Analiza podstawowych parametrów branży węgla brunatnego w Polsce

Branża węgla brunatnego w Polsce składa się z pięciu odkrywkowych kopalń węgla brunatnego i pięciu elektrowni opalanych tym paliwem. Poszczególne kopalnie węgla brunatnego rozpoczęły zdejmowanie nadkładu i wydobycie węgla w następujących latach:

• KWB "Adamów" - nadkład w 1959 roku, węgiel w 1964 roku,
• KWB Bełchatów - nadkład w 1977 roku, węgiel w 1980 roku,
• KWB "Konin" - nadkład w 1945 roku, węgiel w 1947 roku,
• KWB Turów - nadkład w 1947 roku, węgiel w 1947 roku,
• KWB "Sieniawa" - początek wydobycia węgla około 1853 roku.

Natomiast elektrownie opalane węglem brunatnym rozpoczęły pracę w następujących okresach:

• Elektrownia "Konin" - 1958 rok,
• Elektrownia "Adamów" - 1964 rok,
• Elektrownia "Pątnów" - 1967 rok,

(wymienione elektrownie tworzą obecnie Zespół Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin w skrócie ZE PAK)

• Elektrownia Turów - 1962 rok,
• Elektrownia Bełchatów - 1981 rok.

Tabela 1. Ilość wydobytego węgla, zdjętego nadkładu i wypompowanej wody oraz średnie wskaźniki N:W i zawodnienia w kopalniach od początku działalności.

Kopalnia	Węgiel [mln Mg]	Nadkład [mln m3]	Wskaźnik N:W (objętościowy) [m3/Mg]	Ilość wody pompowanej [mln m3]	Średni wskaźnik zawodnienia [m3/Mg]
Adamów	164	1.099	6,70	2.693	16,42
Bełchatów	719	3.086	4,29	6.278	8,73
Konin	504	2.611	5,18	4.055	8,05
Turów	805	1.747	2,17	1.034	1,28
Łącznie	2.192	8.543	3,90	14.060	6,41

Rys. 1. Ilość węgla wydobytego od początku działalności kopalń.

Rys. 2. Ilość nadkładu zdjęta od początku działalności kopalń.

Rys. 3. Średni wskaźnik N:W dla poszczególnych kopalń za cały okres działalności.

1. Analiza podstawowych parametrów pracy czterech kopalń węgla brunatnego

Kopalnie węgla brunatnego są bardzo skomplikowanymi organizmami. Ich pracę można opisać wieloma parametrami. Wszystkie kopalnie oprócz KWB "Sieniawa" porównano według tych samych kryteriów stosując te same zasady. Parametry i dane techniczne kopalń dotyczą stanu na 31 grudnia 2005 roku. Wartości niektórych z tych parametrów podano poniżej.

Od początku działalności w polskich kopalniach węgla brunatnego wydobyto około 2,2 mld Mg węgla, zdejmując łącznie ponad 8,5 mld m³ nadkładu.

Tabela 2. Zestawienie wydobycia węgla od początku działalności kopalń.

Rok	WYDOBYCIE WĘGLA [tys. Mg]
	Adamów	Bełchatów	Konin	Turów	Branża
1947			60	4.259
1948			135	4.281
1949			161	3.660
1950			199	3.880
1951			167	4.047
1952			138	4.293
1953			152	4.780
1954			123	5.071
1955			221	5.147
1956			268	5.281
1957			305	4.858
1958			1.023	5.653	6.676
1959			2.244	6.248	8.492
1960			2.474	6.128	8.602
1961			3.203	6.420	9.623
1962			3.854	6.599	10.453
1963			4.525	10.159	14.684
1964	37		5.328	14.200	19.565
1965	1.156		5.500	15.080	21.736
1966	2.803		5.865	15.014	23.682
1967	2.742		6.319	14.031	23.092
1968	2.408		8.995	14.630	26.033
1969	2.546		11.639	15.838	30.024
1970	2.837		12.633	16.556	32.026
1971	3.050		12.393	18.228	33.672
1972	3.106		13.146	21.373	37.625
1973	3.351		13.053	22.397	38.800
1974	3.367		12.463	23.846	39.676
1975	3.418		12.953	23.342	39.713
1976	3.789		10.756	24.602	39.147
1977	3.983		11.605	25.020	40.608
1978	4.500		11.691	24.651	40.842
1979	4.512		8.633	24.748	37.893
1980	4.259	4	8.751	23.656	36.670
1981	3.810	78	8.765	22.791	35.444
1982	3.996	2.307	9.663	21.472	37.438
1983	4.706	5.207	12.189	20.220	42.322
1984	4.309	11.020	13.509	21.340	50.178
1985	4.166	18.025	13.812	21.562	57.565
1986	4.574	26.224	14.417	21.870	67.086
1987	4.508	32.124	14.729	21.677	73.039
1988	4.642	34.756	14.452	19.472	73.322
1989	4.495	37.581	13.459	16.142	71.677
1990	4.010	34.249	13.235	16.025	67.519
1991	4.050	35.017	13.835	16.314	69.216
1992	4.569	32.937	13.855	15.368	66.729
1993	4.677	34.184	14.281	14.826	67.968
1994	4.772	33.650	13.380	14.852	66.653
1995	4.747	33.082	13.628	11.987	63.444
1996	5.190	34.586	13.050	10.957	63.783
1997	4.953	34.884	12.868	10.423	63.127
1998	4.747	35.446	12.656	9.926	62.775
1999	4.480	35.496	11.832	9.003	60.811
2000	3.908	34.765	10.626	10.161	59.461
2001	4.319	34.662	11.381	9.177	59.539
2002	4.702	34.008	10.778	8.724	58.211
2003	4.543	34.564	11.681	10.099	60.887
2004	4.411	35.234	10.678	10.824	61.147
2005	4.477	35.226	9.967	11.920	61.590
Razem	163.628	719.316	503.701	805.108	2.140.266

Tabela 3. Zestawienie ilości zdjętego nadkładu od początku działalności kopalń.

