Kopalnia Sieniawa: ekonomiczna i ekologiczna

W Sieniawie (woj. lubuskie) funkcjonuje niewielka kopalnia węgla brunatnego, jedyna w Polsce, która eksploatowała swe złoża metodą podziemną i jedna z najdłużej eksploatowanych na ziemiach polskich (od 1873 roku). Zniszczona w czasie II wojny światowej podjęła pracę w roku 1950 osiągając maksymalne wydobycie 209,1 tys. ton w roku 1983. Po przekształceniach ustrojowych w Polsce zdecydowano w 1997 roku o likwidacji państwowej kopalni. W październiku 2002 r. działalność wydobywczą rozpoczęła tu nowa, komercyjna firma górnicza. Kopalnia jest członkiem Związku Pracodawców Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego z siedzibą w Bogatyni. Prezesem Zarządu Dyrektorem Naczelnym KWB "Sieniawa" Sp. z o.o. jest Pan Andrzej Bik, który udzielił nam odpowiedzi na kilka pytań.

Andrzej Bik: Specyfiką Kopalni Węgla Brunatnego "Sieniawa" w całym okresie jej funkcjonowania po uruchomieniu w 1950 roku jest brak powiązania tej kopalni z energetyką zawodową, dla której węgiel brunatny byłby podstawowym surowcem do produkcji energii (wszystkie pozostałe kopalnie pracują na rzecz elektrowni wybudowanych przy tych kopalniach). Cała produkcja z Sieniawy dostarczana jest do lokalnych ciepłowni, kotłowni osiedlowych, indywidualnych odbiorców oraz do zakładów wykorzystujących węgiel brunatny do celów nie energetycznych. Wiąże się to z koniecznością przetwarzania całego wydobycia na sortymenty zgodnie z zapotrzebowaniem odbiorców.

A.B.: Lata 90. ubiegłego wieku to okres transformacji gospodarczej, czas restrukturyzacji i likwidacji wielu zakładów, które posiadały kotłownie przystosowane do spalania węgla brunatnego. Ograniczone zapotrzebowanie na węgiel przyczyniło się do likwidacji przedsiębiorstwa państwowego w drugiej połowie lat 90., mimo intensywnych poszukiwań dyrekcji innego niż energetyczne wykorzystania węgla brunatnego. Zabrakło czasu, determinacji i środków by przedsiębiorstwo w niezmienionej formie mogło się utrzymać. Do 1997 r. prowadzone były w Sieniawie dwa zakłady górnicze: podziemny, kontynuujący tradycje wydobywcze przedwojenne (był to od 1970 roku jedyny zakład w Polsce wydobywający węgiel brunatny metodą podziemną) oraz odkrywkowy, prowadzący eksploatację w układzie KTZ, uruchomiony w celu obniżenia kosztów wydobycia. Kilkudziesięcioletnia tradycja górnicza, miejscowa kadra z wieloletnim doświadczeniem, znaczne zasoby węgla i świadomość, że węgiel brunatny jest najtańszym nośnikiem energii przyczyniły się do zainwestowania w Sieniawę i powołania w 2002 r. nowego podmiotu: Kopalni Węgla Brunatnego "Sieniawa" Sp. z o.o. Spółka wykupiła pozostałe po likwidacji maszyny i urządzenia górnicze, teren pod eksploatację, uzyskała dokumentację i koncesję. W październiku 2002 r. rozpoczęto ponownie eksploatację.

Poza tym warty podkreślenia jest fakt, że jest to firma rodzinna. Już od niespełna 20 lat wspólnie z rodzeństwem prowadzimy działalność gospodarczą. Na Podkarpaciu (skąd pochodzę) jest to branża motoryzacyjna, na Górnym Śląsku i Opolszczyźnie prowadzimy firmy zaplecza górniczego.

