Po górniczym Kongresie w Bełchatowie

IV Międzynarodowy Kongres Górnictwa Węgla Brunatnego odbył się w dniach 6-8 czerwca 2005 roku w Bełchatowie. Organizatorami byli: Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa - Oddział w Bełchatowie, BOT Kopalnia Węgla Brunatnego Bełchatów Spółka Akcyjna, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Akademii Górniczo-Hutniczej im. St. Staszica w Krakowie i Wydział Geoinżynierii, Górnictwa i Geologii Politechniki Wrocławskiej. Wzięło w nim udział ponad 280 osób z kraju i prawie 40 osób z zagranicy reprezentujących wyższe uczelnie, kopalnie, elektrownie pracujące na węglu brunatnym, przemysł maszyn i urządzeń oraz inne firmy i instytucje współpracujące z branżą węgla brunatnego. Uroczystego otwarcia Kongresu dokonał Premier RP prof. Marek Belka, a w obradach uczestniczył Wiceminister Skarbu Państwa prof. Stanisław Speczik.

IV Kongres obradował pod hasłem "Węgiel brunatny - Energetyka - Środowisko". Obrady wykazały i udowodniły dużą rolę węgla brunatnego obecnie i w przyszłości jako paliwa stałego, zarówno w Polsce, jak i na świecie. Produkcja energii elektrycznej z węgla brunatnego umożliwia krajowej energetyce konkurencyjność na rynku energii w warunkach przynależności Polski do Unii Europejskiej. Będzie to bardzo ważne w momencie pełnej liberalizacji i otwarcia polskiego rynku energetycznego zgodnie z zasadami obowiązującymi w Unii.

Działania dotychczas przeprowadzone i planowane do przeprowadzenia w krajowej energetyce opartej na węglu brunatnym zapewniają spełnienie warunków ochrony środowiska, w tym odpowiednich dyrektyw Unii Europejskiej.

Z 60. referatów i dyskusji w czasie Kongresu wynikają następujące generalne wnioski:

• W Polsce, podobnie jak w szeregu krajach Europy i Świata, w tym w Unii Europejskiej, a zwłaszcza w Niemczech węgiel brunatny jest i będzie, co najmniej do połowy XXI wieku, jednym z głównych surowców energetycznych.

• Branża węgla brunatnego i energetyki na nim opartej w krajach europejskich jest nowoczesna i opiera swoje funkcjonowanie na najnowszych rozwiązaniach naukowych, projektowych i eksploatacyjnych, a elektrownie dzięki wdrażaniu nowych rozwiązań osiągają wysoką sprawność pozyskiwania energii.

• Polska jako jeden z krajów liczących się w światowej produkcji i wykorzystaniu węgla winna racjonalnie rozwijać posiadaną bazę zasobową i preferować optymalny dla swoich warunków model gospodarki paliwowo-energetycznej, uwzględniający własne surowce, koszty pozyskania paliwa i produkcji energii, a także uwarunkowania środowiskowe i społeczne.

• Dla bezpieczeństwa energetycznego kraju wymagana jest dywersyfikacja źródeł zaopatrzenia w energię, z utrzymaniem dominującej roli kopalnych surowców energetycznych stałych, których posiadane zasoby krajowe pokryją zapotrzebowanie w okresie 40-50 lat, dając zatrudnienie w sektorze górniczym, energetycznym i sektorach współpracujących.

• Biorąc pod uwagę szczególne znaczenie węgla brunatnego i kamiennego dla gospodarki narodowej jako podstawowych, rodzimych źródeł dla wytwarzania energii elektrycznej należy racjonalnie, na forum krajowym i międzynarodowym, przeciwstawiać się działaniom i poglądom utrudniającym rozwój energetyki opartej na węglu pod pretekstem jej nadmiernej emisji CO₂.

• Węgiel brunatny jako paliwo w energetyce europejskiej powinien mieć swój znaczący udział na rynku paliw ze względu na bezpieczeństwo energetyczne i fakt, że jest motorem rozwoju gospodarczego państw, w których jest eksploatowany. Ze względu na brak własnych zasobów ropy naftowej i gazu ziemnego oraz coraz trudniejsze warunki eksploatacyjne i znaczące koszty pozyskiwania węgla kamiennego, baza surowców energetycznych Polski musi być uzupełniana perspektywicznie co najmniej do obecnego poziomu węglem brunatnym, spełniając kryteria ekonomicznej konkurencyjności.