Rok	ZDEJMOWANIE NADKŁADU [tys m3]
	Adamów	Bełchatów	Konin	Turów	Branża
1947			26	2.260	2.286
1948			141	1.570	1.711
1949			371	1.869	2.240
1950			612	2.610	3.222
1951			752	2.339	3.091
1952			643	2.404	3.047
1953			593	2.550	3.143
1954			874	3.706	4.580
1955			1.706	4.138	5.844
1956			2.764	3.415	6.179
1957			3.974	4.209	8.183
1958			4.444	5.526	9.970
1959			6.661	7.019	13.680
1960			8.054	8.342	16.396
1961			11.912	11.778	23.690
1962			12.463	20.448	32.911
1963	13.586		11.744	17.142	42.472
1964	12.089		14.355	28.027	54.472
1965	16.127		20.015	26.353	62.494
1966	16.659		21.360	28.323	66.342
1967	14.527		22.806	33.183	70.516
1968	16.046		30.950	34.262	81.258
1969	17.138		39.355	35.760	92.253
1970	16.682		38.992	37.970	93.644
1971	17.526		51.365	39.127	108.018
1972	19.278		61.478	39.833	120.589
1973	20.187		60.732	45.948	126.867
1974	18.806		53.746	43.489	116.041
1975	16.088		47.917	42.479	106.484
1976	18.612		54.064	42.325	115.001
1977	18.463	13.089	53.126	43.011	127.688
1978	21.186	31.160	58.346	41.031	151.723
1979	19.674	45.155	49.907	31.724	146.460
1980	21.008	58.244	52.381	33.775	165.408
1981	22.916	60.192	63.963	35.341	182.412
1982	26.934	75.386	72.128	38.727	213.175
1983	28.028	87.713	91.191	41.028	247.960
1984	30.762	108.012	101.275	47.743	287.793
1985	30.659	113.324	85.085	41.431	270.499
1986	32.405	121.850	81.004	38.580	273.840
1987	29.301	131.056	77.023	37.827	275.207
1988	30.294	144.745	77.871	38.446	291.357
1989	32.491	125.035	80.859	39.667	278.051
1990	25.944	116.597	54.850	39.106	236.497
1991	29.500	111.562	60.500	39.194	240.757
1992	34.727	104.752	64.289	41.324	245.092
1993	33.307	100.011	72.580	41.376	247.274
1994	33.212	99.740	74.170	45.497	252.619
1995	36.369	110.602	73.470	50.714	271.154
1996	28.907	96.491	70.121	49.239	244.758
1997	33.638	117.182	71.899	47.742	270.461
1998	34.909	132.086	60.415	47.834	275.243
1999	38.148	131.144	62.907	46.948	279.146
2000	32.236	124.815	75.371	48.935	281.357
2001	29.115	126.538	57.570	40.021	253.244
2002	33.138	139.224	72.081	34.536	278.979
2003	34.858	173.899	75.296	30.975	315.028
2004	31.943	167.480	70.739	33.068	303.230
2005	31.291	158.377	65.927	23.801	279.396
Razem	1.098.713	3.125.461	2.611.211	1.747.045	8.582.430

Rys. 4. Ilość wypompowanej wody w poszczególnych kopalniach od początku ich działalności.

Rys. 5. Średni wskaźnik zawodnienia dla poszczególnych kopalń od początku ich działalności.

Tabela 4. Ilość wody pompowanej przez kopalnie od 1985 roku.

Rok	ILOŚĆ WODY [mln m3]
	Adamów	Bełchatów	Konin	Turów	branża
1985	71	233	89	19	413
1986	81	228	91	19	419
1987	81	185	90	22	377
1988	104	174	90	28	397
1989	99	171	94	26	390
1990	89	182	100	22	394
1991	69	199	96	21	384
1992	63	192	105	21	381
1993	62	189	100	24	375
1994	77	195	97	23	393
1995	88	195	97	24	404
1996	92	176	95	21	385
1997	91	176	104	23	393
1998	89	173	121	19	402
1999	94	188	118	18	417
2000	101	234	105	18	457
2001	110	364	83	19	574
2002	112	328	72	22	535
2003	113	288	73	15	489
2004	108	273	80	14	476
2005	108	278	92	17	495

Z powyższych danych wynika, że w kopalniach "Konin" i Turów wydobycie węgla trwa już 59 lat, w kopalni "Adamów" 43 lata, a w kopalni Bełchatów 27 lata. Najwięcej węgla wydobyto w kopalni Turów - 805 mln Mg, najmniej w kopalni "Adamów" - 164 mln Mg. Najwięcej nadkładu zdjęto w kopalni Bełchatów - 3.086 mln m³, a najmniej w kopalni "Adamów" - 1.099 mln m³. Analizując wskaźnik N:W można dostrzec, że najkorzystniejszą wartość tego parametru posiada kopalnia Turów, wyraźnie gorszą kopalnie Bełchatów i "Konin", natomiast najgorszy wskaźnik N:W posiada kopalnia "Adamów" - 6,70. Jest on ponad trzykrotnie gorszy niż w kopalni Turów. Pod względem ilości wypompowanej wody pierwsze miejsce zajmuje kopalnia Bełchatów, a ostatnie kopalnia Turów. Porównując wskaźniki zawodnienia można zauważyć, że najlepszym wskaźnikiem dysponuje kopalnia Turów, następnie kopalnia "Konin", kopalnia Bełchatów i kopalnia "Adamów". Wskaźnik zawodnienia w kopalni "Adamów" jest prawie 13 razy większy niż w kopalni Turów.

1.1. Energochłonność eksploatacji

Porównując kopalnie węgla brunatnego pod względem energochłonności, przeliczono średnie wskaźniki energochłonności na jednostkę masy (węgiel + nadkład), na jednostkę wydobytego węgla i na jednostkę masy (węgiel + nadkład) powiększoną o masę wypompowanej wody. Wyliczenia dotyczą okresów, dla których poszczególne kopalnie posiadają dane dotyczące zużycia energii: dla kopalni "Adamów" od 1969 roku, dla kopalni Bełchatów od 1977 roku, dla kopalni "Konin" od 1964 roku i dla kopalni Turów od 1973 roku. Wartości średnich wskaźników energochłonności dla poszczególnych kopalń przedstawiono w tabeli 5 i na rysunkach 6, 7 i 8. Oceniając kopalnie węgla brunatnego pod względem średniego wskaźnika energochłonności na jednostkę masy należy zauważyć, że najniższą wartość wskaźnik ten osiągnął w kopalni "Konin", następnie w kopalni "Adamów", kopalni Bełchatów i w kopalni Turów. Średni wskaźniki energochłonności na jednostkę wydobytego węgla najniższe wartości osiągnął w kopalniach Turów i Bełchatów. Wyższe wartości tego wskaźnika zanotowano w kopalni "Konin", a najwyższe w kopalni "Adamów". Biorąc pod uwagę wartości średniego wskaźnika energochłonności na poszerzoną masę (węgiel + nadkład + wypompowana woda) należy zauważyć, że pod tym względem najlepiej wypada kopalnia "Adamów", następnie kopalnia "Konin", kopalnia Bełchatów i kopalnia Turów.
W dalszej części opracowania analizowane są tylko wartości średniego wskaźnika energochłonności na jednostkę masy.

Tabela 5. Średnie wartości wskaźników zawodnienia i energochłonności oraz ilość wypompowanej wody w całym okresie działalności.

