Projektowanie i budowa Kopalni Węgla Brunatnego "Legnica"

W artykule przedstawiono problematykę związaną z budową kopalni węgla brunatnego "Legnica". Przedstawiono ponadto planowane wydobycie węgla brunatnego z KWB "Legnica" na tle kopalń czynnych oraz jej oddziaływanie na środowisko naturalne i infrastrukturę.

Wprowadzenie

Polska należy do krajów uprzywilejowanych pod względem zasobności zalegających na jej obszarze złóż węgla brunatnego. Świadczy o tym posiadanie prawie 14 mld Mg udokumentowanych zasobów bilansowych, 58 mld Mg zasobów w złożach perspektywicznych i oszacowanych na ponad 140 mld Mg zasobów w obszarach węglonośnych.

Węgiel brunatny w Polsce może więc być obok węgla kamiennego strategicznym paliwem w krajowej energetyce. Udział węgla brunatnego w produkcji energii elektrycznej aktualnie wynosi ~34%, a w produkcji energii elektrycznej w cieplnych elektrowniach zawodowych w granicach ~37%.

Pracujące w Polsce elektrownie w oparciu o węgiel brunatny w roku 2004 miały zainstalowaną moc 9.195 MW, co stanowiło ~26% z 35.179 MW mocy zainstalowanej we wszystkich polskich elektrowniach.

Mimo posiadania olbrzymich zasobów węgla brunatnego, eksploatacja prowadzona jest tylko w czterech rejonach kraju. Zaopatrzenie elektrowni w węgiel brunatny realizowane jest przez cztery kopalnie, a mianowicie:

• KWB "Adamów" SA o zdolności wydobywczej 4,5 mln Mg/rok zaopatruje Elektrownię Adamów SA o mocy zainstalowanej 600 MW, przewidziana do funkcjonowania do 2023 roku,

• BOT KWB Bełchatów SA o zdolności wydobywczej 38,5 mln Mg/rok zaopatruje BOT Elektrownię Bełchatów SA o mocy zainstalowanej 4.440 MW, która ma w przyszłości mieć zwiększoną moc zainstalowaną o kolejne 833 MW, czyli do 5.273 MW, przewidziana do funkcjonowania do 2032 roku,

• KWB "Konin" SA o zdolności wydobywczej 14 mln Mg/rok zaopatruje Elektrownię Konin SA o mocy zainstalowanej 538 MW oraz Elektrownię Pątnów SA o mocy zainstalowanej 1.200 MW, przewidziana do funkcjonowania do 2040 roku,

• BOT KWB Turów SA o zdolności wydobywczej 12 mln Mg rocznie zaopatruje BOT Elektrownię Turów SA o mocy zainstalowanej 2.109 MW, przewidziana do funkcjonowania do 2046 roku.

Zasoby przemysłowe znajdujące się w rejonach złóż zagospodarowanych wynoszą niespełna 2 mld Mg, co stanowi 15% bilansowych zasobów polskich złóż. Wynika z tego, że przy rocznym wydobyciu na poziomie 65 mln Mg zasoby te starczyć mogą na ~30 lat, natomiast z uwagi na różne terminy wyczerpywania się złóż w czynnych rejonach już po roku 2020 należy się liczyć ze stałym, powolnym spadkiem wydobycia w poszczególnych kopalniach, aż do jego całkowitego wygaśnięcia ok. roku 2035.

Dla zapewnienia bezpiecznej produkcji energii elektrycznej w oparciu o krajowy węgiel brunatny należy już dzisiaj myśleć o uruchomieniu eksploatacji złóż rezerwowych. Wśród licznych polskich złóż rezerwowych węgla brunatnego za najlepiej rozeznane i najbardziej predysponowane do zagospodarowania w pierwszej kolejności należy uznać złoża węgla brunatnego rejonu Legnicy, tj. złoże "Legnica" oraz sąsiadujące z nim złoża "Ścinawa" i "Ruja". Zasobność tych złóż przekracza dwukrotnie zasobność wszystkich aktualnie eksploatowanych złóż węgla brunatnego w Polsce.