A.B.: ...właściwa alternatywa dla produkcji energii na lokalnym rynku. Mam na myśli gównie produkcję energii cieplnej w małych i średnich źródłach. Tą właściwość scharakteryzuję następująco: tanio, wygodnie, ekologicznie. Tanio - na lokalnym rynku żadne inne paliwo nie jest w stanie konkurować ceną z węglem brunatnym. Jeśli jeszcze wziąć pod uwagę stabilność dostaw i fakt, że produkujemy energię z krajowego surowca, są to argumenty skłaniające do zainteresowania się naszym węglem. Wygodnie - dla odbiorców detalicznych oraz małych kotłowni zakładowych czy osiedlowych posiadamy w ofercie kotły, których eksploatacja nie wymaga częstej obsługi. Przy tych rozwiązaniach technicznych zapewniona jest stabilność produkcji ciepła. Ten aspekt wiąże się z kolejnym - ekologią. Oferowane przez nas rozwiązania techniczne z zastosowaniem nowoczesnych kotłów małej mocy dostosowanych do spalania węgla brunatnego pozwalają na zminimalizowanie uciążliwości dla środowiska. Emisje z tych źródeł mieszczą się w surowych normach stosowanych względem energetyki zawodowej.

A.B.: Liczne opracowania mówiące o jakości węgla brunatnego z Sieniawy określają, że jest to węgiel o bardzo korzystnych parametrach. Średnia wartość opałowa ok. 10.000 kJ/kg, zawartość popiołów od 4-6%, siarki 0,6-0,8% - stawia go wśród najlepszych węgli w Polsce.

A.B.: ...najważniejszy "kapitał" w Spółce. W Kopalni pracuje obecnie niespełna 50 osób. W większości są to osoby z co najmniej kilkunastoletnim stażem w pracy górniczej. Wysokie doświadczenie załogi, kadry dozoru i kierownictwa oraz ciągłe podnoszenie kwalifikacji pozwala na planowanie dalszych inwestycji i rozwój firmy. Stabilny i fachowy zespół pracowników to także gwarancja m.in. dla naszych odbiorców, którzy decydują się na zakup urządzeń grzewczych lub ich dostosowanie w celu spalania węgla brunatnego.

A.B.: Złoże "Sieniawa" jest złożem silnie zaburzonym przez liczne zlodowacenia. Węgiel zalega w łuskach (siodłach) o rozciągłości wschód - zachód, spąg złoża zalega pod kątem ~45 stopni. Część złoża jest wyniesiona, a część zanurzona nawet do 120 m poniżej powierzchni terenu. Ta specyfika złoża i jego duża zmienność powoduje, że nie można zastosować tu dużych maszyn.

Odstawa nadkładu odbywa się poprzez układ KTZ z zastosowaniem koparek jednonaczyniowych o pojemności łyżki 2 m³ podających urobek na kosz zasypowy, następnie taśmociągami PTG-1000 nadkład podawany jest na zwałowarkę ZGOT-500 i zwałowany na zwałowisku wewnętrznym. Rynnowy układ wyrobiska i średnia głębokość eksploatacyjna do 40 m spowodowały, że już w trzecim roku eksploatacji przeszliśmy na zwałowanie wewnętrzne. Poprzez selektywne zwałowanie aktywnie prowadzimy rekultywację wyrobiska. Wielkość rzeczywistego otwarcia wyrobiska wymuszona zachowaniem bezpieczeństwa i odpowiednim wyprzedzeniem zdejmowania nadkładu do węgla wynosi ok. 4 ha.

Węgiel eksploatowany jest do poziomu wodonośnego, jesteśmy kopalnią suchą. Eksploatacja odbywa się koparką jednonaczyniową na wywrotki i bezpośrednio wywożony do sortowni. Specyfika rynku wymusza na nas produkcję sortymentów o granulacji nie spotykanej w innych kopalniach węgla brunatnego.

