementów graficznych na mapie z danymi zawartymi w bazie danych może być zrealizowana za pomocą technologii Systemów Informacji Przestrzennej.

Głównym celem Działu Geotechnicznego jest zapewnienie bezpieczeństwa geotechnicznego ludziom i maszynom pracującym w zakładzie górniczym. Wiąże się to z rozpoznawaniem i monitorowaniem zjawisk mogących mieć wpływ na bezpieczeństwo. Rodzi się więc potrzeba przedstawienia w możliwie najkrótszym czasie wyselekcjonowanych informacji z Bazy Danych GSI, przypisanych do odpowiednich miejsc w przestrzeni odwzorowanej na mapach cyfrowych.

A oto kilka przykładów zadań precyzujących nasze potrzeby:

A. Wyróżnij kolorem na mapie wszystkie repery SKP spełniające kryteria:

• nie mierzone w ostatnim cyklu pomiarowym - kolor zielony,
• o przemieszczeniu dxy < 10 [mm] - kolor żółty,
• o przemieszczeniu 10 [mm] Ł dxy < 20 [mm] - kolor fioletowy,
• o przemieszczeniu 20 [mm] Ł dxy < 30 [mm] - kolor czerwony.

B. Podaj informacje o wskazanej szczelinie,

C. Podaj informacje o wskazanych elementach.

To tylko kilka wybranych przykładów zadań, które pragniemy rozwiązywać z pomocą technologii SIP.

Warunki konieczne do wykorzystania SIP to: baza danych, mapy cyfrowe i program wykorzystujący technologię SIP. W naszym wypadku jest to Baza Danych GSI pracująca na programie SQL SERVER, mapy cyfrowe w środowisku MicroStation i program wykorzystujący technologię SIP - GeoGraphics.

Opis integracji elementów systemu informatycznego z użyciem technologii Systemu Informacji Przestrzennej

Projekt SIP został wykonany w programie GeoGraphics. Program dopuszcza dwustopniową strukturę danych. Elementem nadrzędnym jest kategoria (category), a obiektem podrzędnym jest cecha (feature). Technologię użycia SIP opiszemy na przykładzie trzech tablic: OSUWISKO, INKLIN, SKP i trzech plików projektowych osuwisko.obrys, inklin.obrys i skp.obrys.

KATEGORIE	CECHY
OSUWISKO	osuwisko.obrys
INKLIN	inklin.obrys
SKP	skp.obrys

Każdej kategorii odpowiada jeden plik projektowy, a każdej cesze odpowiednia tabela.

Podczas definiowania projektu w programie GeoGraphics automatycznie zostały utworzone w bazie danych odpowiednie tabele systemowe, które zawierają dane o kategoriach i cechach elementów utworzonych na mapach oraz o plikach wektorowych, które będą podłączone do projektu. Ponadto do bazy danych podłączono następujące tabele:

OSUWISKO		INKLIN		SKP
MSLINK		MSLINK		MSLINK
MAPID : 1		MAPID : 2		MAPID : 3
NAZWA_OSU		NAZWA_INKL		NAZWA_SKP
REJON_SKP		REJON_SKP		REJON_SKP
DATA_POWSTANIA		POMIAR_DNI		POMIAR_DNI
DATA_LIKWIDACJI		UWAGI		UWAGI
POWIERZCHNIA
OBWÓD
UWAGI

Do każdego elementu graficznego można podłączyć dowolną ilość wierszy z bazy, co pozwala na prowadzenie dowolnej ilości informacji o opisywanym elemencie i zachowanie historii zmian (ważne w przypadku pomiarów SKP).

Wszystkie te tabele mają połączenie za pomocą pola mapid z odpowiednim plikiem graficznym oraz za pomocą pola mslink (indeksowanym i unikalnym) z odpowiednim elementem w grafice. Każdej tabeli odpowiada osobny plik graficzny, co zdaniem autorów zapewni większą przejrzystość całego projektu, niezawodność działania oraz pozwoli na łatwe wzbogacanie projektu o nowe elementy w zależności od potrzeb przez dołączanie kolejnych tablic i odpowiadającym im plików graficznych.

Aby wzbogacić informację o elementach do bazy danych zaimplementowano tabele z Bazy Danych GSI oraz wyniki pomiarów geodezyjnych.

LITOLOGIA		SKP_POMIAR		INKLIN_POMIAR
kod_ob.		kod_ob.		kod_ob.
s_from		data_pomiaru		data_pomiaru
s_to		X		gł_przemieszczenia
lit_		Y		wartość_przemieszczenia
Opis		Z		azymut_przemieszczenia
		mx
		my
		mz

Powyższe tabele nie są związane z elementami graficznymi, ale za pomocą pola kod_ob. można "wyciągnąć" informacje na temat żądanego obiektu. Należy jednak pamiętać o zachowaniu nomenklatury nazewnictwa z bazy danych.