Perspektywa zagospodarowania złóż

Środkowa część Dolnego Śląska obejmująca obszar pomiędzy Legnicą a Głogowem jest wyjątkowo bogata w złoża surowców mineralnych. Obecnie eksploatowane tu są największe w Europie złoża miedzi, którym towarzyszą srebro, złoto i inne metale rzadkie. Oparty na tych zasobach przemysł górniczo-hutniczy reprezentowany przez KGHM - Polska Miedź SA i liczne zależne od niego spółki - córki stanowi podstawę egzystencji żyjących w tym regionie ok. 150.000 mieszkańców. Zasoby rud jednak wyczerpują się w sposób nieodwracalny, a moment zakończenia eksploatacji zależny będzie od cen miedzi na rynkach światowych z jednej strony i kosztów jej eksploatacji z drugiej strony.

Na tym samym obszarze na północ od Legnicy zalega jedno z najbogatszych złóż węgla brunatnego w Polsce. Eksploatacja złóż węgla brunatnego i produkcja na jego bazie energii elektrycznej jako rozwiązanie problemu bezpieczeństwa energetycznego kraju oraz jako alternatywa dla przemysłu miedziowego jawi się jako alternatywa interesująca.

Złoże "Legnica"

Złoże "Legnica" odkryto w latach 50. przy okazji poszukiwań i dokumentowania złóż miedzi. Do dyspozycji znajduje się tu pięć pól eksploatacyjnych: Legnica Zachód, Legnica Wschód, Legnica Północ, Ścinawa i Ruja. Parametry tych złóż przedstawiono poniżej w tabeli 1.

Tabela 1. Parametry złoża "Legnica".

Parametry średnie	Pole Ruja	Legnica Zachód	Legnica Wschód	Legnica Północ	Pole Ścinawa
Kategoria-rozpoznania	D1	B+C1+C2	B+C1+C2	C1	C2
Geologiczne zasoby bilansowe [mln Mg]	332	864	839	1.025	1.075
Miąższość węgla [m] - pokład główny - łącznie	14,4 14,4	20,0 30,7	16,4 33,6	15,0 27,6	21,4 21,4
Grubość nadkładu [m]	109	138	137	186	192
Współczynnik N:W	7,5:1	6,6:1	6,6:1	8,1:1	9,0:1
Popiół Ad [%]	17,2	14,8	18,1	18,9	~18
SSc [%]	0,61	0,98	0,99	1,58	0,48
Qr [kJ/kg]	9.496	9.831	9.231	9.195	9.990

Jak wynika z powyższego zestawienia jakość węgla brunatnego złoża "Legnica" jest bardzo dobra, a decydujące o opłacalności eksploatacji wskaźniki N:W szczególnie w nawiązaniu do tej jakości wydają się być zachęcające.

Założenia do eksploatacji złoża

W latach 1996-1997 PIG Warszawa i Poltegor-projekt Sp. z o.o. Wrocław, na zlecenie KGHM - Polska Miedź SA wykonały opracowanie pt. "Ocena możliwości zagospodarowania złóż węgla brunatnego Legnica-Ścinawa", którego zakres obejmował:

• obliczenie zasobów węgla i analizę jego jakości,

• analizę techniczno-ekonomiczną wraz z oceną możliwości eksploatacji,

• określenie wpływu eksploatacji na środowisko.

Złoże o geologicznych zasobach bilansowych około 2,7 mld Mg wykształcone jest w formie dwóch pokładów o średniej grubości około 22 m. Jakość węgla brunatnego jest bardzo dobra. Wartość opałowa wynosi około 9.450 kJ/kg, zawartość popiołu 15-18%, a siarki poniżej 1%.

W nadkładzie i przerostach międzywęglowych występują liczne surowce towarzyszące, wśród których znaczenie przemysłowe posiadają:

• żwiry i piaski - stanowiące wysokiej klasy kruszywo naturalne,

• iły i gliny - nadające się do produkcji ceramiki budowlanej i kruszyw lekkich.