Kopalnia	Średni wskaźnik energochłonności [KWh/Mg]
	Na jednostkę masy (nadkład+węgiel)	Na 1 Mg wydobytego węgla	Na poszerzoną jednostkę masy (nadkład+węgiel+wypompowana woda)
Adamów	2,99	32,26	1,17
Bełchatów	4,57	33,97	2,10
Konin	2,87	25,44	1,64
Turów	4,63	21,02	3,70
Branża	3,91	27,70	1,98

Rys. 6. Średni wskaźnik energochłonności na jednostkę masy dla poszczególnych kopalń.

Rys. 7. Średni wskaźnik energochłonności liczony na jednostkę wydobytego węgla dla poszczególnych kopalń.

Rys. 8. Średni wskaźnik energochłonności liczony na wydobytą masę plus ilość wypompowanej wody dla poszczególnych kopalń.

Tabela 6. Średni wskaźnik energochłonności na jednostkę masy w kopalniach w poszczególnych latach (sprzed roku, 5, 10, 15 i 20 lat).

Kopalnia	w 1985 r. [KWh/Mg]	w 1990 r. [KWh/Mg]	w 1995 r. [KWh/Mg]	w 2000 r. [KWh/Mg]	w 2005 r. [KWh/Mg]
Adamów	2,65	3,04	2,66	2,96	2,89
Bełchatów	5,52	4,81	4,12	4,14	3,96
Konin	3,17	3,03	2,92	2,81	3,12
Turów	4,70	5,29	5,55	3,92	4,77
Branża	4,34	4,31	3,89	3,63	3,73

Rys. 9. Średni wskaźnik energochłonności na jednostkę masy w czterech kopalniach w poszczególnych latach (sprzed roku, 5, 10, 15 i 20 lat).

W tabeli 7 i na rysunku 10 pokazano, jak w ciągu ostatnich 20 lat zmieniał się średni wskaźnik energochłonności na jednostkę masy w poszczególnych kopalniach. W czasie rozpatrywanego okresu nie miały miejsca dramatyczne skoki wartości tego parametru. W dwóch kopalniach, to znaczy w kopalni Turów i "Konin", nastąpił w ostatnich 10 latach spadek energochłonności, co tłumaczyć można przeprowadzeniem modernizacji maszyn i wprowadzeniem bardziej energooszczędnych urządzeń. Wzrost energochłonności eksploatacji w kopalni Bełchatów w okresie ostatnich 5 lat jest spowodowany między innymi wzrostem urabianej masy.

Tabela 7. Spadek wskaźnika energochłonności w stosunku do najwyższego osiągniętego w danej kopalni.

Kopalnia	Maksymalna wartość		współczynnik w 2005 r. [KWh/Mg]	spadek energochłonności
	w roku	[KWh/Mg]
Adamów	1968	3,70	2,89	21,9%
Bełchatów	1981	5,73	3,96	30,9%
Konin	1986	3,21	3,12	2,9%
Turów	1994	5,90	4,77	19,2%

Rys. 10. Spadek wskaźnika energochłonności na jednostkę masy w stosunku do najwyższego osiągniętego w danej kopalni.

Największy wskaźnik energochłonności w kopalni "Adamów" osiągnięto w 1968 roku, w kopalni Bełchatów w roku 1981, w kopalni "Konin" w 1986, a w kopalni Turów w 1994 roku. Analizując największe spadki procentowe wskaźnika, od najwyższego w historii do osiągniętego w 2005 roku, można zauważyć, że na pierwszym miejscu pod tym względem jest kopalnia Bełchatów - 30,9%, później Turów - 21,9% i "Adamów" - 19,2%. Natomiast na końcu pod tym względem uplasowała się kopalnia "Konin" - 2,9%.

1.2. Zatrudnienie

Tabela 8. Zatrudnienie w kopalniach w poszczególnych latach (sprzed roku, 5, 10, 15 i 20 lat).

Kopalnia	w 1985 r.	w 1990 r.	w 1995 r.	w 2000 r.	w 2005 r.	Spadek zatrudnienia w 2005
	[ilość osób]	[ilość osób]	[ilość osób]	[ilość osób]	[ilość osób]	do ‘85	do ‘90	do ‘95	do 2000
Adamów	3.094	3.104	2.678	2.379	1.957	37%	37%	27%	18%
Bełchatów	11.361	11.525	10.934	10.310	8.929	21%	23%	18%	13%
Konin	8.135	7.998	7.334	6.132	4.908	40%	39%	33%	20%
Turów	6.374	6.126	6.551	5.818	4.814	24%	21%	27%	17%
Branża	28.964	28.753	27.497	24.639	20.608	29%	28%	25%	16%

Rys. 11. Zatrudnienie w poszczególnych kopalniach w ostatnich 20 latach.

Największe zatrudnienie w branży węgla brunatnego zanotowano w 1988 roku, gdy liczba zatrudnionych pracowników przekraczała 30.000. Od roku 1988 następuje ciągły spadek liczby osób zatrudnionych w kopalniach. W 1993 roku pracowało w branży 27.485 osób, w 1998 - 26.003, a w 2005 roku już tylko 20.608 osób znajdowało zatrudnienie w kopalniach. Każda kopalnia w inny sposób realizuje ograniczenie liczby zatrudnionych.

Tabela 9. Spadek zatrudnienia w stosunku do najwyższego osiągniętego w danej kopalni.

Kopalnia	Maksymalne zatrudnienie		Zatrudnienie w 2005 r.	Spadek zatrudnienia
	w roku	ilość osób	ilość osób
Adamów	1988	3.299	1.957	40,7%
Bełchatów	1987	12.448	8.929	28,3%
Konin	1989	8.335	4.908	41,1%
Turów	1995	6.551	4.814	26,5%

Rys. 12. Spadek zatrudnienia w stosunku do najwyższego osiągniętego w danej kopalni.

Z danych przedstawionych w tabeli 10 wynika, że trzy kopalnie osiągnęły maksymalny pułap zatrudnienia w podobnym okresie. Kopalnia "Adamów" w 1988 roku, Bełchatów w 1987, kopalnia "Konin" w 1989 roku. W kopalni Turów stan ten miał miejsce około 10 lat później niż w pozostałych trzech kopalniach. Przyglądając się spadkowi procentowemu zatrudnienia w poszczególnych kopalniach zauważamy, że w kopalniach "Adamów" i "Konin" wyniósł on około 41%, w kopalni Bełchatów - ponad 28% i najmniej w kopalni Turów około 27%.

Rys. 13. Porównanie zatrudnienia w poszczególnych kopalniach.

