Gospodarka odpadami innymi niż wydobywcze w odkrywkowych kopalniach węgla
brunatnego na przykładzie BOT KWB Bełchatów SA
Wprowadzenie
Na drodze do integracji z Unią Europejską, Polska dokonała
zauważalnego postępu w ochronie środowiska, osiągając większość założonych celów
w tej dziedzinie i ograniczając zależność wzrostu gospodarczego od różnego
rodzaju presji na środowisko [10]. Proces integracji z UE doprowadził do
przyjęcia wielu nowych regulacji prawnych z dziedziny ochrony środowiska oraz
ograniczenia emisji w Polsce, uchwalono surowsze przepisy prawne dotyczące
odpadów, a szczególnie odpadów niebezpiecznych. Wymagania unijne, które pomogą
Polsce spełnić wymogi dyrektyw odpadowych i sprostać wysokim kosztom wynikającym
z ich realizacji, zalecają opracowanie i wdrożenie krajowego [5], wojewódzkiego
[6], powiatowego [7] i gminnego planu gospodarki odpadami, finansowanie
infrastruktury gospodarowania odpadami ze źródeł prywatnych i publicznych oraz
wzrost stopnia odzysku odpadów.
W Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej
99/31/EC z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie ziemnych składowisk odpadów,
położono między innymi duży nacisk na urealnienie opłat za składowanie odpadów
[2]:
- urealnienie opłat za składowanie odpadów następuje
poprzez uwzględnienie w opłacie za unieszkodliwianie odpadów na składowisku
wszystkich składników związanych z budową, eksploatacją, monitoringiem,
zamknięciem i rekultywacją oraz monitoringiem i dozorowaniem obiektu przez
30 lat po zakończeniu jego eksploatacji,
- urealnienie kosztów składowania ma na celu wprowadzenie
równowagi pomiędzy kosztami składowania odpadów (uznanych za zbyt niskie), a
kosztami innych metod zagospodarowania, takimi jak np. recykling materiałowy
i energetyczny, kompostowanie, unieszkodliwianie termiczne (spalanie) itp.
Implementacja unijnego prawa wymogła pełne odzwierciedlenie
zapisów cytowanej dyrektywy w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U.
2001 Nr 62, poz. 628 wraz z późn. zmianami). Natomiast Rozporządzenie Ministra
Środowiska z dnia 24 marca 2003 r. (Dz.U. nr 61, poz. 549), w sprawie
szczegółowych wymagań dotyczących lokalizacji, budowy, eksploatacji i
zamknięcia, jakim powinny odpowiadać poszczególne typy składowisk oraz z dnia 9
grudnia 2002 r. w sprawie zakresu, czasu, sposobu oraz warunków prowadzenia
monitoringu składowisk odpadów (Dz.U. 2002 nr 220 poz. 1858) w pełni nawiązuje
do Aneksu I i II Dyrektywy Rady 1999/31/EC. Generalnie zapisy wymienionych aktów
stawiają bardzo wygórowane wymagania składowiskom wszystkich klas w zakresie
lokalizacji, budowy, eksploatacji i zamknięcia oraz monitoringu.
Z lektury prawa wynika, że tanie unieszkodliwianie odpadów
poprzez składowanie, to już przeszłość.
Gospodarka odpadami w KWB Bełchatów1
Kopalnia Bełchatów wytwarza następujące rodzaje odpadów:
- odpady niebezpieczne,
- odpady obojętne i inne niż niebezpieczne gospodarczo przydatne,
- odpady obojętne i inne niż niebezpieczne gospodarczo nieprzydatne.
Unieszkodliwianie odpadów przebiega dwutorowo. Odpady
niebezpieczne przekazywane są firmom zewnętrznym, zaś odpady gospodarczo
przydatne, takie jak np. odpady powstające przy płukaniu i oczyszczaniu kopalin
(01 04 12), czy zawartość piaskowników (19 08 02), wykorzystywane są na własne
potrzeby Kopalni do rekultywacji technicznej. Natomiast odpady gospodarczo
nieprzydatne są unieszkodliwiane poprzez składowanie na składowisku odpadów w
Piaskach należącym do Kopalni. W planie gospodarki odpadami powiatu
bełchatowskiego [7] 2008 rok uznawany jest za ostateczny termin zamknięcia
składowiska w Piaskach.
Kopalnia prowadzi gospodarkę odpadami zgodnie z wymogami
prawa, posiadając pozwolenie na wytwarzanie 137.765 ton odpadów w ciągu roku. W
pozwoleniu określono, że [9]:
- około 105.521 ton/rocznie przekazywane będzie firmom
zewnętrznym w celu odzysku lub unieszkodliwienia,
- 25.858 ton/rocznie zostanie poddane procesom odzysku
poprzez wykorzystanie do rekultywacji technicznej,
- 6.386 ton/rocznie lokowane będzie na składowisku
odpadów.
Faktyczna ilość odpadów wytwarzanych w KWB Bełchatów w ciągu
roku jest znacznie mniejsza. W latach 2000-2004 średnio rocznie na składowisku
odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne w Piaskach, składowano 1.224 ton
odpadów.
Zakłada się, że w kolejnych latach (2008-2035) będzie
wytwarzana taka sama lub zbliżona do stanu aktualnego ilość i struktura odpadów
nieprzydatnych Kopalni gospodarczo - 2.000 ton/rok. Łącznie w ciągu 28 lat, od
planowanego w 2008 roku zamknięcia obecnie użytkowanego składowiska odpadów w
Piaskach, do czasu zakończenia wydobycia z odkrywki "Bełchatów" - 2020 r. i
odkrywki "Szczerców" - 2035 r., trzeba będzie unieszkodliwić około 56.000 Mg
odpadów nieprzydatnych gospodarczo.