Pod względem administracyjnym złoże leży na terenie gmin Lubin, Kunice, Miłkowice i Prochowice. Około 60% powierzchni terenu złóż pokrywają lasy, 33% pola uprawne i 7% użytki zielone. Sieć hydrograficzna należy do dorzecza Odry. Rzekami przepływającymi przez południową część złoża, lecz już poza planowanymi granicami eksploatacji są Kaczawa i Czarna Woda. Na terenie złoża, lecz także poza planowanymi granicami eksploatacji, znajdują się jeziora: Kunickie, Jaśkowickie i Pątnowskie.

Granice projektowanej eksploatacji złoża wyznaczono przy następujących kryteriach:

• maksymalny stosunek grubości nadkładu do węgla - N:W= 2:1,

• minimalna grubość pokładu węgla - 3,0 m,

Wyznaczając granice eksploatacji wyłączono z niej kierując się względami społecznymi i ekologicznymi części południowo-wschodnią i południowo-zachodnią, a to z uwagi na ochronę rzek Kaczawy i Czarnej Wody oraz jezior i atrakcyjnych dla mieszkańców Legnicy terenów rekreacyjnych.

Na północ od planowanej kopalni węgla brunatnego "Legnica" zlokalizowane jest drugie złoże węgla brunatnego "Ścinawa" o zasobach ok. 1 mld Mg, natomiast w kierunku południowo-wschodnim zlokalizowane jest trzecie złoże "Ruja" o zasobach ok. 0,3 mld Mg.

Eksploatacja

W pierwszym etapie zagospodarowania złoża "Legnica" przewiduje się eksploatację jednym frontem eksploatacyjnym o zdolności wydobywczej 30 mln Mg/rok.

Wkop udostępniający złoże zlokalizowano w północno-wschodniej części projektowanej kopalni. Do zdejmowania nadkładu przewiduje się zastosowanie nowej generacji maszyn podstawowych, tj. koparek kołowych typu KWK-6300 o wydajności ponad 200.000 m³/dobę, zapewniających zdecydowanie większą koncentrację robót niż w aktualnie pracujących kopalniach węgla brunatnego, co winno zapewnić uzyskanie dobrych efektów ekonomicznych. Urobiony nadkład transportowany będzie przenośnikami taśmowymi o szerokości taśmy 2.500 mm w pierwszych latach na zwałowisko zewnętrzne, a następnie wewnętrzne, w wyrobisku poeksploatacyjnym. Do zwałowania nadkładu użyte będą zwałowarki typu ZGOT-21000. Węgiel urabiać będą koparki KWK-2000.

Zwałowisko zewnętrzne o powierzchni ok. 16 km² i wysokości ok. 80 m zlokalizowano na północny-wschód od wkopu udostępniającego w rejonie wsi Radlice i Parszowice, które to wsie w wyniku budowy tego zwałowiska będą musiały być zlikwidowane.

Dla gospodarczego wykorzystania kopalin towarzyszących, których nie można by w pełni zagospodarować bezpośrednio w okresie eksploatacji, przewiduje się selektywne ich składowanie tworząc złoża wtórne, które mogłyby służyć regionowi przez wiele dziesiątek lat po zakończeniu eksploatacji.

Podstawowym odbiorcą węgla brunatnego z kopalni "Legnica" w ilości 30 mln Mg/rok będzie elektrownia o mocy 5x850 MW, tj. 4.250 MW przewidywana do budowy nad Odrą, w bezpośrednim sąsiedztwie kopalni.

Przewiduje się 16-letni cykl budowy kopalni i elektrowni, w tym:

• prace studialne, projektowe, uzgodnienia, montaż finansowania inwestycji - 5 lat

• roboty przygotowawcze (zajęcia terenu, prace odwodnieniowe, budowa maszyn) - 4 lata

• budowa wkopu udostępniającego - 7 lat.

Docelowe wydobycie kopalnia osiągnie w trzynastym roku od rozpoczęcia budowy wkopu udostępniającego.

