Roczniki hydrologiczne i meteorologiczne rejonu odkrywek KWB "Konin" w Kleczewie SA - 10 lat badań IMGW dla potrzeb Kopalni

W lutym 2005 roku w Oddziale Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Poznaniu zakończono opracowanie DZIESIĄTEGO "Rocznika hydrologicznego i meteorologicznego dla rejonu odkrywek Kopalni Węgla Brunatnego "Konin" SA". Skromny jubileusz upoważnia do omówienia zakresu prowadzonych badań, skrótowego przedstawienia wybranych charakterystyk hydrologicznych i meteorologicznych oraz wskazania zagadnień, których rozwiązanie pozwoliłoby na jeszcze lepszą ocenę stosunków wodnych rejonu KWB "Konin" w Kleczewie SA.

"Roczniki hydrologiczne i meteorologiczne..." stanowią jedną z trzech części monitoringu środowiska wodnego rejonu KWB "Konin" SA. Pozostałe dwie części obejmują zagadnienia związane z wodami podziemnymi (m.in. rozwój lejów depresji) oraz jakością wód powierzchniowych. Wykonywane są one przez Poltegor-projekt z Wrocławia przy wykorzystaniu pomiarów prowadzonych przez KWB "Konin" SA.

Zakres obszarowy badań dotyczył początkowo rejonu odkrywek "Pątnów", "Jóźwin" i "Kazimierz", a od roku 1998 również odkrywek "Lubstów" i "Drzewce". Przy czym pod pojęciem "rejon odkrywek" rozumiany jest obszar objęty oddziaływaniem i możliwym wpływem kopalni na stosunki wodne oraz tereny przyległe.

Poszczególne roczniki zawierają: omówienie działania sieci posterunków i profili, wyniki pomiarów i obserwacji oraz określone na ich podstawie przepływy w ciekach. Charakteryzowany jest rok pod względem warunków meteorologicznych, prezentowane są zagadnienia dotyczące wielkości odpływu rzecznego, wahań stanów wody jezior i ilości zrzutów wód kopalnianych. Zawarte jest w nich również, opracowane przez Poltegor-projekt, skrótowe omówienie depresji wód podziemnych.

Sieć posterunków i profili obserwacyjno-pomiarowych

Podstawą opracowania "Roczników..." są wyniki badań prowadzonych na sieci posterunków i profili obserwacyjno-pomiarowych. Zagadnienie to, również w ujęciu historycznym, było już prezentowane na łamach "Węgla Brunatnego" [1, 6], stąd też wystarczające będzie tylko zasygnalizowanie problemu.

Przed rozpoczęciem monitoringu podstawowa sieć IMGW w rejonie Kopalni "Konin" była bardzo skromna. Obejmowała ona kilka posterunków opadowych oraz posterunek wodowskazowy na J. Powidzkim. Najbliżej położoną stacją meteorologiczną o pełnym ciągu danych wieloletnich było Koło. Czynna była natomiast sieć specjalna. W zakresie meteorologii była to stacja w Gosławicach pracująca na potrzeby Zespołu Elektrowni PAK SA. Zainstalowane były również wodowskazy na Strudze Biskupiej i Strudze Kleczewskiej oraz na kilku jeziorach, które weszły później w skład sieci monitoringu kopalni.

Do specjalnie zorganizowanej na potrzeby KWB "Konin" sieci obserwacyjno-pomiarowej należą przede wszystkim stacja meteorologiczna w Kleczewie wyposażona w podstawowy sprzęt standardowy i stację automatyczną Milos 500 firmy Vaisala z Finlandii oraz 6 posterunków opadowych. Najpierw były to: Naprusewo, Osówiec, Głodowo i Maślaki, a od końca 2002 roku Kramsk i Łuczywno położone w rejonie odkrywek "Drzewce" i "Lubstów".

W połowie 1995 roku wybudowano stanowiska wodowskazowe na J. Głodowskim, J. Ostrowite-Jarockim oraz J. Koziegłowskim. Trzy posterunki wodowskazowe na rzekach wyposażone zostały w limnigrafy umożliwiające ciągłą rejestrację zmian stanów wody.

