Międzynarodowy System Klasyfikacji Węgli
oraz
Rozporządzenie Rady w Sprawie Pomocy Publicznej dla Przemysłu Węglowego

WSTĘP

W wydanym przez Unię Europejską "Rozporządzeniu Rady (EC) No 1407/2002 z 23 lipca 2002 w sprawie pomocy publicznej dla przemysłu węglowego" definicja "węgla" odniesiona została do definicji przedstawionej w międzynarodowym systemie klasyfikacji węgli, przygotowanym i opublikowanym przez Europejską Komisję Gospodarczą Narodów Zjednoczonych.

Wiedza dotycząca klasyfikacji węgla w Unii Europejskiej jest niezbędnym elementem umożliwiającym między innymi wykorzystanie funduszy unijnych na restrukturyzację przemysłu węglowego lub innych instrumentów finansowania tego sektora gospodarki.

MIĘDZYNARODOWY SYSTEM KLASYFIKACJI WĘGLI

Pierwsza międzynarodowa klasyfikacja węgli pojawiła się w 1956 roku. Została przygotowana i opublikowana przez Europejską Komisję Gospodarczą Narodów Zjednoczonych (UN-ECE) i dotyczyła wyłącznie węgla kamiennego ("International Classification of Hard Coals by Type").

W 1957 roku opublikowana została klasyfikacja węgla brunatnego ("Mining and Upgrading of Brown Coal in Europe. Developments and prospects."), która z modyfikacjami przyjęta została jako standard ISO 2950.

W wielu krajach określenie "węgiel brunatny" funkcjonuje jako nazwa tradycyjna, która ma na celu odróżnienie go od innych paliw stałych. Brak zdefiniowanych metod analitycznych, służących do obliczania granicznych parametrów fizycznych i chemicznych węgla, uniemożliwiało jednak jednoznaczne sprecyzowanie poszczególnych typów węgla. Inną nieścisłością było określanie typu węgla na podstawie jego koloru. Węgiel nie jest jednolicie czarny albo brunatny, ale ma różne odcienie. Wprowadzono więc w nomenklaturze dodatkowe kryteria takie jak twardość ("miękki węgiel brunatny" i "twardy węgiel brunatny") oraz połysk ("matowy brązowy" i "błyszczący brązowy"), co jednak jeszcze bardziej skomplikowało systematykę.

Powyższe problemy spowodowały, że w nowym międzynarodowym systemie klasyfikacji i kodyfikacji węgli przygotowanym i opublikowanym przez Europejską Komisję Gospodarczą Narodów Zjednoczonych (UN-ECE), nie znalazło się określenie "węgiel brunatny". Trzeba przy tym jednak zaznaczyć, że niektóre inne systemy klasyfikacji węgli nadal posługują się terminem "węgiel brunatny" (na przykład Australian Standard AS2096).

Nowy międzynarodowy system klasyfikacji węgla, który bazuje na parametrach chemicznych i fizykochemicznych węgli przedstawiony został w kilku dokumentach opracowanych i opublikowanych przez Europejską Komisję Gospodarczą Narodów Zjednoczonych (UN-ECE). Są to:

• Międzynarodowy system kodyfikacji dla węgli średnio i wysoko-gatunkowych (International codification system for medium and high rank coals) (1988),
• Międzynarodowy system klasyfikacji węgli w złożu (International classification of in-seam coals) (1998),
• Międzynarodowy system kodyfikacji węgla nisko-gatunkowego (International codification system for low-rank coal utilization) (1999, wydanie oficjalne - 2002).

W dokumentach powyższych przedstawione zostały m.in. systemy klasyfikacji i kodyfikacji węgla i związane z tym obowiązujące standardy badań, tabele, wykresy oraz materiały referencyjne.

Najważniejszy z punktu widzenia węgla brunatnego jest "Międzynarodowy system kodyfikacji węgla nisko-gatunkowego", w którym przedstawiono następującą klasyfikację węgli:

• węgle nisko-gatunkowe, tj. węgle, których wartość opałowa górna ("Gross Calorific Value"), tj. ciepło spalania w stanie wilgotnym bezpopiołowym ("moist ash free") oznaczona jako GCV (maf) wynosi poniżej 24 MJ/kg, a średnia refleksyjność witrynitu ("a Vitrinite mean Random Reflectance, in oil") oznaczona jako (Rro) jest mniejsza niż 0,6 procenta,
• węgle wysoko-gatunkowe, tj. węgle, które charakteryzują się:
  - wartością opałową górną równą lub większą od 24 MJ/kg
  lub
  - wartością opałową górną mniejszą od 24 MJ/kg przy założeniu, że średnia refleksyjność witrynitu jest większa lub równa 0,6 procenta.

Metody analityczne na podstawie których określa się wartość opałową górną (GCV) i średnią refleksyjność witrynitu (Rro) muszą być zgodne odpowiednio z ISO 1928 i Standardem 7404-5.

Z punktu widzenia węgla brunatnego największe znacznie ma klasyfikacja węgli nisko-gatunkowych, które dzielą się na:

• węgle kategorii A lub węgle subbitumiczne,
• węgle kategorii B lub meta-lignity,
• węgle kategorii C lub ortho-lignity.