Podstawowe dane liczbowe projektowanej kopalni

• Grubość pokładu węgla - 22 m

• Grubość nadkładu - 175 m

• Głębokość kopalni - 220 m

• Szacunkowe zasoby przemysłowe - ca 1,8 mld Mg

• Szacunkowa ilość nadkładu - ca 16,4 mld m³

• Stosunek mas nakładu do węgla - 9:1 [m³/Mg]

• Roczne wydobycie węgla - 30 mln Mg

• Roczne zdejmowanie nadkładu - 250 mln m³

• Zwałowisko zewnętrzne
  - powierzchnia - 1.625 ha
  - wysokość - 80 m
  - kubatura - 1.120 mln m³
  - okres zwałowania zewnętrznego - 10 lat

• Zajęcie terenu łącznie z elektrownią, w tym: - ok. 3.300 ha
  - kopalnia - 3.000 ha
  - elektrownia - 300 ha

• Zmiany istniejącej infrastruktury w okresie budowy kopalni
  - likwidacja gospodarstw rolnych - ok. 95 gospodarstw
  - przełożenie drogi państwowej - ok. 7 km

• Zatrudnienie
  - kopalnia - ok. 3.000 osób
  - elektrownia - ok. 1.000 osób

• Struktura wykształcenia osób zatrudnionych:
  - pracownicy o wykształceniu wyższym - 6%
  - pracownicy o wykształceniu średnim - 16%
  - robotnicy wykwalifikowani - 75%
  - pozostali - 3%

• Łącznie dla budowy i eksploatacji kopalni "Legnica" w etapie I przewiduje się poniższy zestaw maszyn podstawowych i przenośników taśmowych:
  - koparki KWK-6300 - 5 szt.
  - koparki KWK-2000 - 5 szt.
  - zwałowarki ZGOT-21000 - 6 szt.
  - przenośniki taśmowe B-2600 - 40 km
  - przenośniki taśmowe B-2000 - 30 km

Wszystkie maszyny i urządzenia mogą zostać zaprojektowane i dostarczone przez przemysł dolnośląski.

Po 7 latach od rozpoczęcia budowy przewiduje się w zależności od koniunktury możliwość uruchomienia drugiego frontu eksploatacyjnego i podwojenie wydobycia węgla.

Po uruchomieniu drugiego frontu wydobywczego łączne wydobycie może sięgnąć 60 mln Mg/rok, co pozwoli na pokrycie zapotrzebowania na paliwo elektrowni o łącznej mocy 8.500 MW przy sprawności ponad 40%, w pełni zastępując po roku 2030 obecne elektrownie pracujące w oparciu o węgiel brunatny.

W etapie II ilości maszyn podstawowych i przenośników taśmowych zostaną podwojone.

Planowane wydobycie węgla brunatnego nowej kopalni "Legnica" na tle kopalń czynnych przedstawiono w tabeli 2.

Tabela 2. Planowane wydobycie węgla.

	Kopalnie węgla brunatnego
Lata	Adamów	Bełchatów	Konin	Turów	Legnica		Razem
					front I	front II
2004	4,2	36,0	10,6	13,2			64,0
2005	4,4	35,3	11,0	13,3			64,0
2006	4,4	34,5	10,4	13,4			62,7
2007	4,4	35,8	10,4	13,5			64,1
2008	4,4	34,0	10,4	13,6			62,4
2009	4,4	40,5	10,4	13,7			69,0
2010	4,4	40,0	10,4	13,8			68,6
2011	4,4	40,2	10,4	12,0			67,0
2012	4,4	39,8	10,4	12,0			66,6
2013	4,4	42,5	10,5	10,7			68,1
2014	4,4	42,5	10,4	9,4			66,7
2015	4,4	42,5	10,4	9,4			66,7
2016	4,4	38,1	10,4	9,4			62,3
2017	4,4	37,8	10,4	9,4			62,0
2018	4,4	36,8	10,4	9,4			61,0
2019	4,4	37,7	10,4	9,4			61,9
2020	4,4	37,3	10,4	9,4			61,5
2021	4,4	35,5	10,2	8,3			58,4
2022	3,3	36,0	10,2	8,3	4,5		62,3
2023	1,4	35,0	10,3	8,3	9,0		64,0
2024		35,7	10,3	8,3	9,7		64,0
2025		37,5	10,3	8,3	13,9		70,0
2026		36,4	10,3	8,3	15,0		70,0
2027		36,9	7,4	8,3	17,4		70,0
2028		31,5	4,5	8,3	25,7		70,0
2029		22,5	4,2	8,3	30,0	5,0	70,0
2030		17,5	4,2	8,3	30,0	10,0	70,0
2031		15,2	4,2	8,3	30,0	12,3	70,0
2032		9,7	4,2	8,3	30,0	17,8	70,0
2033			4,0	8,3	30,0	27,7	70,0
2034			3,8	8,3	30,0	27,9	70,0
2035			3,6	8,3	30,0	28,1	70,0
2036			2,5	8,3	30,0	29,2	70,0
2037			1,6	8,3	30,0	30,0	69,9
2038			1,6	8,3	30,0	30,0	69,9
2039			1,5	8,3	30,0	30,0	69,8
2040			0,6	8,3	30,0	30,0	68,9
2041				8,3	30,0	30,0	68,3
2042				8,3	30,0	30,0	68,3
2043				8,3	30,0	30,0	68,3
2044				8,3	30,0	30,0	68,3
2045				8,3	30,0	30,0	68,3
2046-50				5,5	150,0	150,0	305,5
2051-55					125,0	125,0	250,0
2056-65					110,0	106,8	216,8
Razem	83,7	1.000,7	287,2	408,0	1.800,0		3.579,6