W ciągu 10 lat monitoringu sieć obserwacyjno-pomiarowa ulegała pewnym modyfikacjom. Do opracowania dziesiątego "Rocznika..." (za rok 2004) wykorzystano dane obserwacyjno-pomiarowe z 2 stacji meteorologicznych (Kleczew, Koło) oraz dodatkowo 12 posterunków opadowych. Stany wody kontrolowane były na 5 posterunkach wodowskazowych na Strudze Biskupiej i Strudze Kleczewskiej (w tym 2 z czynnymi limnigrafami) oraz na 12 jeziorach. Większa część obserwacji hydrologicznych prowadzona jest przez Kopalnię "Konin".

W wybranych profilach rzek, kanałów i rowów wykonywane są okresowo pomiary natężenia przepływu. Aktualnie sieć ta składa się z 31 profili. W rzekach i kanałach oraz jeziorach prowadzone są pomiary temperatury wody powierzchniowej.

Wybrane charakterystyki meteorologiczne

W ramach prezentacji zagadnienia ograniczono się do przedstawienia kształtowania się sum rocznych i miesięcznych opadów atmosferycznych oraz przebiegu temperatury powietrza. Podstawą był tu 10-letni okres objęty monitoringiem, a więc lata 1995-2004.

Opady atmosferyczne

Okres 1995-2004 charakteryzował się średnią roczną sumą opadów atmosferycznych zbliżoną do normy określonej z wielolecia 1951-2000, a więc z okresu 50-letniego. Dla posterunków w rejonie kopalni o długim ciągu obserwacji średnia roczna suma opadów różniła się od normy: w Jabłonce o +1,6%, w Wandowie o +0,6%, w Sompolnie o +4,0% i w Dębach Szlacheckich o -1,5%.

Charakterystykę sum rocznych opadów atmosferycznych przedstawia tab. 1, natomiast na rys. 1 zaprezentowano ich przebieg roczny dla trzech wybranych posterunków.

Tabela 1. Charakterystyka sum rocznych opadów atmosferycznych dla posterunków rejonu KWB "Konin" za okres 1995-2004.

L.p.	Posterunek	najniższa	średnia	najwyższa
1	Naprusewo	290	475	572
2	Osówiec	413	585	690
3	Głodowo-Brzeźniak	323	538	632
4	KLECZEW	344	519	646
5	Maślaki	317	492	618
6	Gosławice	348	545	687
7	Jabłonka	339	500	648
8	Wandowo	344	470	605
9	Powidz	325	514	586
10	Dęby Szlacheckie	384	537	621
11	Sompolno	397	521	655

Rys. 1. Roczne sumy opadów atmosferycznych (mm)
dla wybranych posterunków rejonu KWB "Konin" w latach 1995-2004.

Średni opad z wielolecia 1995-2004 według danych z 11 posterunków wyniósł 518 mm. Najwyższe sumy roczne opadów zarejestrowano na posterunku Osówiec (585 mm), najniższe natomiast w Wandowie (470 mm). Na stacji meteorologicznej w Kleczewie średni opad roczny wyniósł 519 mm, był więc prawie identyczny jak wyznaczony dla całego, szeroko rozumianego rejonu Kopalni "Konin".

W przebiegu sum rocznych opadów zaznaczyły się wyraźnie okresy o podwyższonych wielkościach opadów oraz okresy suche. Najwyższe opady wystąpiły w latach 2001-2002, przy czym na większości posterunków był to rok 2002. Z kolei następne dwa lata charakteryzowały się najniższymi sumami opadów. Rok 2003 był najbardziej suchy, a najniższe sumy opadów wystąpiły na wszystkich posterunkach wchodzących w zakres sieci monitoringu. Średnia roczna suma opadów wyniosła 348 mm, co stanowiło 67% opadów za wielolecie 1995-2004. Najniższa suma roczna opadów zarejestrowana została w Słupcy (278 mm) oraz Naprusewie (290 mm). Na stacji w Kleczewie suma opadów atmosferycznych wyniosła 344 mm, a więc również zbliżona była do średniej dla całego rejonu kopalni.

