Odkrywka "Szczerców" BOT KWB Bełchatów SA - zgodnie z planem

Odkrywka "Szczerców" należy do pierwszoplanowych zadań inwestycyjnych BOT KWB Bełchatów SA. W 2002 r. rozpoczęły się prace związane z udostępnieniem pola "Szczerców". Wybudowano i uruchomiono dwa układy KTZ. Pod koniec roku 2006 planowane jest uruchomienie III-go układu KTZ części odkrywkowej, a do końca I kwartału 2007 roku części zwałowiskowej. W nieco dalszej perspektywie planowane jest uruchomienie kolejnych układów KTZ, co pozwoli na rozpoczęcie eksploatacji węgla w polu "Szczerców" w IV kwartale 2008 roku.

Eksploatacja

Pracę maszyn podstawowych prowadzi się na podstawie szczegółowych planów pracy, sporządzanych przez dział Technologii Górniczej. Są one wycinkiem ogólnego projektu budowy odkrywki i zwałowiska. Plan pracy dla maszyn podstawowych, dla każdego nowego położenia przenośników, oprócz zadanej technologii, zawiera cały szereg bardzo istotnych informacji takich jak: kubatura mas w poszczególnych sektorach, opis stref zagrożonych osuwiskami i wypływami wód resztkowych, warunki urabialności, występowanie kopalin towarzyszących, lokalizacja studni i otworów wiertniczych przewidzianych do likwidacji lub ochrony.

Przenośniki taśmowe pracują w systemie bezobsługowym - są zdalnie sterowane przez Centrum Operatywnego Kierowania Ruchem (COKR). Nadzór nad całością pracujących przenośników wykonywany jest przez grupę obchodowych, poruszających się w terenie specjalnym samochodem Mercedes Unimog. Przodowi maszyn podstawowych wyposażeni są w technikę laserową do bieżącej kontroli wykonywania przez maszyny podstawowe płaszczyzn, zjazdów i pochylni transportowych.

Geologia - warunki urabiania

Nadkład urabiany w P/Szczerców charakteryzuje się następującymi cechami:

• grunty sypkie, tj. piaski, pospółki i żwiry stanowią 59% nadkładu, zalicza się je do gruntów łatwourabialnych,
• grunty spoiste, w tym: mułki, iły, gliny zaliczane są do osadów średnio i trudnourabialnych i stanowią 35% urabianego nadkładu,
• grunty bardzo trudnourabialne w P/Szczerców stanowią 6% nadkładu i występują w postaci: nagromadzonych głazów, otoczaków i żwirów czwartorzędowych, zawartych w glinach zwałowych i twardych iłach,
• gliny zwałowe w P/Szczerców stanowią 6%, a w rejonie wkopu udostępniającego ich udział sięga do 16%.

Warunki urabiania stają się trudne w rejonie występowania tzw. wód resztkowych (szczelnie zamknięte soczewy zawodnionego piasku w warstwach glin zwałowych i iłu). W strefach występowania iłu i glin zwałowych występuje również zjawisko oklejania się urobkiem przesypów na drogach transportowych maszyn podstawowych i na przenośnikach odbierających.

Odwodnienie

System odwodnienia wgłębnego O/Szczerców został uruchomiony 5.09.2000 r. - uruchomiono 175 studni z wydajnością około 330 m³/min. 31.08.2005 r. uruchomiono pierwszą całkowicie zautomatyzowaną i bezobsługową pompownię N1, która odprowadza wody ujmowane w wyrobisku do osadnika wód kopalnianych 1SZ, skąd po oczyszczeniu woda zrzucana jest do rzeki Krasówki.

Aktualnie w system odwodnienia głębinowego zainstalowanych jest 311 studni - łączna wydajność systemu wynosi około 228 m³/min. Od początku eksploatacji wypompowano około 755 mln m³ wody.