Taki harmonogram wydobycia umożliwiłby utrzymanie udziału produkcji energii elektrycznej z węgla brunatnego na stałym w przybliżeniu poziomie 20-30% (wskaźnik podobny jak przyjęty w strategii energetycznej Niemiec).\

Planowane wydobycie węgla brunatnego

Oddziaływanie kopalni na środowisko naturalne i infrastrukturę

Wpływ na środowisko

Budowa kopalni odkrywkowej powoduje zawsze ingerencję w środowisko naturalne. Pierwszym elementem środowiska naruszonego przez kopalnię jest zajmowanie terenu. Przewiduje się sukcesywne zajęcie ok. 3.000 ha terenu, z czego na wkop 700 ha, zwałowisko 1.625 ha, place zagospodarowania 120 ha, przenośniki 100 ha, drogi i koleje 105 ha, inne ok. 350 ha, w tym likwidacji w pierwszym okresie budowy kopalni ulec musiałyby wsie Gogołowice i Radlice. Byłaby to maksymalna wielkość zajmowanego terenu, która w miarę rozwoju kopalni nie będzie się już zwiększać, gdyż nowo zajmowane tereny będą rekompensowane oddawanymi terenami zrekultywowanymi o tej samej powierzchni i podobnych jeśli nie lepszych właściwościach użytkowych, jak to jest już w tej chwili praktykowane w innych kopalniach polskich.

Drugim elementem środowiska, który zostanie naruszony, będą wody podziemne. Dla zabezpieczenia eksploatacji niezbędne będzie obniżenie zwierciadła wód podziemnych poniżej dna odkrywki, a więc do głębokości ponad 200 m. Powodować to będzie rozwijanie się na zewnątrz obszaru odwadnianego leja depresji o zasięgu około 5 km od granic eksploatacji. Oznacza to, że ciśnienia wód podziemnych obniżane będą na obszarze około 120 km². Niewielki zasięg leja depresji w porównaniu do wielkości depresji wynika ze stosunkowo niewielkiego udziału (40-50%) utworów przepuszczalnych, które nie tworzą tu rozległych horyzontów o rozprzestrzenieniu regionalnym. W obrębie leja depresji liczyć się należy z zanikiem wody w części istniejących studni płytkich i ze zmniejszeniem wydajności ujęć głębszych. Wykonać trzeba więc będzie w okresie budowy wkopu około 15 ujęć i sieci wodociągowych oraz kolejnych 15 w okresie do końca eksploatacji.

Rys. 1. Lokalizacja pól węglowych.