Roczny przebieg opadów prześledzić można na podstawie pomiarów na stacji meteorologicznej w Kleczewie (rys. 2). Najwyższymi sumami opadów charakteryzował się tu lipiec (90 mm), najniższe natomiast wystąpiły w styczniu, grudniu, listopadzie i kwietniu (od 29 do 31 mm). W odniesieniu do konkretnych lat, w Kleczewie najniższą sumę miesięczną opadów zmierzono w styczniu 1997 roku (2 mm), najwyższą natomiast natomiast w lipcu 2000 roku, kiedy to wyniosła 153 mm.

Rys. 2. Roczny przebieg miesięcznych sum opadów atmosferycznych (mm)
na stacji w Kleczewie w okresie 1995-2004.

Temperatura powietrza

Średnia roczna temperatura powietrza za okres 1995-2004 w Kleczewie wyniosła 8,9^oC, przy zmienności od 6,6^oC w 1996 roku do 9,8^oC
w roku 2002.

W rocznym przebiegu średnich miesięcznych temperatur (rys. 3) najcieplejszymi miesiącami były sierpień (19,3^oC) i lipiec (19,1^oC), najchłodniejszymi natomiast styczeń (-1,5^oC) oraz grudzień (-0,9^oC).

Rys. 3. Roczny przebieg średnich miesięcznych temperatur powietrza (^oC)
na stacji w Kleczewie w okresie 1995-2004.

Analizując wartości średnich miesięcznych temperatur w poszczególnych latach można stwierdzić, że najchłodniejszymi miesiącami były styczeń (-5,5^oC) i luty (-5,3^oC) w 1996 roku. Do najcieplejszych z kolei należały sierpień 2002 roku (21,2^oC) oraz lipiec 1995 roku (20,9^oC).

Przepływy wody w rzekach

Przepływy wody w większości cieków w zlewni Strugi Biskupiej są obecnie warunkowane działalnością Kopalni "Konin". Jest to związane z jednej strony z wpływem leja depresyjnego powodującego zmniejszenie aż do całkowitego zaniku naturalnych przepływów, z drugiej natomiast odprowadzeniem do sieci hydrograficznej znacznych ilości wód kopalnianych. Dodatkowo zachodzić może proces ucieczek wód kopalnianych z nieuszczelnionych koryt cieków oraz ze zbiorników wodnych.

Na rys. 4 przedstawiono kształtowanie się wielkości średnich rocznych przepływów za lata 1995-2004 dla 5 profili wodowskazowych zlokalizowanych za Strudze Biskupiej i Strudze Kleczewskiej. Natomiast tab. 2 zawiera przepływy charakterystyczne za cały ten okres dla odcinka ujściowego Strugi Biskupiej przed J. Gosławskim.

Tabela 2. Charakterystyka średnich miesięcznych, półrocznych i rocznych przepływów Strugi Biskupiej przed ujściem do J. Gosławskiego za okres 1995-2004.

Charakterystyka	Miesiące												Półrocza		Rok
	XI	XII	I	II	III	IV	V	VI	VII	VIII	IX	X	XI-IV	V-X	XI-X
Najwyższy średni	2,90	3,16	3,06	3,33	4,01	3,84	3,29	2,94	3,53	2,47	2,63	2,85	3,38	2,69	3,04
Średni	2,11	2,15	2,29	2,49	2,50	2,41	2,21	1,98	2,17	1,92	2,00	2,01	2,32	2,05	2,19
Najniższy średni	1,27	1,17	1,21	1,40	1,35	1,27	1,24	1,00	1,16	1,20	1,26	1,28	1,28	1,19	1,30

Rys. 4. Średnie roczne przepływy (m³/s) Strugi Biskupiej
i Strugi Kleczewskiej w latach 1995-2004.

Największą zmiennością średnich rocznych przepływów, choć przy niewielkich wielkościach, charakteryzuje się górny odcinek Strugi Biskupiej poniżej J. Koziegłowskiego (profil Przytuki), gdzie przepływy formowane są zarówno dopływem naturalnym ze zlewni, jak i od 1998 roku, zrzutem wód kopalnianych. Najwyższy średni roczny przepływ (0,20 m³/s w 1999 roku) był dziewięciokrotnie większy od najniższego (0,022 m³/s w 1997 roku).

Średni roczny przepływ Strugi Biskupiej poniżej Kazimierza Biskupiego za omawiane wielolecie wyniósł 0,59 m³/s przy zmienności od 0,45 m³/s w 1996 roku do 0,92 m³/s w roku 1999.

