60 lat Fabryki Maszyn i Urządzeń FAMAK S.A. w Kluczborku

15 maja 2005 roku Fabryka Maszyn i Urządzeń FAMAK S.A. w Kluczborku obchodziła jubileusz 60-lecia istnienia firmy. Niniejszym artykułem pragniemy Państwu przybliżyć historię przedsiębiorstwa, którego działalność na trwałe wpisała się także w branżę górnictwa węgla brunatnego.

Przedsiębiorstwo zostało utworzone na bazie poniemieckiego przedsiębiorstwa: "Maschinen Aparaturenbau und Eisengiesserei Hans Komorek" położonego w Kluczborku. Powstałe wówczas przedsiębiorstwo nosiło nazwę: Kluczborskie Zakłady Mechaniczne i Odlewnia. Zwierzchni nadzór nad przedsiębiorstwem powierzony został Ministrowi Przemysłu Drobnego i Rzemiosła.

Początki funkcjonowania przedsiębiorstwa nie były łatwe, gdyż przejęte obiekty i wyposażenie były w znacznym stopniu zdewastowane. W pierwszych latach produkcja miała charakter głównie usługowy i ograniczała się do wykonawstwa napraw sprzętu rolniczego, spożywczego oraz świadczenia usług na rzecz miejscowej ludności. Począwszy od 1950 roku zakład systematycznie ograniczał wykonawstwo usług, zwiększając produkcję dóbr inwestycyjnych dla przemysłu spożywczego, budowlanego i chemicznego. Produkowany wówczas asortyment stanowiły: odlewy żeliwne, kafary, kotły do naparzania betonu, przenośniki taśmowe do zboża, odbieralniki gorzelniane, windy zjazdowe, sieczkarnie i inne urządzenia.

Przełomowym momentem w dziejach przedsiębiorstwa był rok 1958. Wówczas to, na mocy Zarządzenia Ministrów Przemysłu Drobnego i Rzemiosła oraz Przemysłu Ciężkiego z dnia 19 lipca 1958 roku zwierzchni nadzór nad przedsiębiorstwem przejął Minister Przemysłu Ciężkiego. Od tego czasu datuje się dynamiczny rozwój zakładu. Na skutek decyzji rządowych doszło do rozbudowy przedsiębiorstwa w trzech etapach. W i etapie rozbudowy zakładu, trwającym w latach 1960-1964, dokonano adaptacji i rozbudowy przejętego od Państwowych Zakładów Zbożowych magazynu znajdującego się na obrzeżach Kluczborka. Nakładem 104,5 mln zł powstała hala produkcyjna o powierzchni użytkowej 6.412 m2, budynek socjalny o powierzchni 963 m2 oraz estakada materiałów hutniczych. Nowa hala produkcyjna dała początek lokalizacji nowego zakładu. Następnie w wyniku realizacji II etapu rozbudowy, który przypadł na lata 1965-1969, kosztem 129,2 mln zł, zbudowano i uruchomiono: dwie hale produkcyjne o łącznej powierzchni użytkowej 16.686 m2 i kubaturze 195.616 m3, budynek administracyjno-biurowy o powierzchni użytkowej 2.620 m2, magazyny oraz szereg obiektów infrastruktury technicznej.

W efekcie rozbudowy przedsiębiorstwo zmieniło swój profil, wprowadzając do przedmiotu działalności szereg nowych asortymentów wyrobów, w tym przede wszystkim: maszyny i urządzenia stanowiące wyposażenie fabryk płyt pilśniowych, maszyny i urządzenia do transportu ciągłego, suwnice bramowe i pomostowe o dużych udźwigach, żurawie portowe, urządzenia odpylające dla przemysłu górniczego i cementowego. Szereg z tych urządzeń miało charakter prototypowy. Podkreślić należy, że produkowane przez przedsiębiorstwo maszyny i urządzenia, począwszy od 1958 roku trafiały na rynki zagraniczne, znajdując swych odbiorców w krajach niemal wszystkich kontynentów m.in. Austrii, Bułgarii, Chin, Ghany, Indonezji, Iranu, Maroka, Indii, Rumunii i ówczesnego ZSRR.

Warto odnotować, że rozbudowa przedsiębiorstwa i zmiana profilu działalności spowodowała, iż Minister Przemysłu Ciężkiego, Zarządzeniem Nr 62/Org/67 z dnia 11 listopada 1967 roku, nadał przedsiębiorstwu nową nazwę: Fabryka Maszyn i Urządzeń FAMAK.