Kopalnia uznaje, iż działania polegające na wykorzystaniu
odpadów w całości lub w części lub prowadzące do odzyskania z odpadów substancji
lub materiałów lub energii wraz z ich wykorzystaniem, zgodnie z załącznikiem nr
5 ustawy o odpadach, zostały wyczerpane. Pozostają jedynie do zastosowania
procesy unieszkodliwiania odpadów wymienione w załączniku nr 6. W opracowaniu
[9] rozważono trzy warianty unieszkodliwiania odpadów innych niż niebezpieczne i
obojętne, niezagospodarowane przez KWB Bełchatów.
Wariant 1. Kopalnia podejmuje budowę nowego składowiska odpadów
Za najwłaściwszą lokalizację nowego składowiska odpadów
należałoby uznać zwałowisko wewnętrzne KWB Bełchatów. Tymczasem tę lokalizację
należy całkowicie wykluczyć, a przyczyn rezygnacji jest wiele:
- we wschodniej części wierzchowiny zwałowiska
zaserwowany jest teren na budowę składowiska kredy jeziornej i iłów,
- w kierunku zachodnim od nich położone są zbiorniki
popiołowo-żużlowe BOT Elektrowni Bełchatów, a dalej prowadzone są w postępie
równoległym roboty górnicze polegające na zwałowaniu mas nadkładowych przy
zastosowaniu układu KTZ (koparka-taśmociąg-zwałowarka),
- czas rekultywacji wodnej wyrobiska pogórniczego, czyli
napełniania zbiornika powinien być krótki ze względu na miejscowe warunki
geotechniczne i hydrogeologiczne oraz zapewnienie odpowiedniej jakości wody
w zbiorniku,
- wypełnianie wodą końcowego, tak dużego wyrobiska
poeksploatacyjnego w miejscowych warunkach hydrogeologicznych i
hydrologicznych jest trudne do wykonania w krótkim czasie (naturalne zalanie
nastąpiłoby po ok. 120 latach).
Powyższe wymaga wypłycenia końcowej części wyrobiska
górniczego, do czego posłużą masy ziemne z "niezagospodarowanej" środkowej i
zachodniej partii zwałowiska wewnętrznego. Aktualna sytuacja w zakresie
gospodarowania zwałowiskiem wewnętrznym oraz przyszłe zamierzenia Kopalni,
wymuszone koniecznością wypłycenia końcowej partii wyrobiska decydują, że
lokalizacja składowiska na zwałowisku zakłócałaby proces technologiczny Kopalni.
Usytuowanie składowiska na zwałowisku zewnętrznym należy również wykluczyć,
bowiem zostało ono zrekultywowane oraz zagospodarowane i w konsekwencji
przekazane Lasom Państwowym. Brak terenu pod budowę nowego składowiska może
obrócić się dla Kopalni na dobre. W ciągu 28 lat mogą radykalnie zmienić się
przepisy w zakresie gospodarki odpadami, w tym np. zakaz składowania odpadów,
które aktualnie Kopalnia składuje. Mogą zostać opracowane nowe technologie
zagospodarowania obecnie składowanych odpadów, przez co wybudowane z pełnymi
wymogami składowisko stanie się zbędne. Mała ilość składowanych odpadów i długi
czas eksploatacji składowiska spowoduje, że nie będzie to tani sposób ich
unieszkodliwiania.
Rys. 2.1. Rozmieszczenie składowisk odpadów na terenie powiatu
bełchatowskiego
(źródło: http://www.powiat-belchatowski.pl)
Wariant 2. Kopalnia zleca unieszkodliwianie odpadów specjalistycznym firmom z
zewnątrz
Kopalnia powierza zadanie jednej firmie, która całościowo
koordynuje usunięcie około 2.000 Mg odpadów kopalnianych. Zlecenie zadania
jednemu podmiotowi jest dla Kopalni pod względem organizacyjnym optymalnym
rozwiązaniem, pozwalającym zająć się głównie sprawami górniczymi.
Wariant 3. Dalsze wykorzystanie istniejącego składowiska odpadów w Piaskach
Składowisko ma kształt wydłużonego trapezu, powierzchnia dna
wynosi 1,75 ha, zaś skarp bocznych 2,29 ha. W opracowaniu [9] wykazano, że bez
konieczności pogłębiania składowiska, ma ono pojemność wynoszącą ok. 83.000 m3.
Zakładając składowanie odpadów w ilości 2.000 ton/rok aktualna pojemność
składowiska zabezpieczałaby taką możliwość nawet przez 40 lat.
Jeśli Kopalnia chciałaby użytkować składowisko w Piaskach po
2008 roku, to musi liczyć się z koniecznością jego przebudowy w trybie
obowiązujących, rygorystycznych wymagań. Dalsze składowanie bez spełnienia
zapisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 marca 2003 r. w sprawie
szczegółowych wymagań dotyczących lokalizacji, budowy, eksploatacji i
zamknięcia, jakim powinny odpowiadać poszczególne typy składowisk odpadów (Dz.U.
