 |
 |
 |
Piątek 10.09.2010 - Łukasza, Mikołaja, Pulcherii |
||
| szukaj na stronach > |  |
|
 |
Górnictwo węgla brunatnego w Polsce w 2005 roku Rekultywacja terenów pogórniczych w BOT KWB Bełchatów Spółka Akcyjna Modernizacja koparki Rs-400 - napęd hydrauliczny Spoglądamy w przyszłość przez pryzmat środowiska naturalnego Nowa koparka kołowa do urabiania utworów trudnourabialnych Pożegnanie ze zwałowaniem zewnętrznym w BOT KWB Turów SA |
W ślad za wzrostem produkcji przemysłowej, o czym świadczy znaczny udział eksportu maszyn i urządzeń, a także za zauważalnym wzrostem produkcji budowlanej rośnie zapotrzebowanie na energię elektryczną. Jej zużycie jest relatywnie wolniejsze, ponieważ obniża się energochłonność procesów wytwórczych. Innym czynnikiem istotnie wpływającym na ograniczenie zużycia jest rosnąca z roku na rok cena energii elektrycznej, wymuszająca oszczędną gospodarkę energią. Wydobycie węgla brunatnego i zaopatrzenie elektrowni w paliwoKopalnie eksploatujące złoża węgla brunatnego odkrywkowo, wespół z elektrowniami pracującymi na tym paliwie tworzą ważne ogniwo zaopatrzenia energetycznego kraju. Trzecia część krajowej produkcji energii elektrycznej pochodzi z węgla brunatnego i stan ten od wielu lat utrzymuje się na podobnym poziomie. W 2005 roku kopalnie wydobyły łącznie ponad 61,5 mln ton węgla brunatnego, z czego 98,9% zużyły elektrownie, a pozostałą część przeznaczono na zaopatrzenie rynku lokalnego i na potrzeby własne kopalń Wydobycie w całości pokrywało bieżące zapotrzebowanie i było zależne od warunków pogodowych oraz od stopnia wykorzystania mocy elektrowni przez Krajową Dyspozycję Mocy. Porównanie wielkości wydobycia i zużycia węgla brunatnego w ostatnich dwóch, trzech latach wskazuje, że sytuacja pod tym względem jest wyrównana. Poziom produkcji w latach 2002-2005 potwierdza tezę o stabilnej pozycji górnictwa węgla brunatnego w sektorze elektroenergii (tab. 2). Tabela 2. Wydobycie i dostawy węgla brunatnego do elektrowni w latach 2002-2005.
Rozmieszczenie złóż węgla brunatnego i struktura wydobyciaEksploatowane obecnie złoża węgla brunatnego zalegają w większości w środkowej części kraju i tworzą dwa zagłębia wydobywcze, położone w regionie bełchatowskim i konińsko-adamowskim. Trzecie zagłębie, turoszowskie, położone jest na krańcach południowo-zachodniej Polski. Najbardziej zasobne są złoża bełchatowskie i turoszowskie, charakteryzujące się dużą koncentracją wydobycia. Złoża konińsko-adamowskie, w przeciwieństwie do wcześniej wymienionych, są rozproszone i eksploatowane przez kopalnie wieloodkrywkowe. Tabela 3. Zasoby węgla brunatnego w złożach eksploatowanych (w mln ton).
Największy udział w całkowitym wydobyciu węgla brunatnego ma kopalnia Bełchatów o projektowanej zdolności wydobywczej rzędu 38,5 mln ton/rok. Przeciętne wydobycie z ostatnich kilkunastu lat utrzymuje się na poziomie 35 mln, co stanowi 57,2% ogólnego wydobycia węgla w 2005 roku (tab. 4). Tabela 4. Struktura wydobycia i dostaw węgla brunatnego w latach 1991-2005 (w tys. zł).