• Dotychczasowe osiągnięcia eksploatacyjne i wyniki ekonomiczne związane z wykorzystaniem węgla brunatnego w polskiej energetyce udowodniły, że jest to paliwo strategiczne, odgrywające znaczący udział w pokrywaniu potrzeb energetycznych Polski.

• Ze względu na niskie koszty wytwarzania energii elektrycznej z węgla brunatnego w Polsce rozwój energetyki w najbliższych latach powinien nadal być oparty na tym surowcu.

• Za utrzymaniem strategicznej roli węgla brunatnego w krajowej produkcji energii elektrycznej przemawia:
  - konieczność zachowania bezpieczeństwa energetycznego kraju,
  - posiadanie zasobnych złóż węgla brunatnego,
  - zdecydowana konkurencyjność ekonomiczna w stosunku do innych nośników ciepła i sposobów produkcji ich energii elektrycznej,
  - opanowanie bezpiecznych nowoczesnych technik eksploatacji,
  - posiadanie wyspecjalizowanego zaplecza naukowo-projektowego oraz produkcyjnego w zakresie maszyn i urządzeń do eksploatacji odkrywkowej,
  - opanowanie sposobów eksploatacji i przetwarzania węgla na energię elektryczną z maksymalnym ograniczeniem uciążliwości dla środowiska.

• Ekonomiczne względy przemawiają za maksymalnym wykorzystaniem zasobów we wszystkich czynnych rejonach eksploatacji węgla brunatnego. Zasoby węgla brunatnego w rejonach dzisiejszej eksploatacji wyczerpują się jednak, a w perspektywie dziesięciu lat rozpocznie się zmniejszanie zdolności wydobywczych istniejących obecnie krajowych kopalń.

• Strategiczne znaczenie dla polskiej energetyki ma przygotowanie do eksploatacji nowego zagłębia górniczo-energetycznego, mogącego w przyszłości zastąpić produkcję energii elektrycznej pochodzącej z dotychczas eksploatowanych rejonów. Najlepiej nadającym się do górniczego zagospodarowania na dużą skalę są złoża w rejonie Legnicy, posiadające udokumentowane zasoby węgla brunatnego ok. 4 mld ton, a zasoby szacunkowe są dużo wyższe (ok. 15 mld ton). Wymaga to niezwłocznego przystąpienia do prac badawczych celem ustalenia optymalnego sposobu zagospodarowania tych złóż. Temat ten powinien znaleźć swoje miejsce w rządowych programach rozwoju polskiej energetyki.

• Warunkiem realizacji planów rozwojowych energetyki opartej na węglu brunatnym jest ich społeczna akceptacja i oparcie przez rząd bezpieczeństwa energetycznego kraju o własne zasoby surowców energetycznych oraz stosowanie jednolitych zasad gospodarki rynkowej w odniesieniu do wszystkich nośników energii elektrycznej, a także dokonanie dalszych zmian w przepisach prawnych.

• Obowiązujące aktualnie podstawy prawne umożliwiają przedsiębiorcy górniczemu pozyskiwanie terenów do prowadzenia eksploatacji górniczej. Przygotowanie terenu trzeba jednak prowadzić również w oparciu o prawo cywilne i administracyjne, które nie uwzględnia specyfiki działalności górniczej i nie zawsze jest przyjazne i skuteczne dla prowadzenia górniczych robót odkrywkowych. Konieczne jest więc dalsze dokonanie zmian.

• Ochrona środowiska w polskich kopalniach węgla brunatnego i elektrowniach jest dostosowana do wymagań Unii Europejskiej i jest akceptowana społecznie.

• Duże koszty rekultywacji terenów poeksploatacyjnych i likwidacji kopalń węgla brunatnego wymagają zmiany dotychczasowych zasad gromadzenia środków finansowych na likwidację kopalń, a także poszukiwania optymalnych metod i sposobów rekultywacji terenów poeksploatacyjnych.

Kongres wykazał potrzebę stałej wymiany doświadczeń i osiągnięć branży węgla brunatnego. Wobec tego proponuje się, aby Komitet Organizacyjny IV Kongresu podjął działania, które pozwolą ustalić miejsce, czas i organizatora kolejnej V jego edycji.