2003 nr 61, poz. 549) oraz z dnia 9 grudnia 2002 r. w sprawie zakresu, czasu,
sposobu oraz warunków prowadzenia monitoringu składowisk odpadów (Dz.U. 2002 nr
220, poz. 1858), nie będzie możliwe. Kopalnia nie uzyska pozytywnej decyzji o
środowiskowych uwarunkowaniach, jeśli nie zostanie zaprojektowane i wykonane
uszczelnienie dna składowiska oraz skarp i jeśli nie będzie prowadzony wymagany
monitoring. Kopalnia stanie wobec tego przed koniecznością uzyskiwania
administracyjnych decyzji i pozwoleń wynikających ze zmiany sposobu użytkowania
obiektu budowlanego lub jego części oraz przed bardzo kosztowną przebudową
składowiska i wysokimi kosztami jego monitorowania.
Tabela 1. Zestawienie kosztów składowania odpadów
nieprzydatnych Kopalni na składowisku w Piaskach.
| Lp. |
Zadanie |
Źródło informacji o cenach jednostkowych |
Składowanie odpadów
nieprzydatnych Kopalni [zł] |
| I |
II |
III |
IV |
| 1 |
Pozyskanie terenu pod składowisko |
Kopalnia Bełchatów |
40.000 m2 * 8,50 zł/m2
340.000 |
| 2 |
Opracowanie dokumentacji geologicznej
i hydrogeologicznej |
Przedsiębiorstwo Geologiczne S.A. w
Krakowie |
17.500 |
| 3 |
Opracowanie koncepcji przestrzenno-programowej
składowiska |
Doświadczenia własne AGH
PG S.A. w Krakowie |
38.000 |
| 4 |
Opracowanie raportu nt. oddziaływania
przedsięwzięcia na środowisko |
Doświadczenia własne AGH |
15.000 |
| 5 |
Opracowanie i zatwierdzenie projektu
budowlanego składowiska |
Cenniki budowlane |
40.000 |
| 6 |
Monitoring otoczenia składowiska
w fazie przedrealizacyjnej |
Plan gospodarki odpadami dla powiatu bełchatowskiego [8] - roczny koszt monitoringu skład. 40 tys. zł |
15.000 |
| 7 |
Koszt wykonania robót ziemnych pod czaszę składowiska |
Biuletyn cen robót instalacyjnych BRI II półrocze 2005 r. Ośrodek Wdrożeń Ekonomiczno-Organizacyjnych Budownictwa.
Promocja Sp. z o.o. SEKOCENBUD |
--------- |
| 8 |
Koszt uszczelnienia dna i skarp składowiska iłem
pochodzącym z KWB Bełchatów |
Doświadczenia Kopalni Bełchatów |
4 ha * 850.000 zł/ha
3.400.000 |
| 9 |
Koszt instalacji odwodnienia |
Doświadczenia własne AGH |
75.000 |
| 10 |
Koszt zabezpieczenia składowiska przed osobami postronnymi, zaplecze
socjalne |
Oszacowano na podstawie informacji uzyskanych ze składowisk małopolskich |
28 lat * 5.000 zł/rok
140.000 |
| 11 |
Opracowanie instrukcji eksploatacji składowiska |
Doświadczenia własne AGH |
5.000 |
| 12 |
Opracowanie dokumentacji do wniosku
o pozwolenie wodno-prawne |
Doświadczenia własne AGH i PG S.A. w
Krakowie |
10.000 |
| 13 |
Opracowanie dokumentacji do wniosku
o pozwolenie zintegrowane |
Doświadczenia własne AGH |
30.000 |
| 14 |
Koszt transportu odpadów z terenu kopalni Bełchatów i Szczerców |
Krajowy Plan Gospodarki Odpadami Kopalnia |
56.000
Mg * 1,2 zł/Mg * 20 km
1.340.000 |
| 15 |
Koszt obsługi składowiska - płace i pochodne |
Kopalnia |
28 lat * 70.000
zł/rok
1.960.000 |
| 16 |
Bieżący monitoring składowiska |
Plan gospodarki odpadami dla powiatu bełchatowskiego [2]
- roczny koszt monitoringu skład. 40 tys. zł. |
28 lat * 15.000zł.
420.000 |
| 17 |
Projekt rekultywacji i dokonanie uzgodnień |
Doświadczenia własne AGH |
50.000 |
| 18 |
Rekultywacja końcowa i zamknięcie składowiska |
Doświadczenia własne AGH |
100.000 |
| 19 |
Opłata za składowanie odpadów innych niż wydobywcze |
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2004 r.
w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska
(Dz.U. nr 279, poz. 2758) |
28 lat * 30.000
840.000 |
| 20 |
30-letni monitoring składowiska po jego zamknięciu |
Plan gospodarki odpadami dla powiatu bełchatowskiego |
30 lat * 10.000 zł/rok
300.000 |
| 21 |
Suma |
Koszt przebudowy i składowania
Koszt monitoringu |
9.135.500
735.000 |
Aspekty ekonomiczne unieszkodliwiania odpadów innych niż wydobywcze w Kopalni
Bełchatów
Kopalnia Bełchatów staje przed problemem, który do 2008 roku
powinien zostać rozwiązany: czy przebudować istniejące składowisko w Piaskach i
składować w nim, do czasu funkcjonowania odkrywki "Bełchatów" i "Szczerców",
powstające odpady inne niż wydobywcze, czy zlecić ich unieszkodliwianie firmom
zewnętrznym? Wydaje się, że na decyzję w tej kwestii decydujący wpływ będzie
miał rachunek kosztów unieszkodliwiania wytwarzanych przez Kopalnię odpadów.
Koszty dalszej eksploatacji składowiska w Piaskach
Analizę ekonomiczną eksploatacji składowiska w Piaskach
dokonano dla wariantu 3, według którego składowisko w Piaskach należy w trybie
obowiązujących przepisów przebudować, bez konieczności jego pogłębiania [6].