Udział kopalni Turów w ogólnym wydobyciu 2005 roku wyniósł 19,3%. Kopalnia o zdolności wydobywczej rzędu 16 mln ton ograniczała w ostatnich latach wydobycie ze względu na trwającą modernizację elektrowni, a obecnie, po zainstalowaniu nowych, bardziej wydajnych bloków energetycznych dostawy węgla ustabilizują się na poziomie 11-12 mln ton rocznie. Trudniejsza sytuacja ma miejsce w kopalni "Konin". Na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat wydobycie węgla zmniejszyło się o ponad trzy miliony ton, czyli o jedną czwartą. Podstawową przyczyną jest zmniejszone zapotrzebowanie na węgiel i ma związek z modernizacją elektrowni i budową nowego bloku energetycznego Pątnów II. Przesuwające się terminy oddania inwestycji do ruchu poza 2006 rok powodują, że kopalnia ma istotne problemy z udostępnianiem złóż i zapewnieniem zdolności wydobywczej na odpowiednim poziomie. Najbardziej ustabilizowana sytuacja występowała w kopalni "Adamów", pomimo wyczerpywania się złóż i konieczności udostępniania nowych. Wydobycie węgla od lat utrzymuje się na wyrównanym poziomie około 4,5 mln ton rocznie i w pełni pokrywa bieżące zapotrzebowanie elektrowni "Adamów". Efektywność procesów górniczychPrzedstawione powyżej dane o wydobyciu węgla i zaopatrzeniu elektrowni w paliwo wskazują, że górnictwo węgla brunatnego ma trwałą pozycję w krajowym systemie wytwarzania energii elektrycznej. Zapewnienie i utrzymanie tej pozycji jest rezultatem wieloletniego dostosowywania kopalń do wymogów wolnego rynku i dokonywanie przekształceń organizacyjnych zapewniających konkurencyjność i opłacalność produkcji. Droga, mierzona okresem ostatniego 15-lecia, od kopalni sprowadzonej do roli zakładu wydobywczego, przez przedsiębiorstwo państwowe finansowo ubezwłasnowolnione i odgórnie dotowane, do dzisiejszej postaci funkcjonowania kopalni w kształcie spółki akcyjnej działającej na własny rachunek według zasad prawa handlowego, narzuca nowe wymagania. Czynniki takie jak konkurencja, polityka cenowa i koszty wydobycia węgla nabrały obecnie decydującego znaczenia. Znajduje to potwierdzenie w takich wskaźnikach charakteryzujących wyniki osiągane w poszczególnych kopalniach i w przekroju całego górnictwa, jak dokonujące się zmiany w racjonalizacji zatrudnienia i wydajności pracy czy też w przedsięwzięciach ograniczających koszty wydobycia węgla. Równocześnie pogarszają się naturalne warunki eksploatowania złóż. Pogarsza się wskaźnik nadkładu do węgla, pompuje się więcej wody z odkrywek, wydłużają się drogi transportu węgla i nadkładu, wyczerpują się złoża i udostępniane są nowe. Maszyny wydobywcze wymagają napraw i modernizacji, a wszystko to razem prowadzi do wzrostu energochłonności i wzrostu kosztów. Dane z tab. 5 ilustrują przekrój całej branży i wskazują główne czynniki powodujące rosnące obciążenia przypadające na każdą tonę wydobywanego węgla, którego sprzedaż w ostatnich latach z trudem utrzymuje się na wyrównanym poziomie. W omawianym okresie wydobycie węgla zmniejszyło się o 11,2%, a równocześnie wzrosła ilość zbieranego nadkładu o 16%. W tym samym czasie ilość pompowanej wody z odkrywek zwiększyła się o 27,3%. Tabela 5. Podstawowe dane produkcyjne górnictwa węgla brunatnego w latach 1991-2005.