W liczbach bezwzględnych największe zatrudnienie w historii kopalń węgla brunatnego - ponad 12.000 pracowników - wystąpiło w kopalni Bełchatów w latach 1986-1988. Od tego czasu widać wyraźny spadek zatrudnienia do liczby poniżej 9.000 osób. W rozpatrywanym okresie stan zatrudnienia zmniejszył się o 3.500 osób. Drugą pod względem wielkości zatrudnienia była kopalnia "Konin". W okresie od najwyższej liczby zatrudnionych w roku 1989 do 2005 roku zatrudnienie zmniejszyło się o 3.427 osób. Trzecią pod tym względem kopalnią jest kopalnia Turów, gdzie od największego zatrudnienia w 1995 roku, wynoszącego 6.551 pracowników, do roku 2005 zatrudnienie zmniejszyło się o 1.737 osób. Natomiast w kopalni "Adamów", od największego zatrudnienia w 1988 roku, wynoszącego 3.299 pracowników, do roku 2005 zatrudnienie zmniejszyło się o 1.342 osób.

Tabela 10. Stan zatrudnienia od początku działalności kopalń.

Rok	STAN ZATRUDNIENIA [ilość osób]
	Adamów	Bełchatów	Konin	Turów	Branża
1947			566	365	931
1948			770	905	1.675
1949			817	933	1.750
1950			791	895	1.686
1951			809	860	1.669
1952			643	904	1.547
1953			676	1.202	1.878
1954			889	1.412	2.301
1955			934	1.460	2.394
1956			1.913	1.581	3.494
1957			2.239	1.860	4.099
1958			2.185	2.021	4.206
1959			2.629	1.997	4.626
1960			2.905	2.102	5.007
1961			3.455	2.223	5.678
1962			4.108	2.000	6.108
1963			4.677	2.936	7.613
1964	2.479		5.617	5.130	13.226
1965	2.521		6.419	5.177	14.117
1966	2.481		5.326	5.955	13.762
1967	2.376		5.309	5.844	13.529
1968	2.275		5.644	5.634	13.553
1969	2.235		6.207	5.685	14.127
1970	2.087		6.171	5.478	13.736
1971	2.043		6.783	5.470	14.296
1972	2.066		7.233	5.950	15.249
1973	1.966		6.869	6.270	15.105
1974	1.896		6.767	6.183	14.846
1975	1.984	1.325	6.207	6.312	15.828
1976	2.224	2.131	6.291	6.516	17.162
1977	2.595	3.179	6.033	6.328	18.135
1978	2.828	4.219	5.590	6.294	18.931
1979	2.938	5.139	6.166	6.323	20.566
1980	3.028	5.949	6.554	6.405	21.936
1981	3.088	6.998	6.978	6.432	23.496
1982	3.057	8.092	7.461	6.206	24.816
1983	3.066	9.167	7.866	6.355	26.454
1984	3.074	10.198	7.994	6.317	27.583
1985	3.094	11.361	8.135	6.374	28.964
1986	3.133	12.200	8.227	6.436	29.996
1987	3.191	12.448	8.272	6.443	30.354
1988	3.299	12.394	8.335	6.396	30.424
1989	3.224	11.719	8.234	6.216	29.393
1990	3.104	11.525	7.998	6.126	28.753
1991	2.851	11.223	7.325	5.780	27.179
1992	2.767	11.093	7.371	6.018	27.249
1993	2.738	11.079	7.369	6.299	27.485
1994	2.695	11.008	7.338	6.323	27.364
1995	2.678	10.934	7.334	6.551	27.497
1996	2.630	10.850	7.299	6.525	27.304
1997	2.585	10.812	6.935	6.493	26.825
1998	2.542	10.628	6.586	6.247	26.003
1999	2.441	10.427	6.325	6.016	25.209
2000	2.379	10.310	6.132	5.818	24.639
2001	2.320	10.140	5.901	5.659	24.020
2002	2.231	9.758	5.768	5.475	23.232
2003	2.182	9.587	5.473	5.266	22.508
2004	2.123	9.210	5.182	5.043	21.558
2005	1.957	8.929	4.908	4.814	20.608

1.3. Wydajność pracy kopalń

Tabela 11. Wydajność pracy na jednego zatrudnionego w tysiącach Mg wydobytego węgla.

Kopalnia	w 1985 r.	w 1990 r.	w 1995 r.	w 2000 r.	w 2005 r.
	[tys. Mg/osobę]	[tys. Mg/osobę]	[tys. Mg/osobę]	[tys. Mg/osobę]	[tys. Mg/osobę]
Adamów	1,35	1,29	1,77	1,64	2,29
Bełchatów	1,59	2,97	3,03	3,37	3,95
Konin	1,70	1,65	1,86	1,73	2,03
Turów	3,38	2,62	1,83	1,75	2,48
Branża	1,987	2,348	2,307	2,413	2,989

Rys. 14. Wydajność pracy na jednego zatrudnionego w tys. Mg wydobytego węgla.

Analizując wydajność pracy za ostatnie 20 lat na 1 tys. Mg wydobytego węgla w poszczególnych kopalniach, można zauważyć w kopalniach "Adamów" i Bełchatów stały wzrost tego parametru. W kopalni Turów, w omawianych okresach, obserwujemy stały spadek wydajności. W kopalni "Konin" następuje wzrost tego parametru w początkowym okresie, a następnie nieznaczny jego spadek. Cała branża w ostatnich 20. latach zwiększyła wydajność pracy na jednego zatrudnionego w tys. Mg wydobytego węgla o ponad 50%. Natomiast za ostatnie 10 lat o 30%, a w pięciu ostatnich latach o 24%.

Tabela 12. Wydajność pracy na jednego zatrudnionego w tys. m³ wydobytego urobku.

Kopalnia	w 1985 r.	w 1990 r.	w 1995 r.	w 2000 r.	w 2005 r.
	[tys m3/osobę]	[tys m3/osobę]	[tys m3/osobę]	[tys m3/osobę]	[tys m3/osobę]
Adamów	11,03	9,43	15,06	14,92	17,90
Bełchatów	11,30	12,59	12,64	14,92	21,02
Konin	11,87	8,24	11,57	13,74	15,12
Turów	9,32	8,56	9,27	9,87	7,01
Branża	10,995	10,182	11,784	13,430	16,048

Rys. 15. Wydajność pracy na jednego zatrudnionego tys. m³ wydobytego urobku.
Oznaczenie: Urobek w m³ = Nadkład w m³ + Węgiel w Mg /1,2 Mg/m³
1,2 Mg/m³ - ciężar właściwy węgla

Analizując wydajność pracy za ostatnie 20 lat na jednego zatrudnionego w tysiącach m³ wydobytego urobku można zauważyć podobną tendencję, jak w przypadku wydajności pracy na 1 Mg wydobytego węgla. W kopalniach "Adamów" i Bełchatów następuje stały wzrost wydajności, a w kopalniach "Konin" i Turów wydajności stabilizują się na zbliżonym do stałego poziomie. Cała branża w ostatnich 20. latach zwiększyła wydajność pracy na jednego zatrudnionego w tys. m³ wydobytego urobku o 46%. Natomiast za ostatnie 10 lat o 36%, a za 5 ostatnich lat o około 19%.