Wówczas Kopalnia będzie mogła składować na nim odpady inne niż wydobywcze przez
28 lat, w ilości 2.000 ton/rok.
Koszty dalszej eksploatacji składowiska odpadów w Piaskach
zestawiono w tabeli 1. W kolumnie III przytoczono źródło informacji o kosztach
realizacji poszczególnych zadań, w IV zestawione są koszty dalszego składowania
odpadów nieprzydatnych KWB Bełchatów, z uwzględnieniem kosztów przebudowy
składowiska.
Koszt odbioru odpadów przez podmioty zewnętrzne
Spośród podmiotów gospodarczych zajmujących się w rejonie
bełchatowskim unieszkodliwianiem odpadów, za reprezentatywny w sensie
organizacyjnym i cenowym, autorzy opracowania [6] uznali EKO-REGION Sp. z o.o. w
Bełchatowie. Firma założona przez 11 południowych powiatów województwa łódzkiego
prowadzi działalność w zakresie odbioru odpadów przemysłowych od podmiotów
gospodarczych w celu ich zagospodarowania, odbioru odpadów komunalnych od osób
fizycznych i podmiotów gospodarczych, eksploatacji i rekultywacji składowisk
oraz "dzikich wysypisk", organizacji i obsługi selektywnej zbiórki butelek PET,
makulatury, opakowań szklanych, opakowań z aluminium oraz opakowań
wielomateriałowych.
W tabeli 2 zestawiono koszt unieszkodliwiania odpadów
nieprzydatnych Kopalni, posiłkując się ofertą cenową EKO-REGION-u na odbiór
odpadów.
Jednostkowy koszt odbioru odpadów innych niż wydobywcze z
Kopalni Bełchatów oszacowany według stawek proponowanych przez EKO-REGION Sp. z
o.o. wynosi:
263.212,6 zł/1.988,4 Mg = 132,4 zł/Mg
Tabela 2. Obliczenie jednorocznego kosztu odbioru odpadów
innych niż wydobywcze przez podmiot zewnętrzny.
| Lp. |
Kod odpadu |
Rodzaj odpadu |
Ilość
[Mg/rok] |
Cena netto
[zł/kg] |
Koszt |
| 1 |
06 13 03 |
Sadza z wentylacji (wg katalogu czysta sadza) |
0,840 |
1,40 |
1.176,0 |
| 2 |
07 02 99 |
Inne nie wymienione odpady |
637,67 |
0,13 |
82.897,1 |
| 3 |
08 01 05 |
Zestalone farby i lakiery |
7,35 |
——— |
——— |
| 4 |
08 01 99 |
Inne nie wymienione odpady |
4,22 |
——— |
——— |
| 5 |
08 04 14 |
Uwodnione szlamy klejów lub szczeliw inne niż wymienione w 080413 |
0,20 |
1,40 |
280,0 |
| 6 |
12 01 21 |
Zużyte materiały szlifierskie inne niż wymienione w 120120 |
291,78 |
0,12 |
35.013,6 |
| 7 |
12 01 99 |
Inne nie wymienione odpady |
1,87 |
0,12 |
224,4 |
| 8 |
15 01 05 |
Opakowania wielomateriałowe |
12,95 |
0,14 |
1.813,0 |
| 9 |
15 02 03 |
Sorbenty, materiały filtracyjne, tkaniny do wycierania /np. szmaty,
ścierki/
i ubrania ochronne inne niż wymienione w 150202 |
30,89 |
0,15 |
4.633,5 |
| 10 |
15 02 03 |
Czyściwo, odzież ochronna |
37,09 |
0,15 |
5.563,5 |
| 11 |
16 01 19 |
Tworzywa sztuczne |
7,20 |
0,13 |
936,0 |
| 12 |
16 02 14 |
Zużyte urządzenia inne niż wymienione w 160209 do 160213
(żarówki, halogeny, sprzęt komputerowy nie zawierający substancji
niebezpiecznych) |
1,88 |
0,25 |
470,0 |
| 13 |
16 02 16 |
Elementy usunięte ze zużytych urządzeń inne niż wymienione w 160215 |
142,50 |
0,25 |
35.625,0 |
| 14 |
17 01 02 |
Gruz ceglany |
8,53 |
0,11 |
938,3 |
| 15 |
17 01 07 |
Zmieszane odpady betonu, gruzu ceglanego, odpadowych materiałów
ceramicznych
i elementów wyposażenia inne niż wymienione w 1705030 |
26,98 |
0,11 |
2.967,8 |
| 16 |
17 05 04 |
Gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż wymienione w 17 05 03 |
528,19 |
0,11 |
58.100,9 |
| 17 |
19 08 01 |
Skratki |
8,00 |
0,13 |
1.040,0 |
| 18 |
20 02 03 |
Inne odpady nie ulegające biodegradacji |
0,80* |
32 zł
za pojemnik
1,1 m3 |
64,0 |
| 19 |
20 03 1 |
Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne |
173,22*
(577,4 m3,
525 poj.) |
22 zł
za pojemnik
1,1 m3 |
11.550,0 |
| 20 |
20 03 03 |
Odpady z oczyszczania ulic i placów |
77,84**
(90 poj.) |
30 zł
za pojemnik
1,1 m3 |
2.700,0 |
Sumaryczny koszt odbioru
Koszt uwzględniający 7% podatek VAT |
245.993,1
263.212,6 |
* do obliczeń przyjęto gęstość nasypową odpadów komunalnych
równą 0,3 Mg/m3
** gęstość nasypowa 0,8 Mg/m3
Analiza porównawcza kosztu jednostkowego składowania odpadów z kosztem
unieszkodliwiania przez podmioty zewnętrzne
Przez koszt jednostkowy należy rozumieć przeciętny koszt
unieszkodliwiania lub odbioru 1 Mg odpadu, liczony jako stosunek poniesionych
nakładów do ogólnej ilości odpadów unieszkodliwionych.