Zarówno urabianie jak i odstawa urobionych mas nadkładu i węgla po wydłużających się drogach transportu są procesami wysoce energochłonnymi i mają wysoki udział w kosztach wydobycia węgla. W celu ograniczania skutków nadmiernego wzrostu kosztów podejmowane są przeciwdziałania, a ich główny rezultat ilustrują przykładowo dane o zużyciu energii elektrycznej przypadającej na jednostkę urobionej masy czy wskaźniki wzrostu wydajności pracy. Zwiększony o 10,8% urobek masy wykonano przy takim samym poziomie zużycia energii elektrycznej, co skutkowało 11,5% obniżeniem wskaźnika zużycia energii. Należy wyjaśnić, że na znaczny wzrost urobku wpłynął nadkład z udostępnianej O/Szczerców. Zdejmowany od końca 2002 roku nadkład w O/Szczerców zniekształca wskaźnik N:W, co zostało omówione niżej, w części odnoszącej się do kopalni Bełchatów. Czynnikiem najwyraźniej rzucającym się w oczy, mającym bezsporny wpływ na poprawę efektywności ekonomicznej kopalni, jest osiągnięty wzrost wydajności pracy. W omawianym czasie zatrudnienie ogółem w kopalniach zmniejszyło się o prawie siedem tysięcy pracowników, czyli o jedną czwartą. Wydajność pracy mierzona ilością wydobytego węgla zwiększyła się o 20%, a w przeliczeniu na urobioną masę całkowitą, co jest bardziej obiektywną miarą, uzyskano wzrost o 48%. Podejmowane działania polegające na przystosowywaniu kopalń do warunków zapewniających utrzymanie pozycji konkurencyjnej na rynku paliw, pomagają w dokonywanej konsolidacji kopalń i całego sektora elektroenergetyki. Należy mieć to na uwadze pamiętając, że uwolnienie rynku paliw zaostrzy jeszcze bardziej konkurencję i postawi nowe wyzwania. Pogląd na wyniki uzyskane przez poszczególne kopalnie i warunki im towarzyszące ilustrują dane i wskaźniki przedstawione w tabeli 6. Tabela 6. Podstawowe dane produkcyjne kopalń w latach 2004/2005.
KWB "Adamów" SA - konińsko-adamowskie złoża zalegają w trudnych geologicznie warunkach, o gorszej charakterystyce w porównaniu ze złożami eksploatowanymi przez kopalnie Bełchatów czy Turów. Stosunek nadkładu do węgla jest niekorzystny i wynosi średnio około 7:1, co oznacza, że dla wydobycia jednej tony węgla należy zdjąć 7 m3 nadkładu. Jest to najwyższy wskaźnik i ma swoją wymowę przy porównaniu ze wskaźnikiem dla kopalni Turów, który mieści się w granicach 3:1. Złoża konińsko-adamowskie są też bardzo zawodnione. Kopalnia "Adamów" wypompowuje miesięcznie więcej wody niż przykładowo Turów przez całe półrocze. Na każdą wydobytą tonę węgla w kopalni "Adamów" przypadało w 2005 roku 22 m3 wody! W 2005 roku kopalnia wydobyła i dostarczyła elektrowni o 1,5% więcej węgla niż rok temu. Korzystnie kształtują się wszystkie podstawowe wskaźniki charakteryzujące procesy wydobywcze w 2005 roku na tle roku poprzedniego. Zmniejszył się o 7% wskaźnik pompowania wody w relacji do urobionej masy. Mniejsze było też o 2,3% zużycie energii elektrycznej liczone do urobionej masy całkowitej. Sukcesywnie poprawia się wydajność pracy osiągając 6,7% wzrost w stosunku do urobionej masy. Wobec wyczerpywania się złoża O/Koźmin, kontynuowane jest przygotowanie Pola Koźmin-Północ do eksploatacji po 2009 roku. Dla utrzymania koniecznych zdolności wydobywczych planowane są inwestycje, w tym w O/Adamów, gdzie prowadzona będzie przebudowa ciągów