Na rysunkach 16 i 17 przedstawiono wykresy wydajności pracy na jednego zatrudnionego w tysiącach Mg wydobytego węgla i tys. m³ urobku dla całych okresów działalności poszczególnych kopalń węgla brunatnego w Polsce. Porównując wydajność pracy w tys. Mg wydobytego węgla można stwierdzić, że tylko kopalnia Bełchatów ma ciągły wzrost badanego parametru.

Rys. 16. Wydajność pracy na jednego zatrudnionego w tys. Mg wydobytego węgla brunatnego.

Rys. 17. Wydajność pracy na jednego zatrudnionego w tys. m³ wydobytego urobku.

Kopalnia "Adamów" po początkowym okresie wzrostu, zanotowała nieznaczny spadek do 1991 roku i następnie stały wzrost. W kopalni "Konin" można zauważyć wzrost wydajności od początku działalności do 1980 roku. W latach 1980-95 wydajność załamała się, a po tym okresie ponownie zauważamy jej niewielki wzrost. W kopalni Turów w pierwszych latach jej działania obserwujemy spadek wydajności do roku 1969. Następne około 10 lat to wzrost, a od 1980 roku ciągły spadek. Spadek wydajności w kopalni Turów należy tłumaczyć ograniczeniem eksportu węgla i zmniejszeniem zapotrzebowania przez modernizującą się elektrownię Turów. Brak wzrostu wydajności pracy w tys. Mg wydobytego węgla w kopalni "Konin" to efekt zmniejszenia zapotrzebowania na węgiel przez elektrownie "Konin" i "Pątnów".

Analizując całą branżę węgla brunatnego w Polsce zauważa się "falujący" charakter wydajności pracy w tys. Mg wydobytego węgla. W początkowym okresie, do 1957 roku, widać spadek tego parametru. W następnym okresie, do 1974 roku, następuje wzrost wartości wydajności. Później, do roku 1982, parametr ten ma tendencję spadkową. Od roku 1982 wydajność pracy liczona w tys. Mg wydobytego węgla na zatrudnionego rośnie.

Istotny wzrost ma w branży wydajność pracy w tys. m³ wydobytego urobku, z wyjątkiem KWB Turów. W kopalni Turów występuje stabilizacja wydajności, z nieznaczną tendencją spadkową. Powyższa tendencja w BOT KWB Turów SA jest następstwem ograniczenia ilości wydobywanego węgla i zdejmowanego nadkładu, spowodowanego tymi samymi przyczynami, co w przypadku wydajności pracy liczonej w tys. Mg wydobytego węgla na zatrudnionego.

Dane dotyczące wydajności pracy wskazują, że mimo ogromnego wysiłku skierowanego na ograniczenie zatrudnienia, nie widać wyraźnie wzrostu wydajności liczonej na jednego zatrudnionego. Podstawową przyczyną braku efektów postępującego ograniczenia zatrudnienia jest jednoczesne zmniejszenie ilości urabianej masy, a szczególnie ilości wydobywanego węgla. Sytuacja taka spowodowana jest spadkiem zapotrzebowania na węgiel brunatny w elektrowniach i "ręczne" sterowanie zdolnością zbierania nadkładu przez poszczególne kopalnie. "Ręczne" sterowanie ilością zdejmowanego nadkładu polega na zmniejszaniu ilości urobionej masy poprzez ograniczenie pracy układów KTZ w porannych i wieczornych szczytach energetycznych, w których cena energii elektrycznej jest znacznie wyższa od ceny w pozostałych godzinach doby. Kopalnie zostały zmuszone do wykorzystywania oszczędności płynących z takiego systemu pracy, ponieważ w związku z zamrożeniem cen za sprzedany do energetyki węgiel bez niego z trudnością unikałyby kłopotów finansowych. Natomiast wykazany wzrost wydajności pracy na jednego zatrudnionego, tak w ilości wydobytego węgla, jak i wydobytego urobku zauważa się w ostatnich czterech latach.

Tabela 13. Efektywność wydobycia węgla brunatnego w BOT GiE na tle konkurencji europejskiej.

Przedsiębiorstwo (kraj)	Wydobycie (w mln t/rok)	Zatrudnienie (liczba osób)	Efektywność (w tys. ton na osobę)	Względna różnica do BOT (w proc.)
Rheinbraun1) 3) (Niemcy)	99,4	5.901	16,8	+495
Vattenfall Europe Mining1) (Niemcy)	57,0	5.126	11,1	+326
Mibrag1) (Niemcy)	21,5	1.993	10,8	+317
PCC2) (Grecja)	70,3	6.023	11,7	+344
Oltenia2) (Rumunia)	31,4	13.093	2,4	-30
Matral2) (Węgry)	8,1	1.952	4,1	+20
Elektroprivreda Serbije1) (Serbia)	32,8	19.548	1,7	-50
Severočeské doly2) (Czechy)	21,8	4.154	5,2	+53
Mostecka Uhelna1) (Czechy)	16,9	4.640	3,6	+6
Sokolovska Uhelna2) (Czechy)	10,4	4.270	2,4	-30
KWB Turów	11,9	4.814	2,5	-26
KWB Bełchatów	35,2	8.929	3,9	+15
KWB BOT	47,1	13.743	3,4	n.d.
KWB Adamów	4.477	1.957	2,3	-33
KWB Konin	9.966	4.908	2,0	-42

¹⁾ Dane za 2003 r.
²⁾ Dane za 2002 r.
³⁾ Tylko kopalnie, z wyłączeniem fabryk

Rys. 18. Efektywność wydobycia węgla brunatnego w BOT GiE w tysiącach ton na osobę.

Rys. 19. Względna różnica efektywności wydobycia węgla brunatnego do BOT w procentach.

1.4. Gospodarka nieruchomościami

Tabela 14. Ilość nabytych gruntów przypadająca na milion Mg wydobytego węgla od początku działalności.

Kopalnia	Ilość nabytych terenów [ha]	Wydobycie węgla [mln Mg]	Ilość nabytych terenów/wydobycie [ha/mln Mg]
Adamów	5.534	164,0	33,74
Bełchatów	9.311	719,0	12,95
Konin	12.354	504,0	24,51
Turów	5.150	805,0	6,40
Branża	32.349	2192,0	14,76

Rys. 20. Ilość nabytych gruntów przypadająca na 1 mln Mg wydobytego węgla od początku działalności.