Przebudowa, 28-letnia eksploatacja, bieżący i
poeksploatacyjny monitoring oraz rekultywacja i zamknięcie istniejącego
składowiska odpadów w Piaskach, będzie kosztować, licząc w cenach bieżących, ok.
9,1 mln zł. Jest to znaczna kwota, która obciąża jedną tonę składowanych odpadów
w wysokości 163 PLN (9.135.500 zł/56.000 Mg). Na koszty budowy przypada 43%
kosztów realizacji przedsięwzięcia. Najistotniejszą pozycję w kosztorysie
stanowi koszt uszczelnienia składowiska, bo aż 3,4 mln zł, co stanowi 38%
nakładów finansowych na przedsięwzięcie. Tak duża suma wynika z konieczności
uszczelnienia południowej skarpy bocznej, która ma powierzchnię 2,29 ha, podczas
gdy powierzchnia dna wynosi 1,75 ha. Trzeba jednak podkreślić, że długoterminowe
składowanie odpadów nieprzydatnych kopalni na składowisku w Piaskach, nie będzie
możliwe bez jego pełnego uszczelnienia. Organy ochrony środowiska oraz Gmina
Kleszczów, która dąży do jego zamknięcia, nie wyrażą na to zgody.
Istotną pozycję w kalkulacji stanowi koszt obsługi
składowiska (prawie 2 mln zł - 22% kosztów ogólnych), transport odpadów (1,3 mln
zł - 14%) oraz monitoring (735 tys. zł - 8%).
Odbiór odpadów, o strukturze przytoczonej w tabeli 2 przez
podmioty zewnętrzne, będzie tańszy od przebudowy składowiska w Piaskach i
deponowania na nim odpadów innych niż wydobywcze. Na odbiór odpadów przez 28
lat trzeba będzie wyasygnować (licząc w cenach bieżących) ok. 6,9 mln zł.
Jednostkowy koszt odbioru kształtować się będzie na poziomie 132 zł i jest
niższy od kosztu składowania (163 zł).
Tabela 3. Zestawienie kosztów unieszkodliwiania odpadów
innych niż wydobywcze.
| Lp. |
Przedsięwzięcie |
Koszt ogólny
[zł] |
Koszt jednostkowy
[zł/Mg] |
| 1 |
Przebudowa składowiska w Piaskach i dalsze składowanie odpadów innych niż
wydobywcze przez 28 lat |
9.135.500 |
163 |
| 2 |
Odbiór odpadów przez podmiot zewnętrzny przez 28 lat |
245.993,1/rok
6.887.800/28 lat |
132 |
Problem azbestowy
Według Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających
azbest stosowanych na terytorium Polski, przyjętego przez Radę Ministrów
Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 14 maja 2002 roku [5], usuwanie i wymiana
wyrobów zawierających azbest jest zadaniem długotrwałym ze względu na ich dużą
ilość, a także wysokość potrzebnych środków finansowych. Szacuje się, że do
przeprowadzenia tego procesu potrzeba będzie około 30. lat. Jedyną metodą
unieszkodliwiania odpadów z azbestem jest ich składowanie. Usuwanie azbestu i
wyrobów zawierających azbest wymagać będzie, w latach 2003-2032, urządzenia 84
składowisk azbestowych [5].
Problem azbestowy został szczegółowo naświetlony w
publikacjach [6,10] i nawiązując do nich przytoczone zostaną najistotniejsze
zapisy. Rygorystyczne wymagania Ministra Środowiska z dnia 24 marca 2003 r. (Dz.U.
nr 61, poz. 549), w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących lokalizacji,
budowy, eksploatacji i zamknięcia, jakim powinny odpowiadać poszczególne typy
składowisk, zawarte w § 4, 5, 6, 7.1, 8, 15, 17.2, nie dotyczą składowania
odpadów niebezpiecznych oznaczonych kodami: 17 06 01* (materiały izolacyjne
zawierające azbest) i 17 06 05* (materiały konstrukcyjne zawierające azbest).
Dla składowisk najbardziej masowych odpadów zawierających azbest nie jest
wymagane:
- sporządzenie dokumentacji geologiczno-inżynierskiej i
hydrogeologicznej,
- wykonanie naturalnej bariery geologicznej
uszczelniającej podłoże i ściany boczne (nie jest wymagane jakiekolwiek
uszczelnienie dna i zboczy składowiska),
- wyposażenie w system drenażu wód odciekowych,
- wyposażenie w zewnętrzny system rowów drenażowych,
- gromadzenie odcieków w specjalnych zbiornikach lub
bezpośrednie odprowadzenie do kanalizacji,
- uszczelnienie czaszy.
Składowiska dla wymienionych odpadów nie stanowią zagrożenia
dla środowiska oraz dla zdrowia i życia ludzi, są łatwe i tanie w budowie oraz
eksploatacji. Elementarnym wymogiem jest codzienne przysypywanie składowanych
odpadów warstwą gruntu oraz przestrzeganie zapisów Dyrektywy Rady 83/477/EWG w
sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem związanym z narażeniem na
działanie azbestu w pracy.