W kolejnym profilu na Strudze Biskupiej zlokalizowanym poniżej ujścia Strugi Kleczewskiej zaznacza się wyraźna tendencja obniżania się wielkości przepływów. Związane to jest przede wszystkim ze zmniejszającą się wielkością przepływów Strugi Kleczewskiej.

Przepływ Strugi Biskupiej poniżej ujścia Strugi Kleczewskiej przy średniej wielkości za okres 1995-2004 wynoszącej 1,65 m³/s zmalał w roku 2004 do 1,01 m³/s. Natomiast średni przepływ Strugi Kleczewskiej w profilu Kamienica wahał się od 1,44 m³/s w 1997 roku do 0,48 m³/s w roku 2004 (średni za wielolecie wyniósł 0,96 m³/s).

Kluczowym na Strudze Biskupiej jest profil zlokalizowany przed ujściem rzeki do J. Gosławskiego. Ilość wody dopływającej do jeziora ma istotne znaczenie w bilansie wodnym całego Kanału Ślesińskiego. W ostatnich latach wyraźnie zaznaczyło się zmniejszenie przepływów Strugi Biskupiej. Związane to jest z obniżeniem ilości zrzutów wód kopalnianych, zasilaniem nimi zalewanego zbiornika w wyrobisku końcowym odkrywki "Pątnów" oraz z niskimi sumami opadów atmosferycznych w latach 2003-2004.

Przy średniej wielkości przepływu za lata 1995-2004 wynoszącej 2,19 m³/s przepływ Strugi Biskupiej na odcinku ujściowym obniżył się do 1,30 m³/s w roku 2004. Maksymalna wartość średniego przepływu przypadła na 1999 rok przekraczając 3 m³/s.

Analiza średnich przepływów w poszczególnych miesiącach wykazuje, że ich najwyższe wielkości wystąpiły w lipcu i sierpniu 1997 roku oraz od września 1998 roku do czerwca 1999 roku. Z kolei najniższe przepływy dla miesięcy wystąpiły w ciągu danych od czerwca 2003 roku do maja 2004 roku.

Kolejnym ciekiem powierzchniowym, na którego wielkość przepływu wpływa Kopalnia "Konin" jest Kanał Grójecki. Odprowadzana do niego jest część wód z odwodnienia odkrywki "Lubstów" oraz od końcowych miesięcy 2003 roku zrzuty z odkrywki "Drzewce".

Odwodnienie odkrywki "Lubstów" wpływa na zmianę przepływów górnej Noteci. Bezsporny jest przy tym fakt znacznego zwiększenia naturalnych przepływów niskich rzeki zrzutami wód kopalnianych. Pozostaje jednak do oceny problem, czy powstały wokół tej odkrywki lej depresyjny wpływa również na obniżenie naturalnych zasobów wodnych rzeki.

Stany wody w jeziorach

Rejestracja zmian stanów wody w jeziorach jest bardzo ważnym zadaniem prowadzonego monitoringu środowiska wodnego rejonu Kopalni "Konin". Proces obniżania się poziomu wody jest zawsze jednoznacznie kojarzony z negatywnymi zmianami w środowisku wywołanymi odwodnieniem złóż węgla brunatnego, bez uwzględnienia nawet warunków meteorologicznych (głównie opadów atmosferycznych).

Kształtowanie się poziomu wody w jeziorach rejonu Kopalni "Konin" w latach 1995-2004 w stosunku do wielolecia prześledzić można tylko na podstawie danych obserwacyjnych z J. Powidzkiego, gdzie obserwacje zapoczątkowane zostały w maju 1971 roku.

Średni roczny stan wody tego jeziora na posterunku Powidz wyniósł za okres poprzedzający rozpoczęcie monitoringu (1972-1994) 469 cm. We wszystkich latach okresu 1995-2004 średnie roczne stany wody były niższe od wartości wieloletniej od 4 cm w 2002 roku do 30 cm w roku 2004, a za cały okres 10-letni o 13 cm (przy opadach niższych od normy na posterunku Powidz o 15 mm).