Ponad 40-letnie doświadczenie i najnowsze badania wskazują, że wpływ odwodnienia na środowisko glebowe użytków rolnych zaznacza się tylko tam, gdzie pierwotnie zwierciadło wody występuje płycej niż na głębokości 1 m przy braku izolującej warstwy nieprzepuszczalnej w bezpośrednim podłożu. Przy pierwotnym zwierciadle poniżej 5 m jego obniżenie nie ma już żadnego wpływu na wilgotność gleb, a roślinność korzysta tylko z wód opadowych. Pośród analizowanych miejscowości zwierciadło do głębokości 1 m stwierdzono tylko w 10% przypadków. Można więc w przybliżeniu stwierdzić, że uprawy rolne maksymalnie narażone być mogą na zniżkę plonów na obszarze ok. 10%, czyli 12 km². Powyższe szacunki są całkowicie zgodne z tym, co obserwuje się obecnie w rejonie czynnych kopalń węgla brunatnego. W otoczeniu kopalń w Koninie, Adamowie i Turowie, gdzie warunki litologiczne są wprawdzie nieco korzystniejsze niż w Legnicy (70-80% gruntów spoistych), nie zaobserwowano w ogóle szkód w uprawach mimo ponad 35 lat odwadniania. W otoczeniu kopalni Bełchatów, gdzie warunki te są znacznie gorsze niż w rejonie Legnicy (70% gruntów przepuszczalnych), zaobserwowano szkody tylko w użytkach zielonych w dolinach rzecznych i podmokłych obniżeniach terenu; nie zanotowano natomiast strat w użytkach rolnych; pewne symptomy pogorszenia kondycji drzew sygnalizowane są w lasach, lecz nie są one ilościowo uchwytne, a odwodnienie w Bełchatowie trwa od ponad 25 lat.

Rys. 2. Projektowany zasięg eksploatacji.

Jeśli chodzi o ochronę wód powierzchniowych to wybrano rozwiązanie optymalne pozostawiając poza eksploatacją południowo-wschodnią i południowo-zachodnią część złoża, unikając w ten sposób konieczności przełożenia rzek Kaczawy i Czarnej Wody, osuszenia jezior Kunickiego i Jaśkowickiego oraz degradacji rejonu Kunic.

Zanieczyszczenie powietrza wywołane istnieniem kopalni pochodzić będzie z pylenia ze źródeł niezorganizowanych (zwałowiska, place, składowiska węgla, przenośniki taśmowe, lokalne kotłownie itp.). Zasięg tego pylenia maksymalnie przy suszy i silnych wiatrach może sięgać do ok. 1 km. Dla tych obszarów utworzone będą strefy ochronne wraz z projektami ich zagospodarowania. Źródłem uciążliwości z tytułu wywoływanego hałasu mogą być przenośniki taśmowe między kopalnią a elektrownią w Jurczu. Jednak obecne doświadczenia uzyskiwane w kopalniach Turów i Bełchatów pozwolą uciążliwość tę zredukować do akceptowalnego minimum. Drogą do tego będą zmiany konstrukcyjne, strefy ochronne i osłony tłumiące propagację hałasu.

Zanieczyszczenie powietrza przez elektrownię będzie całkowicie wyeliminowane przez budowę instalacji odsiarczania i odazotowania spalin, zgodnie z przyjętymi przez Polskę normami europejskimi.

Rys. 3. Udostępnienie złoża i kierunki eksploatacji.

Wpływ na infrastrukturę

Komunikacja drogowa - przez teren eksploatacji przebiega droga państwowa z Wrocławia w kierunku Zielonej Góry, która wymagać będzie przełożenia na odcinku ok. 7 km. Drogi lokalne znajdujące się na terenie odkrywki zastąpią istniejące drogi na jej obrzeżu.

Budownictwo dla wywłaszczonych - budowa kopalni odkrywkowej spowoduje likwidację istniejących zasobów mieszkaniowych na terenie złoża i zwałowiska zewnętrznego. Utrata zasobów mieszkaniowych spowoduje konieczność budowy mieszkań przed rozpoczęciem robót górniczych dla około 150 mieszkańców, tj. 40 mieszkań o powierzchni użytkowej około 3.000 m² wraz z budownictwem usługowym o powierzchni około 1.500 m². Docelowo w ciągu ok. 30 lat niezbędne będzie natomiast wybudowanie mieszkań dla około 2.500 mieszkańców, tj. 600 mieszkań o powierzchni użytkowej 5.000 m² wraz z budownictwem usługowym.