Z danych przedstawionych w tabeli 14 i na rysunku 20 wynika, że na wydobycie 1 mln Mg węgla w kopalni "Konin" należało nabyć ponad 24 ha terenów, w kopalni "Adamów" ponad 35 ha, a w kopalni Bełchatów tylko 13 ha, to znaczy o połowę mniej niż w kopalni "Konin". Najmniejszą wartość tego wskaźnika osiągnęła kopalnia Turów - tylko 6,4 ha. Wartość tego parametru jest dla kopalni Turów czterokrotnie niższa niż w kopalni "Konin". Kopalnie Turów i Bełchatów mają najlepszy wskaźnik ilości koniecznych wykupów nieruchomości na 1 mln Mg wydobytego węgla.

Tabela 15. Ilość nabytych gruntów przypadająca na milion Mg wydobytego węgla od 1993 roku. - klinij aby otworzyć tabelkę

Analiza wskaźników w ilości koniecznych wykupów nieruchomości na 1 mln Mg wydobytego węgla za ostatnie 10 lat pokazuje, że najwięcej gruntów pod swoją działalność nabyła kopalnia "Konin" - 3.998 ha, następnie kopalnia Bełchatów - 2.865 ha, a kopalnia "Adamów" - 1.543 ha. Natomiast kopalnia Turów tylko 577 ha terenów.

Tabela 16. Sprzedaż i przekazywanie gruntów przez kopalnie.

Kopalnia	Adamów	Bełchatów	Konin	Turów	Razem
Przekazano-sprzedano ogółem [ha]	3.259	3.139	5.781,2	1.196,2	13.375,4
w tym: nieprzekształcone	od 1990 roku: 174	1.623	1.546,1	217,1	3.560,2
zrekultywowane	od 1990 roku: 1.210	1.516	4.235,1	979,1	7.940,2

Tabela 17. Ilość gruntów przekazanych (sprzedanych) przez kopalnie od 1990 roku.

Rok	Ilość gruntów przekazanych (sprzedanych) [ha]
	Adamów	Bełchatów	Konin	Turów	Branża
1990	136	117	315	24	592
1991	4	12	1	-	17
1992	2	-	33	-	35
1993	54	111	3	2	171
1994	48	280	2	31	362
1995	350	176	240	132	898
1996	122	864	300	6	1.292
1997	100	100	109	114	423
1998	135	271	259	780	1.445
1999	82	125	123	26	356
2000	62	19	217	41	338
2001	231	154	76	0	461
2002	58	63	193	39	352
2003	72	10	184	349	615
2004	33	317	34	59	443
2005	16	33	828	44	921
Łącznie	1.505	2.652	2.917	1.647	8.721

Tabela 18. Zestawienie ilości terenów zrekultywowanych przez kopalnie od 1990 roku.

Rok	Ilość terenów zrekultywowanych [ha]
	Adamów	Bełchatów	Konin	Turów	Branża
1990	120	31	297	24	472
1991	-	-	-	-	0
1992	-	-	33	-	33
1993	53	-	-	-	53
1994	29	171	-	-	200
1995	330	176	224	119	849
1996	99	677	267	-	1.043
1997	91	60	0	58	209
1998	90	214	185	773	1.262
1999	71	56	58	-	185
2000	54	-	97	-	151
2001	226	-	17	-	243
2002	47	-	62	5	114
2003	60	-	80	339	479
2004	28	52	0	50	131
2005	11	1	509	35	556
Łącznie	1.309	1.438	1.829	1.403	5.980

Tabela 19. Stan posiadania terenów przez kopalnie od 1990 roku.

Rok	Stan posiadania terenów [ha]
	Adamów	Bełchatów	Konin	Turów	Branża
1990	1.623	4.998	3.656	4.408	14.685
1991	1.748	5.237	3.778	4.500	15.264
1992	1.984	5.498	4.199	4.571	16.252
1993	2.307	5.516	4.723	4.585	17.130
1994	2.447	5.428	5.033	4.659	17.567
1995	2.222	5.385	5.044	4.724	17.375
1996	2.214	4.580	5.011	4.773	16.578
1997	2.333	4.590	5.141	4.770	16.834
1998	2.336	4.388	5.318	3.967	16.009
1999	2.355	4.501	5.656	3.934	16.446
2000	2.337	4.750	5.872	3.841	16.800
2001	2.127	4.989	6.019	3.860	16.995
2002	2.121	5.203	6.265	3.864	17.452
2003	2.085	5.576	6.336	3.491	17.488
2004	2.124	5.562	6.385	3.484	17.555
2005	2.156	5.840	5.616	3.445	17.057

1.5. Wydajność koparek wielonaczyniowych

Tabela 20. Wartości średnie stosunku wydajności średniej do wydajności teoretycznej oraz wartości średnie współczynnika efektywności.

Kopalnia	Qśr/Qteor [%]	współczynnik efektywności NIef [%]
Adamów	48,0%	39,3%
Bełchatów	44,5%	37,9%
Konin	51,0%	39,3%
Turów	36,3%	39,4%

Rys. 21. Średni stosunek Qśr./Qteor. dla poszczególnych kopalń za cały okres działalności.

Rys. 22. Średni współczynnik efektywnego czasu pracy koparek dla poszczególnych kopalń za cały okres działalności.

Kopalnie węgla brunatnego za cały okres swojej działalności osiągały średni współczynnik efektywności czasu pracy koparek w przedziale od 35,1% do 39,5%. Najlepszą wartość tego współczynnika uzyskały koparki pracujące w kopalniach "Adamów" i "Konin", po 39,3%. Za tymi kopalniami uplasowała się kopalnia Bełchatów - 37,9% i kopalnia Turów - 35,1%. Każda z kopalń przedstawia szereg argumentów ze sfery technicznej i organizacyjnej, wyjaśniających taki poziom tego parametru. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć: okresowy brak sprzętu technologicznego, pracę selektywną, trudne warunki urabiania, wieloletnie sterowanie "ręczne" układami KTZ, pracującymi poza szczytami energetycznymi. W kopalni Bełchatów przyczyną osiągania takich wyników jest praca dodatkowych dwóch koparek przeznaczonych do Odkrywki "Szczerców". Analizując natomiast średni stosunek wydajności rzeczywistych do wydajności teoretycznych należy zauważyć, że najlepszy wynik tego parametru osiągnęła kopalnia "Konin" - ponad 51%. Jest to wynik na najwyższym poziomie światowym. Następne dwie kopalnie, "Adamów" i Bełchatów z wynikami odpowiednio: 48,0% i 44,5%, też plasują się w ścisłej czołówce światowej. W kopalni Turów wartość tego stosunku, ze względu na specyficzne warunki eksploatacji - konieczność ciągłej eksploatacji selektywnej, osiągnęła wartość 36,3%.