W 1975 roku, z polecenia władz wojewódzkich, FAMAK przejął zakład metalowy Państwowego Przemysłu Terenowego, zlokalizowany w oddalonym o 15 km Gorzowie Śl. Zakład ten przekształcony został w wydział zamiejscowy przedsiębiorstwa, który od 1977 roku specjalizował się w produkcji suwnic bramowych lekkich.

Rozbudowa przedsiębiorstwa i rozwój produkcji powodował stały wzrost zatrudnienia, występujący aż do 1976 roku, w którym to roku zatrudnienie osiągnęło poziom 2200. osób.

W latach 1978-1981 nastąpił III etap rozbudowy przedsiębiorstwa. W tym okresie oddano do użytku budynek magazynu głównego, z częścią socjalną, o powierzchni użytkowej 3.800 m2, utwardzono i udźwigowiono plac składowo-montażowy o powierzchni przekraczającej 4.000 m2. Równolegle dokonana została modernizacja istniejących już obiektów, a także unowocześniono i powiększono park maszynowy.

Kolejny przełomowy moment w dziejach przedsiębiorstwa przypadł na okres zmian systemowych z początku lat 90. i towarzyszącego mu załamania gospodarki krajowej oraz rynku RWPG. Zmiana uwarunkowań gospodarczych sprawiła, że FAMAK stracił dwie trzecie dotychczasowych klientów. Kierownictwo przedsiębiorstwa szybko uznało, iż ratunkiem dla jego dalszego funkcjonowania musi być eksport wyrobów i usług do krajów zachodnioeuropejskich.

Dla utworzenia przedsiębiorstwa zdolnego do funkcjonowania i konkurencji na rynku w gospodarce wolnorynkowej niezbędne było przeprowadzenie w firmie głębokich działań restrukturyzacyjnych. W tym celu opracowany został program restrukturyzacyjny, który w 1992 roku zdobył i nagrodę w konkursie ogłoszonym przez Ministra Przemysłu i Handlu i Agencji Rozwoju Przemysłu.

W ramach wdrażania programu restrukturyzacyjnego m.in.:

• wyeliminowano lub ograniczono te obszary działalności, które nie przynosiły wartości dodanej,

• przeprowadzono intensywne działania promocyjne i akwizycyjne na rynkach Europy Zachodniej,

• zmniejszono stan zatrudnienia o 351 osób,

• zorganizowano szereg szkoleń przeprowadzonych przez specjalistów zagranicznych, których celem była reorientacja umysłowa kadry menedżerskiej na marketingową orientację przedsiębiorstwa, skierowaną na klienta, jego wymogi i oczekiwania,

• dostosowano strukturę organizacyjną przedsiębiorstwa do uwarunkowań zewnętrznych m.in. pozyskano i utworzono, ze specjalistów znających język niemieckich i angielski, Biuro Marketingu.

Przedsiębiorstwo swoją przewagę konkurencyjną oparło przede wszystkim na systemowym podejściu do jakości oraz na kompleksowości oferty dla potrzeb klienta, obejmującej: opracowanie dokumentacji projektowo-konstrukcyjnej, wykonawstwo warsztatowe, montaż i uruchomienie wyrobu, serwis, szkolenie oraz obsługę posprzedażną. Duży nacisk kierownictwo przedsiębiorstwa kładło również na rozwój wyrobów. W tym celu m.in. w 1992 roku utworzony został w Gdańsku - Oliwie Zakład Badawczo-Rozwojowy Dźwignic Portowych i Stoczniowych.

FAMAK był jedną z pierwszych w Polsce firm, która dostrzegła potrzebę systemowego podejścia do jakości zgodnie ze standardami światowymi określonymi w normie ISO 9001. Efektem tych działań był przyznany przez DQS i PCBC w 1994 roku certyfikat systemu jakości, rozszerzony w 1999 roku na zintegrowany system zarządzania jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem i higieną pracy. FAMAK był pierwszym w Polsce przedsiębiorstwem produkcyjnym szczycącym się certyfikatem na zintegrowany system zarządzania jakością, środowiskiem oraz bhp.

Kompleksowe podejście do jakości doprowadziło do wdrożenia filozofii zarządzania zwanej TQM - Total Quality Management, tj. totalnego zarządzania przez jakość, skupiającej się na satysfakcji klienta, jakości we wszystkich sferach działania fabryki, podejściu procesowym, aktywnej zespołowej pracy, zaangażowaniu naczelnego kierownictwa i współdziałaniu przedsiębiorstwa z otoczeniem. Stopień wdrożenia filozofii TQM w przedsiębiorstwie oraz jej wpływ na rozwój FAMAK S.A. został doceniony przez jury Konkursu Polskiej Nagrody Jakości, które:

• w 1995 roku przyznało FAMAK wyróżnienie w i Edycji Konkursu Polska Nagroda Jakości,

• w 1996 roku uznało FAMAK laureatem II Edycji Konkursu Polska Nagroda Jakości.