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2002 r. w
sprawie zakresu, czasu, sposobu oraz warunków prowadzenia monitoringu składowisk
odpadów (Dz.U. Nr 220, poz. 1858 z dnia 19 grudnia 2002 r.), wprowadza
dotychczas w kraju nie stosowaną częstotliwość, jak i liczbę oznaczeń
wskaźnikowych w zakresie monitorowania składowisk. Jednakże przepisów tego
rozporządzenia nie stosuje się do składowisk odpadów, na których składowane są
wyłącznie materiały izolacyjne zawierające azbest (kod 17 06 01*) oraz materiały
konstrukcyjne zawierające azbest (kod 17 06 05*). Zarządzający składowiskiem nie
ma obowiązku monitorowania takiego obiektu.
Mimo tak złagodzonych rygorów kopalnie odkrywkowe nie są
dotychczas zainteresowane unieszkodliwianiem budowlanych odpadów azbestowych na
własnych zwałowiskach zewnętrznych lub wewnętrznych. Zapewne wynika to z
przeświadczenia o konieczności pokonania znacznych barier administracyjnych i
organizacyjnych oraz o nieopłacalności przedsięwzięcia.
Tabela 4. Oszacowanie objętości odpadów azbestowych
wymagających składowania na terenie powiatu bełchatowskiego według [2, 8].
| Wyszczególnienie |
Ilość zabudowanych wyrobów azbestowo-cementowych |
| płyty |
rury |
łącznie |
| tys. m2 |
Mg |
Mg |
Mg |
| województwo łódzkie |
99.990 |
1.099.890 |
60.500 |
1.160.390 |
powiat bełchatowski,
w tym w Bełchatowie |
4.200* |
46.000* |
2.500* |
48.500* |
| 1.500* |
16.000* |
900* |
16.750* |
* dane szacunkowe pochodzące z przeliczenia ilości
mieszkańców województwa łódzkiego do ilości mieszkańców powiatu bełchatowskiego
i Miasta Bełchatowa.
W planie gospodarki odpadami dla Powiatu Bełchatowskiego na
lata 2004-2015 [8] dokonano oszacowania ilości odpadów azbestowych na terenie
Bełchatowa i w powiecie w oparciu o przyjęty przez rząd "Program usuwania
azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski" [5].
Przewidywaną, oszacowaną objętość odpadów zawierających azbest wymagających
składowania w latach 2003-2032 przedstawia tabela 4.
Jako metodę unieszkodliwiania odpadów azbestowych z terenu
powiatu, w ilości 48.500 Mg, w planie [8] przyjęto rozwiązanie polegające na
czasowym bezpiecznym gromadzeniu odpadów w wyznaczonym na terenie powiatu
miejscu, a następnie okresowe ich wywożenie na składowiska odpadów
niebezpiecznych celem ich ostatecznego zdeponowania.
Możliwość wykorzystania składowiska w Piaskach dla unieszkodliwiania odpadów
azbestowych
Gdyby Kopalnia Bełchatów zleciła unieszkodliwianie odpadów
innych niż wydobywcze firmom zewnętrznym, to składowisko w Piaskach można by
wykorzystać do unieszkodliwianie odpadów azbestowych. Po 2008 roku Kopalnia
wystąpiłaby z wnioskiem o pozwolenie na zmianę sposobu użytkowania obiektu
budowlanego, jakim jest składowisko odpadów
w Piaskach. Zmiana użytkowania polegałaby na zaniechaniu składowania
dotychczasowych odpadów i deponowaniu na składowisku odpadów zawierających
azbest: zdemontowane materiały izolacyjne (17 06 01*) oraz konstrukcyjne (17 06
05*). Również wówczas niezbędne będzie uzyskanie stosownych pozwoleń i decyzji
administracyjnych, jednak dalsze działanie będzie już działaniem
bezinwestycyjnym, nie zajdzie bowiem konieczność przebudowy składowiska i jego
monitorowania. Kopalnia zajmie się wyłącznie składowaniem odpadów zawierających
azbest, pozostawiając demontaż oraz transport materiałów izolacyjnych i
konstrukcyjnych firmom mającym stosowne pozwolenia.
Należy pamiętać, że w planie gospodarki odpadami dla Powiatu
Bełchatowskiego [8] oszacowano ilość odpadów zawierających azbest na poziomie
48.500 Mg. Przy uwzględnieniu zasad usuwania wyrobów azbestowych oraz wymogów
składowania tych odpadów przyjęto założenie, że płyty będą składowane w
pakietach z tkaniny syntetycznej i przykrywane na składowisku ziemią. Wskutek
tego przewidywana objętość odpadów zawierających azbest wymagających składowania
do 2032 roku będzie wynosiła ok. 105.000 m3 [8]. Przyjmijmy, że na składowisku
odpadów w Piaskach zostanie zdeponowana połowa odpadów azbestowych z powiatu
bełchatowskiego, czyli około 24.000 Mg, o objętości 50.000 m3. Technicznie jest
to wykonalne, ponieważ oszacowana pojemność składowiska w Piaskach wynosi ok.
83.000 m3.
W tabeli 5 zestawiono koszty przyjęcia odpadów azbestowych,
z uwzględnieniem nakładów.