przenośników węglowych wraz z budową nowej załadowni węgla. W celu zwiększenia zbytu węgla wybudowano sortownię, co pozwala w większym stopniu zaspokoić lokalne zapotrzebowanie miejscowej społeczności na tańsze paliwo. KWB "Konin" SA - złoża eksploatowane przez kopalnię mają podobną charakterystykę do opisanej poprzednio kopalni "Adamów". I tu też mamy wysoki wskaźnik N:W (6,6:1) oraz mocno zawodnione złoże. Ilości pompowanej wody w relacji do urobionej masy kształtują się średnio jak jeden do jednego. Pogarsza się wskaźnik zużycia energii elektrycznej tak w relacji do węgla (wzrost o 8,6%), jak i do urobionej masy (wzrost o 9,5%). Za główną przyczynę należy uznać malejące w ostatnich latach wydobycie węgla przy jednoczesnej konieczności utrzymywania takiego samego potencjału wydobywczego i systemu odwodnienia, czyli dwóch energochłonnych czynników. Dodać trzeba, że na spadek urobku masy w 2005 roku wpłynął wyjątkowo mniejszy urobek nadkładu, co jest zjawiskiem pozytywnym zważywszy, że w latach 2002-2004 zbierano powyżej 70 mln m3. Skutkiem powyższego oraz malejącego o 5,3% zatrudnienia spadła o 1,9% wydajność pracy liczona urobioną masą i o 4,8% w węglu. Kopalnia udostępniła do eksploatacji nowe złoże w O/Drzewce o zasobności 35,2 mln ton, skąd wydobycie węgla rozpocznie się w pierwszym kwartale 2006 roku. W 2005 roku w nowo udostępnianej odkrywce uruchomiono zdejmowanie nadkładu i kontynuowano budowę ciągu węglowego. Modernizowana jest także koparka Rs-400. Potęgują się utrudnienia związane z zapewnieniem dostaw węgla do elektrowni w najbliższych latach i z określeniem zdolności wydobywczej kopalni. Ma to bezpośredni związek z przesuwaniem terminów zakończenia modernizacji i budowy nowego bloku energetycznego w elektrowni Pątnów, zasilanej w paliwo przez kopalnię "Konin". BOT KWB Bełchatów SA - wydobycie węgla w 2005 roku utrzymuje się na poziomie ubiegłorocznym. Zmniejsza się natomiast ilość zbieranego nadkładu w O/Bełchatów ze 122,8 mln m3 (2004 r.) do 114,7 mln3 (2005 r.), czyli o 6,6%. Równocześnie zwiększyła się ilość nadkładu zdejmowanego w O/Szczerców z 22,4 mln m3 do 43,7 mln m3. Stąd też wskaźniki pokazane w tab. 6 wymagają korekty i dodatkowego omówienia, jeżeli rozpatrujemy osiągane wyniki przez obie odkrywki z osobna. Stąd też wskaźnik N:W dla całej kopalni w 2005 roku pokazany w tab. 6 wyniósł 4,5:1, a po korekcie, czyli po odliczeniu O/Szczerców, prawidłowy wskaźnik N:W dla samej O/Bełchatów wynosi 3,3:1. Podobnej korekty wymagają wskaźniki odwodnienia odkrywek. Z ogólnej ilości 277,7 mln m3 wypompowanej wody ogółem w 2005 roku na O/Szczerców przypada 115,3 mln m3. Tak więc wskaźniki dla samej O/Bełchatów, pokazujące ile wody wypompowano na każdą tonę węgla w latach 2004/2005, są następujące: 4,5 m3/t (2004) i 4,6 m3 (2005). Zużycie energii elektrycznej w przekroju całej kopalni wzrosło w 2005 roku o 5,0%. Rosło jednak wolniej niż zwiększona o 7,6% ilość urobionej masy całkowitej. Poprawia się nadal wydajność pracy - tak w węglu o 2,6%, jak i w urobku całkowitym o 11,1%. Kopalnia w 2005 roku prowadziła inwestycje mające na celu odtwarzanie zdolności wydobywczych w obu odkrywkach. W O/Bełchatów trwa rozbudowa układów KTZ i wydłużanie tras przenośnikowych. W O/Szczerców oddano do ruchu II układ KTZ o długości 7,4 km i rozpoczęto budowę III układu KTZ, przewidzianego do uruchomienia w trzecim kwartale 2006 roku. W celu poprawy ogólnej efektywności kopalni zwiększa się