Przyjęta filozofia działania przedsiębiorstwa przynosiła wymierne efekty:

• pozyskanie portfela zamówień na wyroby i usługi na poziomie mocy produkcyjnej przedsiębiorstwa,

• uzyskanie rentowności realizowanych kontraktów i umów na dostawę wyrobów i usług,

• pozyskanie i utrzymanie stałej współpracy z kontrahentami zagranicznymi,

• zapewnienie płynności finansowej przedsiębiorstwa.

Ponadto, za osiągnięte efekty prowadzonych działań restrukturyzacyjnych, FAMAK S.A. uzyskał szereg wyróżnień i nagród niezależnych organizacji i stowarzyszeń.

1 kwietnia 1996 roku FAMAK został przekształcony z przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa.

Ciągła zmiana otoczenia, w którym funkcjonował FAMAK, wymuszała konieczność podejmowania kolejnych wyzwań i przedsięwzięć, celem utrzymania konkurencyjności przedsiębiorstwa. W latach 1997-1999 roku przeprowadzono dalszy proces restrukturyzacji organizacyjnej i majątkowej m.in.:

• utworzono, w wyniku wyłączenia ze struktur FAMAK S.A. zamiejscowego wydziału produkcyjnego w Gorzowie Śląskim, odrębną spółkę pod firmą Fabryka Maszyn i Urządzeń FAMAK Zakład Montażowy Sp. z o.o. z siedzibą w Gorzowie Śląskim. Podstawowym przedmiotem działalności tej spółki był montaż, naprawa, remonty i modernizacja wyrobów gotowych FAMAK S.A. oraz produkcja suwnic bramowych z wciągnikami elektrycznymi, suwnic pomostowych lekkich, przenośników taśmowych i zestawów wsporczych krążnikowych;

• utworzono, w wyniku wyłączenia ze struktur FAMAK S.A. hotelu i restauracji Nefryt, odrębną spółkę pod firmą Fabryka Maszyn i Urządzeń FAMAK Zakład Usługowo-Handlowy Sp. z o.o. z siedzibą w Kluczborku. Przedmiotem działalności utworzonego podmiotu gospodarczego było w szczególności prowadzenie usług hotelowych, restauracyjnych i gastronomicznych, sprzątania budynków i terenów otwartych, utrzymania terenów zielonych, handlu hurtowego i detalicznego sortami roboczymi, środkami czystości i artykułami spożywczymi, usług remontowo-budowlanych;

• w latach 1995-1996 rozpoczęto proces sprzedaży lokali mieszkalnych pracownikom Spółki, a następnie budynki wraz z infrastrukturą przekazano nieodpłatnie na rzecz Urzędu Miasta i Gminy w Kluczborku;

• dokonano zbycia prawa użytkowania wieczystego działek gruntu nie związanych z działalnością produkcyjną Spółki.

Realizacja kolejnych przedsięwzięć restrukturyzacyjnych w Spółce wymagała pozyskania inwestorów skłonnych do poniesienia nakładów finansowych na ich przeprowadzenie. W wyniku przeprowadzonego procesu prywatyzacji Fabryki Maszyn i Urządzeń FAMAK S.A., Skarb Państwa - na mocy umowy sprzedaży akcji z dnia 29 grudnia 1999 roku - dokonał zbycia, na rzecz Zakładów Remontowych Energetyki SA w Katowicach i Kredyt Bank SA, 904.000 szt. akcji FAMAK S.A., stanowiących łącznie 40% kapitału zakładowego. Ponadto, zgodnie z warunkami umowy sprzedaży akcji, inwestorzy zostali zobowiązani do dokonania podwyższenia kapitału zakładowego. W 2000 roku dokonano emisji akcji serii B, dokonując tym samym podwyższenia kapitału zakładowego o kwotę 7.553.330 zł.

Uzyskane tą drogą środki pieniężne Spółka wykorzystała na przedsięwzięcia inwestycyjne, z których najważniejszymi były:

• modernizacja kluczowej w procesie produkcyjnym maszyny - wiertarko-frezarki płytowej z pełnym sterowaniem numerycznym SKODA W 160HC,

• modernizacja trzech kluczowych maszyn - stanowisk Wydziału Przygotowawczego: prasy krawędziowej ERFURT oraz palarek sterowanych numerycznie (ERGOREX EXA firmy ESAB oraz YTN 2´2500),

• modernizacja 2 suwnic dla celów transportu wewnętrznego w przedsiębiorstwie Spółki,

• modernizacja budynku konstrukcyjno-biurowego,

• szeroka wymiana i uzupełnienie sprzętu komputerowego wraz z oprogramowaniem, głównie w zakresie stanowisk CAD dla projektantów i konstruktorów,

• budowa obiektu do obróbki strumieniowo-ściernej.

