Krótka charakterystyka oczyszczania wód kopalnianych w BOT KWB Turów SA

Podstawową rolą odwodnienia kopalni jest zapewnienie bezpiecznej eksploatacji złoża poprzez usuwanie wód gromadzących się w obszarze odkrywki. Obecnie odwodnienie jest realizowane poprzez system powierzchniowych pompowni głównych i pomocniczych oraz poprzez zespół studni głębinowych i drenażowych. Wody kopalniane są wypompowywane do cieków powierzchniowych, które w całości należą do zlewni Nysy Łużyckiej.

Podczas wypompowywania wód do potoków i rzek kopalnia uwzględnia, że każde takie działanie regulują przepisy prawne, a w szczególności Prawo Wodne, Prawo Ochrony Środowiska wraz z towarzyszącymi rozporządzeniami oraz innymi ustawami regulującymi przepisy w zakresie ochrony środowiska. Wspomniane przepisy ochrony środowiska w zakresie swojej regulacji dokonują wdrożenia środowiskowych dyrektyw Unii Europejskiej, z których warto wymienić wdrażaną Ramową Dyrektywę Wodną, która zakłada, że państwa członkowskie chronią, poprawiają i przywracają stan wszystkich wód powierzchniowych, podziemnych oraz obszarów chronionych w ciągu 15 lat od dnia wejścia w życie dyrektywy, tj. do 2015 roku.

Głównym wskaźnikiem, który stwarza problem dotrzymania norm środowiskowych na zrzucie z obiektów odwodnienie kopalnia jest zawiesina, która ze względu na swój szczególny charakter wynikający ze składu litologicznego złoża, wielkość i głębokość wyrobiska, praktycznie nie można usunąć metodami mechanicznymi. Na zawiesiny te składają się cząstki węgla, piasku, iłów i glin o znikomej prędkości opadania. Te koloidalne oraz pseudokoloidalne cząstki posiadają potencjał elektryczny, który w naszych warunkach osiąga wartość 70 µV i jest 2-3 krotnie wyższy od innych wód kopalnianych występujących w pozostałych kopalniach węgla brunatnego w Polsce i nie tylko. Dlatego też uwzględniając problem z usuwaniem zawiesin oraz mając na uwadze wyżej wymienione akty prawne kopalnia realizuje kompleksowy program ochrony cieków powierzchniowych opływających kopalnię przed zanieczyszczeniami. Polega on na tym, że na wylotach tych zrzutów, gdzie występowały przekroczenia wspomnianego wyżej wskaźnika wybudowano oczyszczalnie wód kopalnianych. Niestety ze względu na wiek kopalni oraz charakter eksploatacji należało i jest to w zasadzie jedyna możliwość, przeciwdziałać zanieczyszczeniom na tzw. "końcu rury". Obecnie są eksploatowane dwie mechaniczno-chemiczne oczyszczalnie wód kopalnianych z maksymalną wydajnością oczyszczenia do 15 mln m³ wód rocznie. Obiekty te były zaprojektowane i wybudowane przed 2000 rokiem.

W międzyczasie jak wiadomo Polska przystąpiła do Unii Europejskiej, wiąże się to ze zmianami w podejściu do polityki ekologicznej poprzez wdrażanie dyrektyw unijnych, które czasami można określić, że są nawet rewolucyjne. Trzymając się poruszanego wyżej wskaźnika, tj. zawiesiny ogólnej, należy nadmienić, że po przystąpieniu do Unii zaostrzono wartość dopuszczalną na zrzucie - obecnie obowiązuje 35 g/m³, poprzednio było 50 g/m³, czyli zaostrzono normę o 30%. Dlatego też Kopalnia przystąpiła do modernizacji jednej z istniejących oczyszczalni, gdzie istniało prawdopodobieństwo, że mogą istnieć realne problemy nie dotrzymania obecnie obowiązującej normy na zrzucie, w tym szczególnym przypadku do potoku Ślad. Do prac modernizacyjnych przystąpiono praktycznie już w roku 2002 poprzez zrealizowanie szeregu koncepcji poprawy skuteczności procesu oczyszczania wybierając w bieżącym roku ostatecznie technologię, która spełnia m.in. zgodnie z Prawem Ochrony Środowiska warunek najlepszej dostępnej techniki (BAT). Wdrażana technologia jest jedną z najnowocześniejszych obecnie stosowanych na świecie, a po wybudowaniu kopalnia będzie eksploatować jak na razie jedyną taką instalację w Polsce.

Wspomniana technologia polega na fizyko-chemicznym usuwaniu zawiesin za pomocą preparatów chemicznych oraz specjalnych ziaren mikropiasku, który mają za zadanie zwiększyć powierzchnię reakcji oraz działać jako obciążnik powodując szybsze tworzenie oraz opadanie powstających kłaczków zawiesiny. Dzięki zastosowaniu tej technologii można uzyskać taką samą wydajność jak dla tradycyjnych oczyszczalni przy wymiarach reaktorów mniejszych od tych stosowanych w tradycyjnych oczyszczalniach o przynajmniej 75%, a czasami można zmniejszyć obiekt nawet o 95%. Często nie wspominanym faktem jest to, że około 20% wód kopalnianych pochodzących z odwodnienia zakładu, zgodnie z odpowiednim rozporządzeniem Ministra Zdrowia, praktycznie nadaje się do zaopatrzenia ludności w wodę dla potrzeb socjalno-bytowych.