Granice pomiędzy tymi kategoriami określone są na podstawie wartości opałowej górnej (GCV) w sposób następujący:

• Węgle nisko-gatunkowe kategorii C+B lub lignity, są to węgle których GCV (maf) jest mniejsza niż 20 MJ/kg przy czym:
  - Węgle nisko-gatunkowe kategorii C lub ortho-lignity są to węgle, których GCV (maf) jest mniejsze niż 15 MJ/kg. Dolny zakres dla tej kategorii węgli jest dolnym zakresem całej klasyfikacji węgli i koresponduje z granicą pomiędzy węglem i torfem,
  - Węgle nisko-gatunkowe kategorii B lub meta-lignity są to węgle, których GCV (maf) jest równe lub większe od 15 MJ/kg i mniejsze niż 20 MJ/kg.
• Węgle nisko-gatunkowe kategorii A lub węgle subbitumiczne są to węgle, których GCV (maf) jest równe lub większe niż 20 MJ/kg i mniejsze niż 24 MJ/kg, zakładając, że Rro jest mniejsze niż 0,6 procenta.

Uwaga: Analityczna metodą określania GCV powinna być w zgodzie z ISO 1928. Jednakże przy określaniu wartości granicznych pomiędzy węglami nisko-gatunkowymi, wymagana wartość wilgotności dla przeliczenia GCV (maf) musi korespondować z wilgotnością naturalną ("Bed Mositure"), tj. wilgotnością całkowitą określoną według ISO 1015 lub standardu 5068, a nie z wilgotnością równowagową ("Equilibrium Moisture, Moisture-Holding Capacity").

Przyczyną, dla której w klasyfikacji węgli nisko-gatunkowych zamiast wilgotności równowagowej wykorzystuje się wilgotność naturalną jest fakt, że oznaczenie wilgotności równowagowej dla tego typu węgli jest niewiarygodne.

KLASYFIKACJE WĘGLI
źródło: EURACOAL


UN-ECE (United Nation Economic Commission for Europe) - wg Europejskiej Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych
USA (ASTM) - wg amerykańskiej normy ASTM
Germany (DIN) - wg niemieckiej normy DIN
af* = bezpopiołowy
maf** = wilgotny bezpopiołowy

ROZPORZĄDZENIE RADY (EC) NO 1407/2002 Z 23 LIPCA 2002 W SPRAWIE POMOCY PUBLICZNEJ DLA PRZEMYSŁU WĘGLOWEGO

Na międzynarodowy system klasyfikacji węgli powołuje się "Rozporządzenie Rady (EC) No 1407/2002 z 23 lipca 2002 w sprawie pomocy publicznej dla przemysłu węglowego".

W Artykule 1 tego rozporządzenia ("Definicje") precyzuje się, że używane w nim określenie "węgiel" dotyczy węgla wysoko-gatunkowego, średnio-gatunkowego oraz nisko-gatunkowego kategorii A i B, w znaczeniu jakie przedstawiono w międzynarodowym system kodyfikacji węgla ECE/UN.

Powołano się przy tym na dokumenty przedstawione w niniejszym artykule, tj.: Międzynarodowy system kodyfikacji dla węgli średnio i wysoko-gatunkowych (1988), Międzynarodowy system klasyfikacji węgli
w złożu (1998), Międzynarodowy system kodyfikacji węgla nisko-gatunkowego (1999).

Podstawowym celem wydania "Rozporządzenia w sprawie pomocy publicznej dla przemysłu węglowego" była restrukturyzacja przemysłu węglowego w Europie. Rozporządzenie przewiduje stosowanie następujących rodzajów pomocy publicznej:

• pomoc operacyjna służąca wyrównywaniu różnic między kosztami produkcji i ceną sprzedaży węgla,
• pomoc na ograniczenie zakresu działalności,
• pomoc na zagwarantowanie dostępu do złóż,
• pomoc na pokrycie kosztów nadzwyczajnych, czyli tak zwanych zobowiązań odziedziczonych nie związanych z bieżącą działalnością kopalni,
• pomoc na badania i rozwój,
• pomoc na ochronę środowiska.

PODSUMOWANIE

Z przedstawionej klasyfikacji węgla wynika, że zakresem "Rozporządzenia w sprawie pomocy publicznej dla przemysłu węglowego" objęte mogą być tylko te węgle, których wartość opałowa górna jest większa lub równa 15 MJ/kg. Nie obejmuje więc ono prawdopodobnie węgla eksploatowanego w polskich kopalniach węgla brunatnego. W takim przypadku należałoby więc szukać źródeł pozyskiwania pieniędzy z Unii Europejskiej w ramach innych funduszy strukturalnych.

dr Jacek Libicki

dr Jacek Szczepiński
PPWB

ŹRÓDŁA INFORMACJI:

1. Międzynarodowy system kodyfikacji dla średnio i wysokogatunkowego węgla (International codification system for medium - and high - rank coals) (1988).
2. Międzynarodowy system klasyfikacji węgli w złożu (International classification of in-seam coals) (1998).
3. Międzynarodowy system kodyfikacji węgla nisko-gatunkowego (International Codification system for low-rank coal utilization) (1999, wersja oficjalna 2002).
4. Rozporządzenie Rady (EC) No 1407/2002 z 23 lipca 2002 r. w sprawie pomocy publicznej dla przemysłu węglowego (Council Regulation (EC) No 1407/2002 of 23 July 2002 on State aid to the coal industry).