Kształtowanie się poziomu wody w jeziorach objętych monitoringiem prześledzić można w oparciu o rys. 5 prezentujący przebieg średnich rocznych stanów wody. Z kolei w tab. 3 przedstawiono wybrane charakterystyki hydrologiczne jezior za lata 1995-2004. Dla kilku jezior ze względu na początek obserwacji lub przerwy w ich prowadzeniu jest to okres krótszy.

Tabela 3. Charakterystyka stanów wody jezior rejonu KWB "Konin" za okres 1995-2004.

L.p.	Jezioro	Posterunek	Okres obserwacji	Średnie roczne stany wody w wieloleciu			Amplituda stanów wody
							w roku		w całym wieloleciu
				najniższy	średni	najwyższy	najmniejsza	największa
1	Głodowskie	Brzeźniak	1996-2004	81	142	290	10	112	231
2	Skulskie	Pilich	1995-2004	135	151	161	24	68	95
3	Powidzkie	Powidz	"	439	456	465	22	43	63
4	Budzisławskie	Anastazewo	"	188	221	235	16	57	101
5	Wilczyńskie	Świętne	"	139	216	267	32	163	237
6	Suszewskie	Suszewo	"	110	190	230	45	130	243
7	Kownacko-Wójcińskie	Mrówki	"	169	201	224	16	96	104
8	Ostrowskie L.	Ostrowo	"	144	178	212	15	119	125
9	Ostrowite-Jarockie	Ostrowite	1996-2004	253	288	308	28	84	117
10	Koziegłowskie	Przytuki	"	282	298	317	40	90	101
11	Niedzięgiel	Skorzęcin	1995, 1998-2004	107	128	143	25	54	73

Rys. 5. Średnie roczne stany wody (cm) jezior rejonu KWB "Konin"
w latach 1995-2004.

Analizując przebieg średnich rocznych stanów wody na 11 jeziorach objętych monitoringiem stwierdzić można dość duże podobieństwo w kształtowaniu się najwyższego czy najniższego poziomu wody w latach 1995-2004, choć w kilku przypadkach wyraźnie widoczna jest znaczna odmienność.

Najwyższymi średnimi rocznymi stanami wody charakteryzował się rok 1992 (7 jezior) i rok 1989 (3 jeziora), najniższe natomiast przypadły przede wszystkim na rok 2004 (w 6 jeziorach).

Odrębnie od ogólnych tendencji wahań stanów wody przedstawia się sytuacja na J. Głodowskim. Najwyższy średni roczny stan wody przypadł tu na pierwszy rok obserwacji (1996), kiedy to wyniósł 290 cm. Utrzymanie się takiego poziomu jeziora spowodowane było odprowadzeniem do niego wód kopalnianych. Po zakończeniu zrzutów w zimie 1997 roku, poziom wody gwałtownie się obniżył osiągając w 2001 roku stan o ponad 2 m niższy (81 cm). Później stany wzrastały, co świadczy o zasilaniu jeziora wodami podziemnymi. W roku 2004 średni roczny stan wody osiągnął wartość 105 cm (w roku 2003 nawet 118 cm).

Z kolei na kształtowanie się poziomu wody J. Koziegłowskiego duży wpływ od szeregu już lat wywierają zrzuty z odwodnienia kopalni. Spowodowały one m.in., że było to jedyne jezioro, w którym średni roczny stan wody za 2004 rok nie był niższy niż w roku poprzednim.

Do jezior (o pełnym 10-letnim okresie obserwacji), gdzie różnice między najwyższym a najniższym średnim rocznym stanem wody były największe należą J. Wilczyńskie i J. Suszewskie (różnice 128 cm i 120 cm), natomiast o najmniejszych różnicach J. Powidzkie i J. Skulskie (po 26 cm).

Interesująco przedstawiają się amplitudy stanów wody w poszczególnych latach. Ich najmniejsze wartości w roku zmieniały się w jeziorach od 10 do 45 cm. Największe były natomiast zróżnicowane od 43 cm (J. Powidzkie) do 130 cm na J. Suszewskim i 163 cm na J. Wilczyńskim (w roku 1999). Te dwa ostatnie jeziora charakteryzowały się również największymi wahaniami poziomu wody w całym analizowanym okresie. Amplituda stanów wody wyniosła tu po około 240 cm.