udział działalności pozawęglowej w postaci różnego rodzaju usług świadczonych
przez Spółki zależne. Rozszerza się również sprzedaż surowców towarzyszących,
takich jak piaski, surowce ilaste, wapienie, kreda jeziorna, granity BOT KWB Turów SA - wydobycie węgla w 2005 roku zbliżyło się wreszcie do poziomu sprzed rozpoczęcia modernizacji elektrowni. Dla kopalni o zdolności wydobywczej rzędu 16 mln ton/rok skończył się wreszcie długi okres prowadzenia eksploatacji znacznie poniżej posiadanych mocy. Najniższe wydobycie w całym okresie swego istnienia kopalnia zanotowała w 2002 roku (8,7 mln ton) i od tego momentu sprzedaż węgla każdego roku zwiększała się o średnio o 10%, aby w 2005 roku sięgnąć 11,9 mln ton. Należy przyjąć, że jest to poziom zbliżony do zapotrzebowania elektrowni na paliwo w najbliższych latach. Przed modernizacją elektrownia miała dziesięć bloków o łącznej mocy 2.000 MW. Obecnie, po modernizacji wymieniła sześć a jeden zlikwidowała, zwiększając przy tym moc zainstalowaną do 2.085 MW i znacznie podnosząc sprawność na nowych blokach. W rezultacie znacznego wzrostu sprawności ilość węgla spalanego przez sześć nowych bloków, których łączna moc przekracza o 285 MW łączną moc sześciu starych bloków, praktycznie nie ulegnie zmianie. Wskaźniki charakteryzujące warunki eksploatacji pokazują, że mamy tu korzystny N:W przy najniższym w całym górnictwie zawodnieniu odkrywki. W 2005 roku wydobycie jednej tony węgla wymagało usunięcia 2 m3 nadkładu i wypompowania 1,5 m3 wody. Zmniejsza się też zużycie energii elektrycznej ogółem, chociaż równocześnie przyrasta wydobycie węgla. Wzrost w 2005 roku wskaźnika energochłonności urobku masy, tłumaczy się nadzwyczajnie małą ilością nadkładu zebraną w tym czasie w porównaniu do lat 2002-2004. Kiedy zdejmowano powyżej 30 mln m3 rocznie. Są podstawy, aby zakładać znaczne zmniejszenie zużycia energii elektrycznej w najbliższym czasie, powodowane zmianami w istniejącym reżimie zwałowania nadkładu. Począwszy od 2006 roku ustanie całkowicie zwałowanie zewnętrzne i całość zbieranego nadkładu będzie lokowana w wyrobisku odkrywki. Skutkiem tej pozytywnej, również dla ochrony środowiska zmiany, skrócą się trasy przenośników zwałowych o dużym zużyciu energii elektrycznej. Prowadzone są inwestycje modernizacyjno-odtworzeniowe utrzymujące zdolność wydobywczą kopalni w długiej perspektywie czasowej. Kontynuowanie wieloletniego programu odnowy obejmuje budowę i modernizację układu wydobywczego, sprzętu i maszyn pomocniczych wraz z niezbędną infrastrukturą. Racjonalizacja procesów wydobywczych i ciągłe dostosowywanie organizacji pracy przynosi efekty w postaci malejącego zatrudnienia. Nadal jednak wskaźniki wydajności pokazują, że na tle osiąganej wydajności uśrednionej dla całej branży (tab. 5), kopalnia pod tym względem mieści się poniżej średniej. Szczególnie widoczna różnica występuje w relacji zatrudnienia do urobku masy. Osiągana wydajność w masie, średnia dla całego górnictwa wyniosła w 2005 r. 16 tys. m3/pracownika, podczas gdy kopalnia osiąga 7,0 tys. m3. Tabela 7. Zużycie energii pierwotnej w Polsce (w Mtce)1.