1.6. Czas trwania awarii układów nadkładowych i węglowych

Tabela 21. Sumy czasów trwania awarii w poszczególnych kopalniach w poszczególnych latach (sprzed roku, 5, 10, 15 i 20 lat).

Kopalnia	w 1985 r.	w 1990 r.	w 1995 r.	w 2000 r.	w 2005 r.
	czas awarii [h]	czas awarii [h]	czas awarii [h]	czas awarii [h]	czas awarii [h]
Adamów	brak danych	4.377	1.813
Bełchatów	16.837	11.743	9.244	9.815	8.272
Konin	11.003	2.940	3.802	2.354	3.492
Turów	16.437	8.024	8.631	6.375	5.201
Branża	44.277	22.707	21.677	22.921	18.778

Rys. 23. Czas trwania awarii w poszczególnych latach.

Rozpatrując czas trwania awarii na przestrzeni ostatnich 20 lat zauważamy, że najdłuższy czas trwania awarii w branży zanotowano w 1985 roku - ponad 44.000 godzin. Od tego momentu następował systematyczny spadek czasu ich trwania. W 1990 roku zanotowano około 23.000 godzin awarii, a w ostatnich 10. latach czas trwania awarii ustabilizował się na poziomie około 20.000 godzin awarii. W kopalni "Adamów" brakuje danych za wcześniejsze okresy. Gdybyśmy rozpatrywali poszczególne kopalnie, to w roku 1985 najdłuższy czas awarii wystąpił na kopalniach Bełchatów i Turów, a najkrótszy na kopalni "Konin". Biorąc pod uwagę rok 2005 sytuacja nie uległa zmianie. Najmniej - 1.813 godziny awarii - wystąpiło w kopalni "Adamów", 3.492 godziny awarii w kopalni "Konin", 5.201 godzin awarii w kopalni Turów, a w kopalni Bełchatów - 8.272 godzin awarii. Nie dokonujemy oceny i nie tworzymy rankingu czasu trwania awarii w poszczególnych kopalniach. Pokazujemy jednak, jak w opisywanych kopalniach, na przestrzeni 20. lat, zmieniał się czas ich trwania. Aby stworzyć obiektywny obraz tego zjawiska, należałoby porównać czas trwania awarii w powiązaniu z ilością maszyn i urządzeń wykorzystywanych w danej kopalni do zdjęcia określonej ilości nadkładu i wydobycia zaplanowanej ilości węgla.

Tabela 22. Spadek czasu trwania awarii w stosunku do najwyższego osiągniętego w danej kopalni.

Kopalnia	Maksymalna awaryjność		Awaryjność w 2005 r.	Spadek czasu awarii[%]
	w roku	czas awarii [h]	czas awarii [h]
Adamów	2002	4.670	1.813	61,2
Bełchatów	1985	16.837	8.272	50,9
Konin	1985	11.003	3.492	68,3
Turów	1984	19.047	5.201	72,7

Rys. 24. Spadek czasu trwania awarii w stosunku do najwyższego osiągniętego w danej kopalni.

W tabeli 22 i na rysunku 24 przedstawiono spadek czasów awarii w stosunku do najwyższych wartości tego parametru osiągniętych w danej kopalni. Największą sumę awarii osiągnęły w latach 1984-1985 kopalnie Turów, Bełchatów i "Konin". Analizując procentowy spadek czasu trwania awarii dochodzimy do wniosku, że najlepszy wynik osiągnęła kopalnia Turów - 72,7%, następnie kopalnie "Konin" - 68,3% i Bełchatów - 61,2%.

Porównując wartość sumaryczną czasów trwania awarii w poszczególnych kopalniach zauważamy, że w kopalniach "Konin", Turów i Bełchatów od 1985 roku czas ich trwania systematycznie maleje. Średni spadek dla tych kopalń wynosi ponad 67%. Spadki te dotyczą wszystkich rodzajów awarii, tak górniczych, mechanicznych, elektrycznych, jak i wulkanizacyjnych.

Rys. 25. Sumy czasów trwania awarii w poszczególnych kopalniach.

Na rysunku 25 pokazano wartości czasów trwania awarii dla poszczególnych kopalń od lat 80. Wyjątkowo ze względu na brak danych z kopalni "Adamów" czasy awarii dla tej kopalni rozpatrywano od 1996 roku. W trzech pierwszych kopalniach można zauważyć ciągłą tendencję spadkową, a w kopalni "Adamów" lekki wzrost, a później spadek tego parametru. Oceniając branżę w całości należy powiedzieć, że osiągnęła ona bardzo dobry wynik. Szczególnie skrócenie czasów trwania awarii po roku 1990 świadczy o bardzo wysokim poziomie techniczno-organizacyjnym w poszczególnych kopalniach węgla brunatnego w Polsce.

Podsumowując rozdział dotyczący porównania parametrów pracy kopalń węgla brunatnego w Polsce, a szczególnie porównując takie parametry jak: wydajność, czas pracy, energochłonność czy awaryjność koparek nadkładowych, można stwierdzić, że wartości tych parametrów są zbliżone do osiąganych przez koparki pracujące w podobnych kopalniach w Niemczech, USA czy Australii.

1.7. Struktura wiekowa koparek wielonaczyniowych

W tabeli 23 przedstawiono ogólną strukturę wiekową koparek wielonaczyniowych pracujących obecnie w poszczególnych kopalniach węgla brunatnego w Polsce i w całej branży. Od 1945 roku w kopalniach węgla brunatnego pracowały łącznie 102 maszyny podstawowe. Podczas eksploatacji zlikwidowano 30 sztuk koparek i zwałowarek, z tego:

• KWB "Adamów" - 7 sztuk,
• KWB "Konin" - 14 sztuk,
• BOT KWB Turów - 9 sztuk.

Obecnie w kopalniach pracują 53 koparki wielonaczyniowe i 19 zwałowarek. Porównując lata pracy koparek w poszczególnych kopalniach węgla brunatnego w Polsce należy zauważyć, że najstarsze koparki wielonaczyniowe posiada kopalnia "Konin". Ponad 88% koparek ma więcej niż 30 lat pracy. Drugą pozycję pod względem wieku koparek zajmuje kopalnia Turów - ponad 71% koparek ma więcej niż 30 lat pracy. Następną kopalnią w tym rankingu jest kopalnia "Adamów" z ponad 55% koparek mających ponad 30 lat pracy. Koparki o najkrótszym stażu pracują w kopalni Bełchatów.

