Zwałowarka ZGOT-15400.120 - efekt 25 lat polskich doświadczeń w budowie maszyn podstawowych górnictwa odkrywkowego

29 grudnia 2004 roku przekazano do eksploatacji w Odkrywce "Szczerców" BOT KWB Bełchatów SA zwałowarkę ZGOT-15400.120, jedną z największych maszyn stosowanych w technice światowego górnictwa odkrywkowego. Maszyna powstała w wyniku zrealizowania umowy zawartej między BOT KWB Bełchatów SA w Rogowcu i Konsorcjum w składzie: Fabryka Maszyn i Urządzeń "FAMAK" S.A. w Kluczborku oraz SKW Biuro Projektowo-Techniczne Sapkowski, Kanczewski, Wocka Sp.j. w Zgorzelcu - na wykonanie przedsięwzięcia pt. "Opracowanie dokumentacji, dostawa, montaż i uruchomienie zwałowarki ZGOT-15400.120 dla Odkrywki "Szczerców".

Projekt zwałowarki ZGOT-15400.120 został uhonorowany przyznaniem zespołowi projektantów tytułu Mistrza Techniki Warszawa 2005 oraz Nagrodę NOT I Stopnia - najbardziej prestiżowej nagrody w dziedzinie techniki w Polsce. Oczywista satysfakcja z tego tytułu poprzedzona była kilkuletnią pracą bardzo wielu wykonawców reprezentujących niemal wszystkie dziedziny techniki.

Postawione przez kopalnię bardzo wysokie wymagania techniczne w postaci założeń projektowych dla zwałowarki w niczym nie odbiegały od wymagań stawianych światowym producentom maszyn najnowszej generacji w branży węgla brunatnego. Dlatego też decyzja kierownictwa KWB Bełchatów o zleceniu do wykonawstwa w kraju prototypu zwałowarki - maszyny o takiej wielkości i tak wysokich wymaganiach technicznych i jakościowych była niewątpliwie "obarczona obawami i pewnym ryzykiem". Wspominając o tym w liście referencyjnym D/DI/IM/1903/05 z 19.04.2005 r. Dyrektor Generalny BOT KWB Bełchatów SA mgr inż. Krzysztof Wiaderny równocześnie stwierdził, że zarówno parametry techniczne, jak i walory eksploatacyjne zbudowanej maszyny spełniły oczekiwania kopalni, a "projektanci zwałowarki zasługują w pełni na wyróżnienie".

W opinii IGO Poltegor-instytutu we Wrocławiu zn. DN/432/2005 z dnia 11.04.2005 r. dot. zwałowarki ZGOT-15400.120 czytamy:

"Specyfika budowy maszyn podstawowych górnictwa odkrywkowego, ze względu na bardzo duże gabaryty, masy oraz nietypowe, jednostkowe w produkcji mechanizmy wymaga szczególnych umiejętności projektowych, biegłej znajomości metod obliczeniowych oraz stosowania najnowszych rozwiązań w zakresie niezawodności doboru napędów, sterowania, oprogramowania i diagnostyki, ponieważ każda prawie maszyna jest prototypowa i musi pracować nawet kilkadziesiąt lat. Równocześnie postęp techniki światowej w budownictwie tego typu maszyn stawia wysokie wymagania przed polską myślą techniczną. Wymagania te spełnia opiniowana maszyna. Jest ona zaliczana do grona maszyn największych i najnowocześniejszych w swej klasie w skali światowej oraz stanowi znaczącą pozycję promującą polski przemysł i technikę w Europie.

IGO Poltegor-instytut jako wiodąca jednostka naukowo-wdrożeniowa w dziedzinie aplikacji nowoczesnych technologii i innowacyjnych rozwiązań w zakresie maszyn podstawowych górnictwa węgla brunatnego oraz mając na uwadze kryteria merytoryczne innowacyjności, określone z Załączniku do Rozporządzenia MGiP z dnia 6.09.2004 r. (Dz.U. 04.197.2023) opiniuje przedmiotową zwałowarkę ZGOT-15400.120 jako rozwiązanie innowacyjne w skali kraju i skali światowej."

Przegląd Techniczny 13/2005 z 26.06.2005 r.:

"W czasie Kongresu Górnictwa Węgla Brunatnego w dniach 6-8 czerwca 2005 r.: wiele pochwał, np. od Niemców, zebrali polscy konstruktorzy nowych maszyn dla górnictwa (np. zwałowarka ZGOT-15400.120)".

Powyższe opinie, a w szczególności wysoka ocena zwałowarki przez służby eksploatacyjne kopalni mające doskonałe rozeznanie dzięki możliwości porównania z dotychczas pracującymi maszynami produkcji niemieckiej, miały niewątpliwie wpływ na ocenę jury Konkursu Mistrza Techniki Warszawa 2005.

Przegląd Techniczny 21/2005 z 9.10.2005 r. w artykule pt. "Precyzja w makroskali" poświęconym 46-tej edycji konkursu Mistrz Techniki:

"Potężna zwałowarka ZGOT-15400.120 została doceniona przez jury konkursu Mistrz Techniki Warszawa 2005, a jej twórcy odebrali Nagrodę NOT I Stopnia. Wszyscy, którzy widzieli wcześniej ten polski cud techniki (bez podtekstów), prawdopodobnie nie mieli wątpliwości co do tego, że jeżeli zwałowarka będzie zgłoszona do jakiegoś prestiżowego konkursu, to go wygra...".

Dr inż. Władysław Witek, długoletni Dyrektor Generalny KWB Turów i ZPWBiE we Wrocławiu gratulując nam budowy pierwszego polskiego 200-tysięcznika przypomniał, że przekazanie zwałowarki ZGOT-15400.120 - nastąpiło po 25 latach od oddania do eksploatacji w KWB Turów pierwszej polskiej koparki KWK 1400.

Można mieć satysfakcję, że 25 lat doświadczeń w projektowaniu maszyn podstawowych dla górnictwa odkrywkowego zostało właściwie wykorzystane. Jesteśmy dobrze przygotowani na dalszy rozwój branży węgla brunatnego, szczególnie w aspekcie budowy nowego Zagłębia Węgla Brunatnego w Legnicy.

Przy realizacji przedsięwzięć o tak wielkiej skali trudno jest ze względu na ograniczenia regulaminowe konkursu uhonorować wszystkich zasługujących na wyróżnienie. Dlatego też tą drogą serdecznie dziękuję wszystkim zaangażowanym w powstaniu tego dzieła, począwszy od podjęcia odważnej decyzji o budowie, po przez cały cykl projektowania, wykonawstwa fabrycznego i poddostaw aż do montażu i prób odbiorowych zakończonych przekazaniem maszyny do eksploatacji.