A.B.: Po przekształceniach w 2002 roku najtrudniejsze były początkowe 2-3 lata. Problem tkwił głównie w braku sprzedaży węgla. Zaczynaliśmy prawie "od zera". Dodatkowo sen z powiek wielu pracownikom spędzały częste awarie wysłużonych maszyn i sprzętu. Wraz z odbudową rynku odbiorców węgla sytuacja ekonomiczna zaczęła się poprawiać. Dzisiaj możemy już powiedzieć, że jesteśmy na prostej. Banki chętnie udzielają nam kredytów na korzystnych warunkach, dzięki czemu realizujemy kolejne inwestycje.

A.B.: Wydobycie węgla jest naszą podstawową działalnością. W ubiegłym roku za pośrednictwem nowo powołanej spółki "córki" rozpoczęliśmy także produkcję energii cieplnej w kotłowni osiedlowej w Żarach na południu województwa lubuskiego. Dostarczamy tam ciepło wytwarzane z węgla brunatnego dla potrzeb piętnastu wspólnot mieszkaniowych.
W planach mamy kolejne podobne projekty.

Poza tym uboczną produkcję stanowią elementy architektury ogrodowej wykonywanej z kamienia naturalnego. W tym roku rozpoczęliśmy przetwarzanie pozyskiwanych podczas zdejmowania nadkładu kamieni
w fontanny, kaskady wodne itp. Widzimy spore zainteresowanie tymi produktami, ale na konkretne efekty musimy jeszcze poczekać.

A.B.: Wdrażamy takie technologie, ale jak już wcześniej wspomniałem dotyczy to głównie dziedziny ciepłownictwa. Dla małych źródeł, począwszy od domków jednorodzinnych do kotłowni osiedlowych czy zakładowych, oferujemy rozwiązania oparte na węgierskich kotłach Carborobot i/lub czeskich Ekoefekt. Są to jednostki o mocy 24-650 kW, sprawdzone u kilkudziesięciu tysięcy użytkowników w Europie. Do Polski rozpoczęliśmy sprowadzać je dwa lata temu. W wyniku przeprowadzonych badań przez Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu kotłom tym zostały przyznane "Świadectwa na Znak Bezpieczeństwa Ekologicznego", potwierdzające spełnianie kryteriów standardów energetyczno-ekologicznych stawianych urządzeniom grzewczym małej mocy na paliwa stałe.

Kolejnym kierunkiem jest modernizacja kotłów średniej mocy pracujących w zakładach energetyki cieplnej. Kilkanaście dni temu (w sierpniu br.) została zakończona i odebrana modernizacja jednego z kotłów wodnych wytwarzających ciepło w ZEC Międzyrzecz. Wcześniej kocioł wytwarzał ciepło z węgla kamiennego, który w tym miejscu jest ok. 30-40% droższy od węgla brunatnego. W wyniku przeprowadzonej modernizacji przez czeską firmę Energetik, nastąpiła poprawa sprawności wytwarzania, zmniejszenie emisji szkodliwych gazów i możliwość wytwarzania ciepła wyłącznie z węgla brunatnego. Trzeba dodać, że w tym kotle bez problemów będzie mogła być także spalana biomasa w czystej postaci lub w mieszankach z węglem. Te aspekty zawierają się w słowach: ekonomicznie i ekologicznie.

A.B.: Eksploatacja odbywa się w otulinie Łagowskiego Parku Krajobrazowego. Ze względu na wielkość produkcji, prowadzenie eksploatacji tylko do poziomu wodonośnego i zwałowanie wewnętrzne - oddziaływanie kopalni na środowisko jest minimalne i ograniczone w krótkim czasie. Wpływ na środowisko sprowadza się praktycznie do przemieszczenie gruntów w obrębie wyrobiska. Po pięciu latach eksploatacji od wykonania wkopu udostępniającego, planujemy w tym roku zakończyć rekultywację pierwszych obszarów. Docelowo zamierzamy całkowite wypełnienie obecnego wyrobiska nadkładem z kolejnej odkrywki planowanej poza terenem otuliny Parku. Przywróci to praktycznie teren do stanu zbliżonego do pierwotnego.