W przypadku przyjmowania odpadów zawierających azbest
przedsięwzięcie staje się opłacalne. Przychód jest wyższy o około
1,6 mln zł od kosztów eksploatacji składowiska. Najwyższą pozycję
w kosztach stanowią płace i jej pochodne (980 tys. zł) i z pewnością będzie je
można obniżyć. Założono, że intensywne usuwanie materiałów konstrukcyjnych i
izolacyjnych zawierających azbest potrwa przez 14 lat, czyli przez połowę czasu,
w którym ma być realizowany rządowy program azbestowy. W tym czasie na
składowisku ma zostać unieszkodliwionych 24 tys. ton odpadów zawierających
azbest, czyli 1.714 Mg/rok i średnio 143 Mg/miesiąc. Oczywistym jest, że
usuwanie materiałów budowlanych zawierających azbest nie będzie równomiernie
rozłożone w roku. Decyduje o tym aura i przez pół roku mieszkańcy gmin Powiatu
Bełchatowskiego nie będą przeprowadzali demontażu dachów z płytami falistymi.
Tym samym przez około pół roku nie będzie funkcjonowało składowisko odpadów
w Piaskach. Poprzez dobrą organizację pracy będzie można znacznie (nawet i o
połowę) obniżyć koszty obsługi składowiska.
Tabela 5. Zestawienie kosztów składowania odpadów azbestowych
na składowisku w Piaskach.
| Lp. |
Zadanie |
Źródło informacji o cenach jednostkowych |
Składowanie odpadów
azbestowych [zł] |
| I |
II |
III |
IV |
| 1 |
Pozyskanie terenu pod składowisko |
Kopalnia |
40.000 m2 * 8,50 zł/m2
340.000 |
| 2 |
Opracowanie dokumentacji geologicznej
i hydrogeologicznej |
Przedsiębiorstwo Geologiczne S.A. w Krakowie |
---------- |
| 3 |
Opracowanie koncepcji przestrzenno-programowej
składowiska |
Doświadczenia własne AGH
PG S.A. w Krakowie |
38.000 |
| 4 |
Opracowanie raportu nt. oddziaływania
przedsięwzięcia na środowisko |
Doświadczenia własne AGH |
15.000 |
| 5 |
Opracowanie i zatwierdzenie projektu budowlanego
składowiska |
Cenniki budowlane |
25.000 |
| 6 |
Monitoring otoczenia składowiska w fazie
przedrealizacyjnej |
Plan gospodarki odpadami dla powiatu bełchatowskiego [8] - roczny koszt monitoringu skład. 40 tys. zł. |
---------- |
| 7 |
Koszt wykonania robót ziemnych pod czaszę składowiska |
Biuletyn cen robót
instalacyjnych BRI II półrocze 2005 r.
Ośrodek Wdrożeń Ekonomiczno-Organizacyjnych
Budownictwa. Promocja Sp. z o.o. SEKOCENBUD |
---------- |
| 8 |
Koszt uszczelnienia dna i skarp składowiska iłem
pochodzącym z KWB Bełchatów |
Doświadczenia Kopalni Bełchatów |
---------- |
| 9 |
Koszt instalacji odwodnienia |
Doświadczenia własne AGH |
---------- |
| 10 |
Koszt zabezpieczenia składowiska przed osobami postronnymi, zaplecze
socjalne |
Oszacowano na podstawie informacji uzyskanych ze składowisk
małopolskich |
14 lat * 5.000 zł/rok
70.000 |
| 11 |
Opracowanie instrukcji eksploatacji składowiska |
Doświadczenia własne AGH |
5.000 |
| 12 |
Opracowanie dokumentacji do wniosku o pozwolenie
wodno-prawne |
Doświadczenia własne AGH
i PG S.A. w Krakowie |
---------- |
| 13 |
Opracowanie dokumentacji do wniosku o pozwolenie
zintegrowane |
Doświadczenia własne AGH |
---------- |
| 14 |
Koszt transportu odpadów z terenu kopalni Bełchatów
i Szczerców |
Krajowy Plan Gospodarki Odpadami Kopalnia |
---------- |
| 15 |
Koszt obsługi składowiska - płace i pochodne |
Kopalnia |
14 lat * 70.000
zł/rok
980.000 |
| 16 |
Bieżący monitoring składowiska |
Plan gospodarki odpadami dla powiatu bełchatowskiego [2] - roczny
koszt monitoringu skład. 40 tys. zł |
---------- |
| 17 |
Projekt rekultywacji i dokonanie uzgodnień |
Doświadczenia własne AGH |
50.000 |
| 18 |
Rekultywacja końcowa i zamknięcie składowiska |
Doświadczenia własne AGH |
100.000 |
| 19 |
Opłata za składowanie odpadów azbestowych |
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie
opłat za korzystanie ze środowiska
(Dz.U. nr 279, poz. 2758) |
24.000 Mg * 16,51 zł/Mg
396.240 |
| 20 |
30-letni monitoring składowiska po jego zamknięciu |
Plan gospodarki odpadami dla powiatu bełchatowskiego |
---------- |
| 21 |
Przyjęcie odpadów azbestowych na składowisko |
"EKO-REGION" Sp. z o.o. w Bełchatowie |
24.000 Mg * 150 zł/Mg
+3.600.000 |
| 22 |
Suma |
Koszt eksploatacji
Przychód
Dochód |
2.019.240
+3.600.000
+1.580.760 |
Podsumowanie
Z przeprowadzonej na przykładzie Kopalni Bełchatów analizy
ekonomicznej gospodarki odpadami innymi niż wydobywcze, wynikają następujące
spostrzeżenia i wnioski [9].
Kontynuowanie składowania odpadów niegórniczych i
nieprzydatnych gospodarczo, na własnym składowisku w Piaskach będzie
nieopłacalne po 2008 roku. Rozwiązaniem efektywniejszym pod względem
ekonomicznym będzie zawarcie umowy o odbiór odpadów z firmą wyspecjalizowaną w
tej dziedzinie.