Rozpatrując z kolei zmiany stanów wody (8 jezior) między początkowym dniem monitoringu (1.XI.1994) a ostatnim dniem roku hydrologicznego 2004 (31.X.2004) można stwierdzić, że w 7 jeziorach nastąpiło obniżenie poziomu lustra wody. Największe miało miejsce na J. Wilczyńskim i J. Suszewskim wynosząc odpowiednio 107 cm i 126 cm. Jedynie J. Ostrowskie charakteryzuje się przyrostem stanów wody, który wyniósł 16 cm.

Prace publikowane

Realizacja monitoringu środowiska wodnego rejonu KWB "Konin" SA pozwoliła na publikację przez autorów z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej kilku artykułów omawiających tematykę badań, jak również przedstawiających hydrologię rejonu kopalni. W tym przypadku konieczne było dodatkowe opracowanie podstawowych wyników pomiarów i obserwacji zawartych w "Rocznikach...".

W celach dokumentacyjnych artykuły te zestawiono w spisie literatury. Dotyczą one organizacji badań i sieci posterunków oraz profili obserwacyjno-pomiarowych [1, 2, 4], problemu ilości zrzutów wód kopalnianych i ich wpływu na odpływ [3, 5], charakterystyki hydrologicznej wybranego roku [6] oraz wpływu KWB "Konin" SA na stosunki wodne zlewni Strugi Biskupiej wraz z bilansem wodnym zlewni [7, 8]. Ocena ilości zrzutów wód kopalnianych została wykorzystana w opracowanym bilansie wodnym zlewni Kanału Ślesińskiego [9].

Dalsze problemy badawcze

Dla oceny aktualnych, zmieniających się warunków hydrologicznych i meteorologicznych rejonu odkrywek KWB "Konin" SA konieczna jest dalsza realizacja monitoringu środowiska wodnego w co najmniej takiej formie jak w ostatnich latach (monitoring jest kontynuowany w roku 2005). Wskazane byłoby jednak rozszerzenie zakresu badań czy też dodatkowe, szczegółowe opracowanie dotychczasowych wyników pomiarów i obserwacji. Dałoby to pełniejsze rozpoznanie warunków klimatycznych i stanu środowiska wodnego rejonu Kopalni "Konin". Wskazać tu można na następujące zagadnienia:

• Dla oceny ilości zrzutów wód kopalnianych konieczne byłoby utworzenie sieci posterunków limnigraficznych (dających ciągły zapis zmian stanów wody) szczególnie na tych kanałach, gdzie zmienność zrzutów jest duża.
• W formie rozszerzonej wskazane byłoby określenie wielkości odpływu w ciekach powierzchniowych uwzględniając przy tym wieloletnią zmienność tej charakterystyki hydrologicznej.
• Dotychczasowe pomiary i obserwacje z zakresu meteorologii pozwalają na opracowanie charakterystyki klimatycznej dla rejonu odkrywek KWB "Konin" SA (wykorzystanie danych ze stacji meteorologicznej w Kleczewie).
• W związku z obniżaniem się poziomu wody w niektórych jeziorach objętych monitoringiem konieczne byłoby wykonanie szczegółowej oceny tego zjawiska w nawiązaniu do zmieniających się warunków meteorologicznych oraz przy uwzględnieniu zmian hydrogeologicznych (rozwój lejów depresji). Pomocna byłaby tu również analiza porównawcza zmian poziomu wody w jeziorach leżących na Nizinie Wielkopolskiej, gdzie jakikolwiek wpływ górnictwa na zasoby wodne jezior jest wykluczony. Dla opracowania w przyszłości bilansów wodnych jezior konieczne byłoby monitorowanie wielkości odpływu w ciekach powierzchniowych doprowadzających i odprowadzających wodę do i z poszczególnych akwenów.
• Celowe byłoby rozszerzenie badań w rejonie napełnianego zbiornika wodnego w wyrobisku końcowym odkrywki Pątnów (oprócz dotychczas prowadzonego przez KWB "Konin" i Poltegor-projekt z Wrocławia monitoringu). Wymienić tu można m.in.: określenie wielkości dodatkowego zasilania zbiornika wodami kopalnianymi, rejestrację warunków meteorologicznych w bezpośrednim sąsiedztwie zbiornika (opady atmosferyczne, temperatura powietrza), podjęcie systematycznych pomiarów temperatury wody w całym zbiorniku, czy też prowadzenie nawet badań ewaporometrycznych (ocena parowania z powierzchni wody).
  Wskazane byłoby również wykonanie aktualnej batymetrii zbiornika, która umożliwiłaby weryfikację krzywej objętości. Wszystkie te działania pozwoliłyby (wraz z kontrolą piezometryczną) na opracowanie bilansu wodnego zbiornika. Podjęcie powyższych badań, w największym obecnie napełnianym wodą zbiorniku w wyrobisku końcowym w polskim górnictwie węgla brunatnego, byłoby bazą poligonową w aspekcie przewidywanego w szerokim zakresie wodnego kierunku rekultywacji zarówno w Kopalni "Konin", jak i w innych kopalniach węgla brunatnego.
• Sugerować należy celowość podjęcia badań umożliwiających określenie zmian (po 10 latach), jakie nastąpiły w rozwoju stożka napływowego przy ujściu Strugi Biskupiej do J. Gosławskiego.
• W badaniach hydrologiczno-meteorologicznych rejonu KWB "Konin" SA celowe byłoby bieżące bilansowanie zasobów wodnych zlewni Kanału Ślesińskiego, na którego stosunki wodne duży wpływ wywiera odkrywkowa eksploatacja węgla brunatnego.
• Wskazane byłoby przeprowadzenie oceny wpływu odwodnienia odkrywki "Lubstów" na przepływy górnej Noteci.