Automatyka na Polu "Szczerców"

Na etapie przygotowań do uruchomienia odkrywki "Szczerców" powstała koncepcja kompleksowej automatyzacji. Określała ona zadania stojące przed urządzeniami i systemami automatyki, wskazała technologie konieczne do realizacji zadań. Oczywistym stało się powszechne zastosowanie informatyki, techniki światłowodowej, energoelektroniki cyfrowej, czy najnowszych rozwiązań telekomunikacyjnych.

Przenośniki taśmowe sterowane są przez programowalne sterowniki PLC. Współpracują z zewnętrznymi urządzeniami, jak czujniki i przetworniki, które przekazują cyfrowe dane wykorzystując protokóły sieciowe. Często połączenia miedziane zastępowane są światłowodami. Programy sterowania zawierają uwarunkowania konieczne do bezpiecznej eksploatacji:

• umożliwiają efektywny rozruch i zatrzymanie przenośnika w oparciu o wcześniej wypracowane algorytmy,
• nadzorują istotne parametry i generują sygnały ostrzegawcze i alarmowe, a w razie niebezpiecznego przekroczenia dopuszczalnych wartości zatrzymują przenośnik, dla taśmy kontrolowane są m.in.: prędkość i poślizg, krzywobieżność w rejonach stacji napędowej i zwrotnej, stan obrzeża, siła naprężenia. Na wybranych obiektach sprawdzana jest obecność niebezpiecznych przedmiotów metalowych w przenoszonym urobku.
• we współpracy z nadrzędnym dla całej odkrywki Systemem Wydobywczym (SW) umożliwiają zdalne sterowanie, a tym samym bezobsługową prace przenośników całego ciągu technologicznego.

Maszyny podstawowe, koparki i zwałowarki, wyposażone są w układy napędowe, sukcesywnie zastępowane nowoczesnymi przekształtnikami cyfrowymi, stało- i zmiennoprądowymi. Zapewnia to duże możliwości manewrowe, ogranicza zużycie energii oraz poprawia niezawodność. Praca operatora wspomagana jest poprzez wewnętrzny układ wizualizacji, przekazujący istotne informacje o stanie maszyny, generujący ostrzeżenia i alarmy. Tutaj tradycyjne lampki i wskaźniki zastąpione zostały monitorami i wyświetlaczami cyfrowymi. Automatyka ruchów manewrowych pomaga operatorowi utrzymać założony reżim pracy, np. stała wydajność. Wszystkie taśmy są zabezpieczone na wypadek wystąpienia poślizgu. System diagnostyki napędów informuje o stanie łożysk i przekładni, umożliwiając wcześniejsze działania i uniknięcie poważnych awarii. Stosowana jest również telewizja przemysłowa do przekazywania obrazu z miejsc trudnodostępnych. Na koparkach mierzona jest aktualna wydajność i kontrolowana obecność złomu w urobku.

Wspomniany System Wydobywczy przeznaczony jest w głównej mierze do zbierania i udostępniania odpowiednim służbom, w zależności od przydzielonych kompetencji, wszechstronnych informacji o sytuacji w kopalni. Dzięki rozwiązaniom opartym o nowoczesną informatykę, możliwe jest prześledzenie zmian wybranych parametrów dowolnym czasie. Poza tym SW umożliwia podgląd informacji z innych funkcjonujących systemów jak:

• systemu kontroli dostępu (KD) - monitorowanie obiektów bezobsługowych pod kątem uprawnionego przebywania, jak i nieautoryzowanego naruszenia chronionych stref,
• system p.poż. - monitorowanie obiektów pod kątem ochrony przeciwpożarowej,
• system energetyczny - nadzór nad parametrami i konfiguracją sieci zasilającej obiekty.

Do komunikacji wykorzystane są zarówno środki tradycyjne (przewodowe), jak i bezprzewodowe. Na szeroką skalę stosowane są łącza światłowodowe, stanowiące infrastrukturę dla sieci telefonicznej, internetowej i przemysłowej, wiążącej wszystkie ważne obiekty. Dla obiektów ruchomych podstawą jest łączność radiowa. Regułą jest wykorzystanie GSM jako toru komunikacji rezerwowej. Łączność telefoniczna całego P/Szczerców oparta jest na bezobsługowej, cyfrowej centrali telefonicznej.