Tabela 23. Ogólna struktura wiekowa koparek wielonaczyniowych pracujących w polskich kopalniach węgla brunatnego - stan na koniec 2005 roku.

Przedział czasu	Adamów		Bełchatów		Konin		Turów		Branża
	ilość	udział	ilość	udział	ilość	udział	ilość	udział	ilość	udział
powyżej 40 lat	3	33,3%	-	-	2	11,8%	10	71,4%	15	28,3%
30-40	2	22,2%	-	-	13	76,5%	-	-	15	28,3%
20-30	1	11,1%	10	76,9%	2	11,8%	1	7,1%	14	26,4%
10-20	2	22,2%	3	23,1%	-	-	3	21,4%	8	15,1%
1-10	1	11,1%	-	-	-	-	-	-	1	1,9%
razem	9	100,0%	13	100,0%	17	100,0%	14	100,0%	53	100,0%

Rys. 26. Struktura wiekowa koparek.

2. Zatrudnienie w polskich elektrowniach

Podstawowe dane dotyczące mocy zainstalowanej w poszczególnych elektrowniach, liczby zatrudnionych, liczby zatrudnionych na 1.000 MW i tempo zmian dotyczących restrukturyzacji zatrudnienia przedstawiono w tabeli 24.

Tabela 24. Restrukturyzacja zatrudnienia w polskich elektrowniach w latach 2000-2005. - klinij aby otworzyć tabelkę

Z analizy tempa restrukturyzacji zatrudnienia w elektrowniach na węglu kamiennym wynika, że jest ono o 5% szybsze niż na węglu brunatnym. Analizując poszczególne elektrownie to zdecydowanym liderem jest Elektrownia im. T. Kościuszki w Połańcu. Na drugim miejscu jest ZE PAK, a na trzecim elektrownia "Rybnik

Tabela 25. Wydajność wytwarzania energii w odniesieniu do liczby pracowników w wybranych elektrowniach w Polsce.

Elektrownie	Wskaźnik zatrudnienia (liczba osób/MW) za 2005	Odniesienie
		Najlepszy europejski wskaźnik zatrudnienia (liczba osób/MW)	Najlepszy światowy wskaźnik zatrudnienia (liczba osób/MW)
Bełchatów	1,05	0,50	0,20
Opole	0,96
Turów	0,89
BOT (łącznie)	0,99
PAK	0,67
Połaniec	0,28

Rys. 27. Liczba zatrudnionych na 1.000 MW mocy i tempo zmian restrukturyzacji w polskich elektrowniach.

Podsumowanie

Kopalnie węgla brunatnego w Polsce na przestrzeni ostatnich 20 lat utrzymywały wydobycie węgla na zbliżonym do stałego poziomu, redukując w tym okresie zatrudnienie o prawie 30%. Elektrownie w tym okresie też stale obniżały stan zatrudnienia. Największy spadek zatrudnienia w kopalniach węgla brunatnego nastąpił w KWB "Konin", a w elektrowniach opalanych węglem brunatnym w ZE PAK.

Natomiast zdecydowanym liderem w restrukturyzacji zatrudnienia w elektrowniach w Polsce jest elektrownia w Połańcu, która wskaźnik zatrudnienia na MW ma na poziomie światowym.

Badając efektywność wydobycia węgla, tj. wydajność wydobycia na osobę zatrudnioną w polskich kopalniach na tle kopalń europejskich, należy przedstawione dane skomentować. W niemieckich kopalniach węgla brunatnego stan zatrudnienia obejmuje prawie wyłącznie osoby zatrudnione przy obsłudze układów KTZ. Pozostała część pracowników jest zatrudniona w serwisach technicznych pracujących w spółkach nie należących do kopalń. Dotyczy to części załogi górniczej, pracowników ze sfery mechanicznej, elektrycznej, automatycznej, wulkanizacyjnej, remontowej czy rekultywacyjnej. Znaczna część z obsługi "socjalnej" pracuje również w spółkach poza kopalnią.

Natomiast w polskich kopalniach wszystkie branże zatrudnione są w strukturze kopalń. Załogi budują nowe odkrywki czy przebudowują fronty eksploatacyjne jednocześnie prowadząc normalną eksploatację na układach KTZ, sprawują nadzór branżowy (mechaniczny, elektryczny czy wulkanizacyjny) nad pracą odkrywek, wykonują remonty bieżące i kapitalne maszyn podstawowych. W znacznej części biorą udział w pracach modernizacyjnych koparek czy zwałowarek. Załogi polskich kopalń na bieżąco prowadzą prace rekultywacyjne terenów pokopalnianych.

Dokonując odliczenia tej części załóg, które nie są wliczane do stanu zatrudnienia, np. w niemieckich kopalniach węgla brunatnego uzyskuje się efektywność wydobycia węgla na poziomie od 6 do 8 tys. Mg węgla na zatrudnionego. Osobnym zagadnieniem jest wydajność (zdolność wydobywcza) poszczególnych kopalń w porównaniu z zagranicznymi kopalniami. Tylko wydajność układów KTZ w kopalni Bełchatów można porównywać z wydajnościami osiąganymi w kopalniach w Niemczech takimi jak Rheinbraun. Pozostałe polskie kopalnie posiadają układy wydobywcze o dużo mniejszej wydajności. Wynika to z uwarunkowań historycznych i warunków górniczo-geologicznych tych kopalń. Na małych odkrywkach w Koninie nieuzasadnione jest wykorzystywanie do eksploatacji "dużych" koparek takich, jak choćby w Bełchatowie. Analizując dane dotyczące obecnej wydajności wydobycia w polskich kopalniach węgla brunatnego na osobę zatrudnioną nie neguje się potrzeby przyśpieszenia dalszych działań dotyczących restrukturyzacji zatrudnienia poprzez jego ograniczanie oraz przez wydzielanie pewnych segmentów obsługi kopalń w serwisy świadczące usługi dla tych kopalń. Działania te w dłuższym horyzoncie czasowym poprawią efektywność ekonomiczną wydobycia węgla w polskich kopalniach.

dr hab. inż. Zbigniew Kasztelewicz
KWB Konin SA w Kleczewie

Literatura:

1. Z. Kasztelewicz "Polskie górnictwo węgla brunatnego" ZP PPWB, "Górnictwo Odkrywkowe", Wrocław - Bełchatów 2004.
2. Z. Kasztelewicz "Węgiel brunatny - optymalna oferta energetyczna dla Polski", ZP PPWB, "Górnictwo Odkrywkowe", Wrocław - Bogatynia 2006 (materiał przygotowany do druku).