A.B.: Główne, które przychodzą mi na myśl, to ewentualne przyszłe dyrektywy europejskie wynikające z deklarowanych zobowiązań dotyczących emisji gazów, mogące pośrednio skutkować całkowitą likwidacją górnictwa węgla w Europie. Mając jednak na względzie skalę uzależnienia UE od zewnętrznych dostawców paliw i energii sądzę, że w najbliższych kilkudziesięciu latach do tego nie dojdzie.

A.B.: Kopalnia na przestrzeni swojego istnienia była zakładem czynnie biorącym udział w życiu lokalnej społeczności. Tak jest i dzisiaj. Poza podstawową pracą, prowadzona jest aktywna działalność m.in. na rzecz sołectwa, parafii, miejscowej drużyny piłkarskiej, koła wędkarzy, działalności kulturalnej Gminy Łagów, szkół w Sieniawie i Łagowie. Współpraca ma różną formę i wymiar. Mamy dużo satysfakcji z możliwości pomagania konkretnym potrzebującym osobom czy podmiotom, ale najwięcej wtedy, gdy czynimy po bez rozgłosu. W związku z tym na tych informacjach poprzestanę.

A.B.: Jest ich sporo. W najbliższych miesiącach chcemy przede wszystkim zakończyć inwestycje. W chwili obecnej rozbudowujemy sortownię, zadaszenia magazynów węgla, drogi tymczasowe. Celem jest zwiększenie zdolności produkcyjnych oraz poprawa jakości sortowanego węgla. Sukcesywnie rozbudowujemy także sieć Autoryzowanych Składów Opałowych KWB "Sieniawa", w których sprzedajemy węgiel konfekcjonowany.

Jednak realizacja najważniejszych planów zależna jest nie tylko od naszej Firmy. Prowadzimy rozmowy z dwoma potencjalnymi inwestorami w przedmiocie budowy bloku energetycznego, w którym paliwem podstawowym byłby nasz węgiel oraz biomasa. Jeśli ustalenia zakończą się pozytywnie, jesteśmy w stanie w krótkim czasie zwiększyć produkcję do ok. 400 tys. ton węgla rocznie. Niezależnie od tego prowadzimy rozpoznania w przedmiocie technologii suszenia i mielenia węgla w celu wykorzystania go w cementowniach. Przyszłość te plany zweryfikuje.

Kim jest Andrzej Bik?

• Stanowisko: Prezes Zarządu, Dyrektor Naczelny
• Wykształcenie (jaka uczelnia): Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach
• Moja główna cecha charakteru to... upór i konsekwencja, nie zrażanie się trudnymi sytuacjami
• Znak Zodiaku: Byk
• Hobby: wideofilmowanie, literatura naukowa, sport (narciarstwo, windsurfing)
• Nie byłem jeszcze... w wielu miejscach, ale szczególnie myślę o dniach polarnych spędzanych na kołach podbiegunowych
• Najwięcej czasu poświęcam na... pracę
• Najczęściej oglądam... programy informacyjne
• Ulubiona książka, autor: wspomniałem o literaturze naukowej, czytam głównie wydania dotyczące psychologii - trudno wybrać jedyną ulubioną
• Ulubiony zespół muzyczny... Perfekt
• Ulubiona potrawa... ryby, prawie w każdej postaci
• Internet to dla mnie... źródło informacji
• Nie (lubię) akceptuję... braku odpowiedzialności za swoje działania, obłudy
• Moje ulubione powiedzenie to... ?
• Wolny od pracy czas spędzam... z rodziną. Mam żonę i dwóch synów, ale także liczne rodzeństwo.
• Marzenie z dzieciństwa... Było ich sporo, m.in. pilotowanie samolotów. Planuję w najbliższej przyszłości znaleźć trochę czasu i być może "zrobić" licencję.
• Ulubiona pora roku... Lato - lubię długi dzień, ale zima - ze względu na narty - też może być.
• Kilka słów od siebie... Patrz i idź zawsze do przodu, a jeśli musisz zrobić krok wstecz, to pamiętaj o tej lekcji żeby jej nie powtarzać.