1 Mtce: miliony ton węgla ekwiwalentnego, gdzie 1
tona=29,3 GJ Wykorzystanie węgla brunatnego w elektroenergetycePodstawowym źródłem zaopatrzenia energetycznego są w Polsce paliwa stałe. Zużycie czterech głównych nośników energii wskazuje na trwały udział paliw stałych rzędu 60% krajowego zapotrzebowania na energię przy spodziewanej tendencji spadkowej zużycia węgla kamiennego. Równocześnie zwiększa się zainteresowanie produkcją i zużyciem energii odnawialnej w postaci małych elektrowni wodnych, wiatrowych i biomasy (tab. 8). W elektroenergetyce paliwa stałe prawie w całości zdominowały ten sektor. Udział węgla kamiennego i brunatnego w wytwarzaniu energii elektrycznej wynosi obecnie 93%. Reszta przypada na elektrownie wodne i opalane gazem ziemnym (około 5%) oraz na nośniki odnawialne (wiatr, biomasa). Węgiel brunatny jako paliwo używane na dużą skalę w elektroenergetyce nabrał znaczenia w okresie 1963-70, kiedy uruchomiono trzy duże elektrownie na węglu brunatnym: Adamów o mocy 600 MW (1963), Turów o mocy 2.000 MW (1969) i Pątnów o mocy 1.200 MW (1969). Wydobycie węgla brunatnego w tym czasie wzrosło z 14,7 do 32,0 mln ton/rok. Drugi etap rozbudowy kompleksu paliwowo-energetycznego na węglu brunatnym zakończono w 1981 roku wraz z oddaniem do eksploatacji największej w Polsce i zaliczanej do największych w Europie odkrywkowej Kopalni Węgla Brunatnego Bełchatów o rocznej zdolności wydobywczej rzędu 38,5 mln ton. Tabela 8. Produkcja energii elektrycznej w Polsce w latach 2002-2005 (w GWh).
1 Elektrownie i elektrociepłownie włączone do systemu Krajowej Dyspozycji Mocy Równocześnie z kopalnią rozpoczęła pracę elektrownia Bełchatów o mocy zainstalowanej 4.320 MW, dublując istniejące moce na węglu brunatnym. Od tego czasu ponad jedna trzecia wytwarzanej energii elektrycznej pochodzi z węgla brunatnego i stwarza trwałą podstawę bezpieczeństwa energetycznego w perspektywie wieloletniej. Wyniki 2005 roku są dobre. Produkcja energii elektrycznej ogółem wzrosła o 1,8% w porównaniu z ubiegłym rokiem i wykazuje tendencję rosnącą. Wyższą dynamikę wzrostu produkcji wykazuje produkcja w elektrowniach na węglu brunatnym (105,3%). Korzystnie przedstawia się też udział energii elektrycznej na węglu brunatnym w produkcji ogółem (35%), na tle 2004 roku (33,8%). Tabela 9. Produkcja energii elektrycznej w elektrowniach na węglu brunatnym.
Tendencja wzrostowa udziału węgla brunatnego w produkcji ogółem powinna być bardziej dynamiczna i uwzględniać czynnik ekonomiczny w postaci niższej ceny za jednostkę energii elektrycznej z węgla brunatnego w porównaniu z węglem kamiennym. Różnica jest znaczna i sięga średnio 20-25%. Różnica jest jeszcze większa w przypadku sprzedaży energii do PSE SA w ramach kontraktów długoterminowych. Jednym z czynników pogarszającym poziom cen w elektrowniach na węglu kamiennym jest, średnio biorąc, niższa sprawność wytwarzania energii elektrycznej w porównaniu z takimi elektrowniami jak Bełchatów czy Turów. Daleko mniejszy wpływ ma natomiast cena jednostki ciepła, zawarta w paliwie. Można wykazać, że węgiel kamienny dla energetyki zawodowej w przeliczeniu na jeden gigadżul ciepła jest tylko o około 15% droższy od takiej samej jednostki ciepła w węglu brunatnym, spalanym w elektrowniach. Dynamika produkcji poszczególnych elektrowni w okresie 2002-2005 jest zróżnicowana. O 49,6% wzrosła produkcja energii elektrycznej w BOT Elektrowni Turów SA, dzięki zakończonej modernizacji i wymianie sześciu bloków energetycznych o łącznej mocy 1.485 MW. Również BOT Elektrownia Bełchatów SA zwiększyła o 7,9% produkcję w relacji do 2002 roku. Natomiast zmalała produkcja w Zespole Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin SA. W szczególności dotknęło to Elektrownię Konin SA, która przestawia się na wytwarzanie ciepła dla Konina. Waldemar Pietryszczew
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Wstęp
copyrights PPWB 2006 |