Energetyka na węglu brunatnym, a przemysł miedziowy

Odrębnym, lecz bardzo istotnym problemem jest koegzystencja planowanego rozwoju górnictwa i energetyki na węglu brunatnym z istniejącym przemysłem miedziowym.

Przy obecnych cenach miedzi i kosztach produkcji przemysł miedziowy jest jedną z najbardziej opłacalnych gałęzi gospodarki. Ma to miejsce w związku z aktualną sytuacją na rynkach międzynarodowych i obecnym zapotrzebowaniu na ten metal ze strony rozwijających się krajów azjatyckich (Chiny i częściowo Indie).

Trudno jednoznacznie określić jak długo taka koniunktura będzie trwała. Z drugiej strony wraz z wzrastającą głębokością eksploatacji koszt tony miedzi będzie szybko wzrastał. Dlatego też komfortem byłoby posiadanie dla regionu Legnica - Lubin - Głogów alternatywy gospodarczej "na czarną godzinę". Alternatywą tą mógłby być węgiel brunatny. Dlatego też z punktu widzenia regionalnego warto podjąć studia i prace przygotowawcze, aby w razie potrzeby móc szybko przystąpić do działania.

Rys. 4. Przekrój geologiczny i schemat eksploatacji.

Proponowany harmonogram działań

Tabela 3. Harmonogram działań.

2006-2010	Prace studialne - techniczne, ekonomiczne, społeczne i ekologiczne w celu uzyskania odpowiednich uzgodnień i montażu finansowego inwestycji oraz niezbędnej akceptacji społecznej.
2011-2014	Prace przygotowawcze, wykup terenów, odwodnienie, budowa infrastruktury.
2015-2021	Budowa wkopu udostępniającego.
2022-2026	Rozwój wydobycia węgla do pełnej wielkości.
2026-2065	Pełne wydobycie węgla.

Powyższy harmonogram ma charakter orientacyjny i w zależności od sytuacji może być odpowiednio przeniesiony w czasie.

Podsumowanie

Zasoby w istniejących zagłębiach mogą zapewnić eksploatację węgla brunatnego na poziomie 60-65 mln Mg/rok do roku około 2025 i na poziomie 20-30 mln Mg/rok przez kolejne 10-15 lat. Dalsze utrzymanie wydobycia na pożądanym przez polską energetykę poziomie 60-65 mln Mg/rok (ok. 8.000-9.000 MW) jest możliwe jedynie przy zagospodarowaniu złoża "Legnica". Możliwość rozpoczęcia wydobycia węgla brunatnego z tego złoża ocenia się na lata 2022-2025, z intensywnością uzależnioną od potrzeb i popytu na rynku energetycznym. Decyzje w tym zakresie należy jednakże podejmować możliwie szybko, gdyż proces planowania i budowy tak wielkiego obiektu trwa kilkanaście lat.

Budowa kopalni i elektrowni "Legnica" poza kryteriami uniwersalnymi, jak ekonomia i ekologia, winna być uzależniona od sytuacji w przemyśle miedziowym. W żadnym przypadku nie zakłada się funkcjonowania kopalni i elektrowni równolegle do przemysłu miedziowego. Nie można bowiem stosunkowo niewielkiego obszaru obciążać dodatkowymi inwestycjami surowcowymi. Jednakże żywotność ekonomiczna tego opartego na monokulturze miedziowej regionu jest ograniczona.