* * *

Na zakończenie artykułu należy życzyć KWB "Konin" SA, aby jak to ma miejsce obecnie w przypadku BOT KWB Bełchatów SA, doczekała się co najmniej trzydziestego jubileuszowego "Rocznika hydrologicznego i meteorologicznego". Związane byłoby to z dalszym rozwojem Kopalni "Konin" i eksploatacją węgla brunatnego w nowych odkrywkach. Zapewniłoby to jednocześnie zatrudnienie dla tysięcy mieszkańców Konina i okolic oraz rozwój gospodarczy tej części Wielkopolski.

Grzegorz Wachowiak
Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej
Oddział w Poznaniu
Ośrodek Badań Regionalnych

Literatura

1. Wachowiak G.: Badania hydrologiczne i meteorologiczne IMGW dla potrzeb KWB "Konin". Węgiel Brunatny nr 2 (15), 1996 r.
2. Wachowiak G.: Obserwacje i pomiary hydrologiczne w rejonie Kopalni Węgla Brunatnego "Konin". Gazeta Obserwatora IMGW z. 3, 1996 r.
3. Wachowiak G.: Kontrola wielkości zrzutów wód kopalnianych KWB "Konin". Górnictwo Odkrywkowe nr 6, 1997 r.
4. Wachowiak G.: Monitoring środowiska wodnego rejonu Kopalni Węgla Brunatnego "Konin". Wiadomości IMGW, T. XXIII (XLIV), z. 4, 2000 r.
5. Wachowiak G.: Zrzuty wód kopalnianych KWB "Konin" SA a przepływy wody w Strudze Biskupiej. Węgiel Brunatny nr 3 (40), 2002 r.
6. Wachowiak G.: Charakterystyka hydrologiczna roku 2002 dla rejonu Odkrywek "Pątnów", "Jóźwin", "Kazimierz" KWB "Konin" SA. Węgiel Brunatny nr 3 (44), 2003 r.
7. Wachowiak G.: Aktualny bilans wodny zlewni Strugi Biskupiej jako efekt zmian wywołanych eksploatacją odkrywkową w Kopalni Węgla Brunatnego "Konin". Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią. Seria a - Geografia Fizyczna, t. 54, 2003 r.
8. Wachowiak G.: Wpływ Kopalni Węgla Brunatnego "Konin" na stosunki wodne w zlewni Strugi Biskupiej. Gazeta Obserwatora IMGW nr 2, 2004 r.
9. Wachowiak G., Farat r., Koczorowska r.: Kanał Ślesiński i bilans wodny jego zlewni. Wiadomości IMGW, T. XXVII (XLVIII) z. 2, 2004 r.