Taka organizacja projektu nie wymusza wprowadzania pomiarów bezpośrednio przez interfejs graficzny, zapewnia bezpieczeństwo danych podstawowych trudnych do odtworzenia - jakimi są pomiary geodezyjne, gdyż podłączenie tabel bez powiązania ich z plikiem graficznym uniemożliwia wprowadzanie zmian z poziomu VSQL-a. Ponadto umożliwia wykorzystanie istniejącej struktury danych w BD GSI oraz wykorzystywanie dotychczas używanych narzędzi do wprowadzania i weryfikacji danych do bazy (obecnie proces ten jest prawie całkowicie zautomatyzowany). Zapewnia również utrzymanie dotychczasowych uprawnień do zmiany, kasowania i dopisywania danych w bazie.

Efekty działania SIP w Dziale Geotechnicznym

Efekty działania projektu wykonanego przez autorów w technologii SIP dla Działu Geotechnicznego najlepiej jest przedstawić w formie przykładów zrealizowanych zapytań. Zapytania te zostały wybrane na podstawie doświadczeń i po przeanalizowaniu potrzeb pracowników Działu Geotechnicznego. (Rys. 6.1., 6.2., 6.3.)

A. Wyróżnij kolorem na mapie wszystkie repery SKP spełniające kryteria:

• nie mierzone w ostatnim cyklu pomiarowym - kolor zielony,
• o przemieszczeniu dxy < 10 [mm] - kolor żółty,
• o przemieszczeniu 10 [mm] Ł dxy < 20 [mm] - kolor fioletowy,
• o przemieszczeniu 20 [mm] Ł dxy < 30 [mm] - kolor czerwony.

B. Podaj informacje o wskazanej szczelinie.

C. Podaj informacje o wskazanych elementach.

Rys. 6.1. Efekt działania zapytania A.

Rys. 6.2. Efekt działania zapytania B.

Rys. 6.3. Efekt działania zapytania C.

Podsumowanie i wnioski

Plan obsługi geotechnicznej kopalni nakłada na Dział Geotechniczny obowiązek monitorowania napływających codziennie danych pomiarowych m.in.: z Systemu Kontrolno-Pomiarowego, inklinometrów, sondowań geostatycznych, piezometrów, czujników ciśnień porowych. Dane te są gromadzone w Bazie Danych GSI. Drugim źródłem informacji są mapy cyfrowe w środowisku MicroStation, zawierające na bieżąco uaktualniane informacje graficzne.

Integracja wybranych tablic Bazy Danych GSI z mapą cyfrową umożliwia:

• wyselekcjonowanie elementów mapy według zadanych kryteriów,
• szybkie dotarcie do pełnych informacji z Bazy Danych GSI dla wybranego elementu na mapie,
• wyselekcjonowanie odmiennymi kolorami wielkości deformacji, a tym samym stopnia zagrożenia, umożliwia przejrzyste przedstawienie informacji koniecznych do podjęcia decyzji,
• wyszukanie punktów SKP lub inklinometrów ze względu na wybraną cechę, lub ich kombinację, np. Wyświetlenie wszystkich inklinometrów z określonego rejonu i mierzonych w zadanym okresie,
• wyświetlenie inklinometrów, które wykazały przemieszczenia oraz szybkie zdiagnozowanie powierzchni poślizgu dzięki połączeniu informacji o położeniu inklinometrów, głębokości przemieszczenia oraz litologii otworu, w którym został zabudowany inklinometr,
• usystematyzowanie informacji o deformacjach i osuwiskach, które zaszły w określonych kompleksach stratygraficznych, umożliwiając przewidywanie podobnych zjawisk, zwłaszcza jeżeli chodzi o niebezpieczeństwa obrywów ze skarp na frontach roboczych koparek,
• przyspieszenie procesu prognozowania zagrożeń geotechnicznych w przypadku dużych zboczy oraz ewentualnych osuwisk zagrażającym maszynom podstawowym,
• przyspieszenie procesu oceny i opiniowania programów pracy, przez ułatwienie dostępu do kompletu informacji potrzebnych do prognozowania warunków, w których pracować będzie maszyna podstawowa.

Wzrost szybkości i łatwości dostępu do informacji oraz przejrzyste ich przedstawienie umożliwia zwiększenie skuteczności działania obsługi geotechnicznej, a tym samym poprawę bezpieczeństwa pracy w kopalni.

Jarosław Dymarski
BOT KWB Turów SA

Bogusław Wojnar
BOT KWB Turów SA

Literatura

1. "MicroStation GeoGraphics User Guide"
2. Tadeusz Kaczarewski, Donat Milkowski, Jarosław Dymarski "Monitorowanie i badanie procesów deformacji górotworu towarzyszących eksploatacji węgla brunatnego w Kopalni Turów z wykorzystaniem technik informatycznych"; Bogatynia 1999.
3. Rybicki S., Wachelka L., Fułat E., Rupala M., Płonka E., Wiśniewski J., Milkowski D., Dymarski J.: "Informatyczne wspomaganie prac przy zagrożeniach naturalnych w górnictwie odkrywkowym na przykładzie KWB Turów"; Bogatynia 1999.