Za budową kopalni węgla brunatnego i elektrowni Legnica przemawia:

• konieczność zachowania bezpieczeństwa energetycznego kraju,

• zasobność krajowych złóż węgla brunatnego,

• konkurencyjność ekonomiczna w stosunku do innych źródeł dla wytwarzania energii elektrycznej,

• opanowanie bezpiecznych i nowoczesnych technik eksploatacji,

• posiadanie wyspecjalizowanego zaplecza projektowego oraz produkcyjnego w zakresie maszyn i urządzeń,

• opanowanie sposobów eksploatacji i przetwarzania węgla na energię elektryczną z maksymalnym ograniczeniem uciążliwości dla środowiska,

• po wyczerpaniu złóż miedzi, bądź konieczności zaprzestania eksploatacji miedzi z innych przyczyn, regionowi Legnicy zagrażać będzie strukturalne bezrobocie i idący za tym głęboki upadek ekonomiczno-społeczny, a za tym konieczność poddania regionu głębokiej restrukturyzacji.

Jednym z wariantów tej restrukturyzacji, i to wydaje się logicznym zarówno z punktu widzenia naturalnego jak i społecznego, jest stopniowe w zależności od okoliczności przekształcanie zagłębia miedziowego w zagłębie górniczo-energetyczne, oparte na lokalnych zasobach węgla brunatnego. Zasoby te wskazują, że przemysł ten mógłby tu istnieć co najmniej do lat 60. XXI wieku. Za propozycją tą zdają się też przemawiać względy społeczne (kontynuacja uprawianego zawodu i tradycji oraz fakt oswojenia społeczeństwa z tego typu działalnością), a co za tym idzie stosunkowo najłatwiej osiągalna akceptacja społeczna. Również w bardzo dużym stopniu mogłaby zostać tu wykorzystana istniejąca już infrastruktura: warsztaty, fabryki, magazyny, drogi, budownictwo mieszkaniowe, szkoły, obiekty sportowe i kulturalne itp. Kluczem jednak do uzyskania akceptacji społecznej jest zadawalające rozwiązanie problematyki ochrony środowiska. Współczesne techniki ochrony wód, rekultywacji terenu, a przede wszystkim odpylanie i odsiarczanie spalin gwarantują ograniczenie negatywnego wpływu na środowisko do minimum akceptowalnego społecznie i respektującego wymagania Unii Europejskiej.

W przypadku zadawalających wyników ekonomicznych i akceptacji społecznej w połączeniu ze spełnieniem wszystkich wymogów ekologicznych oraz w nawiązaniu do aktualnej sytuacji w energetyce europejskiej (i polskiej) istniejące w tym rejonie zasoby będą mogły z czasem upoważniać do zastanowienia się nad rozbudową zarówno kopalni jak i elektrowni.

Bezpieczeństwo energetyczne kraju wymaga dywersyfikacji źródeł zaopatrzenia w energię z utrzymaniem istotnej roli krajowych surowców energetycznych w tym węgla brunatnego, którego posiadane zasoby krajowe mogą pokryć zapotrzebowanie na 20-30% energii elektrycznej w okresie kilkudziesięciu lat dając także, co nie jest bez znaczenia, kilkadziesiąt tysięcy miejsc pracy.

dr Jacek Libicki
Poltegor-projekt Sp. z o.o.

mgr inż. Zdzisław Tarasewicz
Poltegor-projekt Sp. z o.o.

Referat wygłoszony na konferencji w Legnicy, w maju 2005 r.

LITERATURA

1. POLTEGOR-projekt Sp. z o.o., Analiza techniczno-ekonomiczna kompleksu złóż węgla brunatnego Legnica - Ścinawa. Analiza wariantowa uwarunkowań przyrodniczych i technicznych. Wrocław, 1995 r.

2. POLTEGOR-projekt Sp. z o.o., Analiza techniczno-ekonomiczna kompleksu złóż węgla brunatnego Legnica - Ścinawa. Wstępna analiza techniczno-ekonomiczna. Wrocław, 1996 r.

3. POLTEGOR-projekt Sp. z o.o., Analiza techniczno-ekonomiczna kompleksu złóż węgla brunatnego Legnica - Ścinawa. Analiza porównawcza wskaźników techniczno- ekonomicznych. Wrocław, 1996 r.

4. POLTEGOR-projekt Sp. z o.o., Analiza techniczno-ekonomiczna kompleksu złóż węgla brunatnego Legnica - Ścinawa. Analiza techniczno-ekonomiczna pola wytypowanego dla rozpoczęcia eksploatacji. Wrocław, 1997 r.