Ponadto w ramach kolejnych działań restrukturyzacyjnych w latach 2000-2002 dokonano:

• działania w zakresie rozwoju i modernizacji własnych wyrobów, w szczególności:
  - opracowano nowoczesne rozwiązania w ładowarko-zwałowarkach i wywrotnicach wagonowych,
  - rozszerzono zakres unifikowanych zespołów i podzespołów wyrobów,
  - skrócono cykl projektowania wyrobów o 20%,

• modyfikacji systemu zarządzania przedsiębiorstwem Spółki i rozszerzono zakres informatyzacji, co wpłynęło na skrócenie cykli i etapów wykonawczych wyrobów i usług,

• przekazania zakładowi pracy chronionej świadczenia usług w zakresie ochrony mienia, sprzątania budynków, pomieszczeń i terenów otwartych oraz utrzymania terenów zielonych w przedsiębiorstwie Spółki,

• przekazania nieodpłatnego:
  - boisk piłkarskich, budynku pawilonu sportowego i innych obiektów sportowych na rzecz Urzędu Miasta i Gminy w Kluczborku,
  - ogródków działkowych na rzecz Okręgowego Zarządu Polskiego Związku Działkowców w Opolu,

• dokonano zbycia:
  - prawa użytkowania wieczystego działek gruntu oraz znajdujących się na nich obiektów, nie związanych z działalnością produkcyjną Spółki,
  - zbędnych maszyn i urządzeń.

Trwająca w latach 2002-2003 recesja w branży dóbr inwestycyjnych, jak również załamanie się popytu na produkty Spółki na rynku krajowym, zmusiły Spółkę do realizacji zamówień dla kontrahentów zagranicznych, charakteryzujących się niższą marżą oraz większym ryzykiem handlowym. Dodatkowo na pogorszenie warunków prowadzenia działalności gospodarczej przez FAMAK S.A. w latach 2002-2004 wpływ miały:

1. podwyżki cen materiałów hutniczych, które zasadniczo obniżyły marżę,

2. znaczące umocnienie złotówki w ostatnich miesiącach 2004 roku, które stało się powodem istotnego obniżenia opłacalności eksportu, dominującego w strukturze sprzedaży Spółki,

3. zaostrzenie polityki banków wobec całej branży maszynowej, która była podyktowana przypadkami ogłaszania w latach 2002-2004 upadłości przez podmioty gospodarcze z tego sektora,

4. niewypłacalność dłużników FAMAK S.A. oraz udział Spółki w postępowaniach upadłościowych i układowych innych podmiotów w latach 2002-2004.

Powyższe czynniki spowodowały pogorszenie sytuacji ekonomiczno-finansowej większości firm branży dźwigowo-transportowej, w tym również FAMAK S.A. Na początku lutego br. Zarząd Spółki podjął decyzje o złożeniu do Sądu wniosku o ogłoszenie upadłości, z możliwością zawarcia układu. Przedstawione w przedmiotowym wniosku propozycje układowe dla wierzycieli oraz zakładane i realizowane działania restrukturyzacyjne stanowią realną szansę utrzymania się FAMAK S.A. na rynku i prowadzenia dalszej działalności gospodarczej, a także spłaty zobowiązań wynikających z układu. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Opolu, Wydział V Gospodarczy, Sekcja Upadłościowa z dnia 22 marca 2005 roku, wobec Fabryki Maszyn i Urządzeń FAMAK S.A. w Kluczborku prowadzone jest postępowanie upadłościowe, z możliwością zawarcia układu.

Podkreślić należy, że prowadzenie wobec Spółki postępowania upadłościowego, z możliwością zawarcia układu, nie wpłynęło zasadniczo na utratę bądź pogorszenie współpracy Spółki z dotychczasowymi kontrahentami, którzy doceniając jakość produkowanych maszyn i urządzeń, w dalszym ciągu kontynuują, niejednokrotnie wieloletnią już, współpracę.

Zarząd Spółki wierzy, że skuteczne przeprowadzenie restrukturyzacji Spółki i zawarcie układu z wierzycielami umożliwi Spółce, podobnie jak na początku lat 90., przezwyciężenie występujących trudności i kontynuowanie swojej już 60-letniej działalności, podtrzymując w branży urządzeń dźwigowo-transportowych pozycję lidera na rynku krajowym oraz uznanego kontrahenta na rynkach zagranicznych.

Wojciech Staszak
Prezes Zarządu - Dyrektor Naczelny