Aktualna sytuacja w zakresie gospodarowania zwałowiskiem
wewnętrznym oraz przyszłe zamierzenia Kopalni Bełchatów, wymuszone koniecznością
wypłycenia końcowej partii wyrobiska zadecydowały, że lokalizację nowego
składowiska odpadów na zwałowisku wewnętrznym należy wykluczyć. Inwestycja nie
byłaby ekonomicznie uzasadniona, z uwagi na małą ilość składowanych odpadów
(roczne zapotrzebowanie na teren wynosiłoby 5 arów) i długi czas eksploatacji
składowiska (28 lat + 30-letni monitoring po zamknięciu). Jej efektywność można
by poprawić budując duże składowisko, ale z powodu wielkości istniejących
składowisk w tym terenie i nagromadzonych odpadów rozwiązanie takie z różnych
względów należy odrzucić.
W Planie gospodarki odpadami dla Powiatu
Bełchatowskiego zaznaczono, że nie ma na jego terenie składowiska odpadów, na
którym mogłyby być docelowo składowane budowlane odpady azbestowe. Składowisko w
Piaskach, w przypadku zlecenia firmie zewnętrznej unieszkodliwianie kopalnianych
odpadów innych niż wydobywcze, można by wykorzystać do składowania odpadów
konstrukcyjnych i izolacyjnych zawierających azbest i to bez konieczności jego
przebudowy. Przedsięwzięcie nie byłoby wyzwaniem organizacyjnym, a każda tona
przyjętych odpadów przynosiłaby KWB Bełchatów dochód.
Wyników niniejszej analizy kosztów składowania odpadów nie
należy w całości przenosić na inne kopalnie odkrywkowe, ale można je uogólnić
twierdząc, że składowanie budowlanych odpadów zawierających azbest, na własnych
zwałowiskach zewnętrznych lub wewnętrznych, będzie dla kopalń odkrywkowych
opłacalne. A co ważniejsze, kopalnie te mogą istotnie przyczynić się do
rozwiązania problemu azbestowego.
Z przytoczonych zapisów prawa wynika, że składowanie odpadów
zawierających azbest (o kodach 17 06 01* oraz 17 06 05*) rzeczywiście nie jest
kłopotliwe i uciążliwe dla środowiska. Pomimo tego, że postępowanie z nimi
sprowadza się do prostej zasady: znajdź odkrywkowe wyrobisko, zalegalizuj je
jako składowisko odpadów azbestowych, nie uszczelniaj i nie monitoruj go,
składuj na nim zużyte materiały konstrukcyjne i izolacyjne zawierające azbest,
przykrywaj je ziemią i nic więcej nie rób, to kopalnie odkrywkowe stronią od tej
działalności. Niechęć być może tkwi w przeświadczeniu, że unieszkodliwianie
odpadów budowlanych zawierających azbest jest przedsięwzięciem niedochodowym i
wymagającym dużego zaangażowania organizacyjnego kopalń odkrywkowych.
prof. dr hab. inż. Ryszard Uberman
dr inż. Anna Ostręga
dr inż. Jerzy Mikołajczak
mgr inż. Barbara Olech
Źródła informacji
- Libicki J., Szczepiński J.: Gospodarowanie odpadami
górniczymi w przemyśle węgla brunatnego w aspekcie projektowanej "Dyrektywy Parlamentu
Europejskiego i Rady dotyczącej gospodarowania odpadami z przemysłów
wydobywczych". Węgiel Brunatny nr 50, 2005 r.
- Manczarski P.: Aspekty techniczno-technologiczne
wdrożenia w warunkach krajowych dyrektywy parlamentu europejskiego I Rady
Europejskiej w sprawie składowania odpadów 1999/31/EC z dnia
26 kwietnia 1999 r. V Ogólnopolskie Jubileuszowe Sympozjum Szkoleniowe.
Projektowanie, budowa i eksploatacja zakładów gospodarki odpadami.
Świnoujście-Kopenhaga, maj 2000 r.
- Mikołajczak J., Uberman R.: Unieszkodliwianie odpadów
przemysłowych w odkrywkowych wyrobiskach górniczych. Górnictwo Odkrywkowe
7-8/2004. Poltegor-Instytut, Wrocław.
- Uberman R., Mikołajczak J.: Open-pit Mines Can Solve
The Problem of Asbestos. Minerals & Energy 2005 Vol 20 N0 1.
- Krajowy Plan Gospodarki Odpadami:
http://www.mos.gov.pl/odpady/index.html
- Wojewódzki Plan Gospodarki Odpadami dla Województwa
Łódzkiego. Zarząd Województwa Łódzkiego, lipiec 2003.
- Powiatowy program ochrony środowiska wraz z planem gospodar-ki odpadami dla Powiatu Bełchatowskiego na lata 2004-2015: http://www.powiat-belchatowski.pl
- Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających
azbest stosowanych na terytorium Polski. Rada Ministrów Rzeczypospolitej
Polskiej. Warszawa, maj 2002 r.
- Porównawcza analiza ekonomiczna składowania i
przekazywania do innych odbiorców odpadów gospodarczo nieprzydatnych dla BOT KWB Bełchatów SA. Fundacja Nauka i Tradycje Górnicze, działającą przy
Wydziale Górnictwa i Geoinżynierii, AGH. Kraków, październik 2005 r.
- http://www.mos.gov.pl/1strony_tematyczne/index
