Polskie górnictwo węgla brunatnego w pierwszym półroczu 2007 roku
Sytuacja gospodarcza Polski
Gospodarka pędzi głównie dzięki zakupom. Na rynku jest więcej
pieniędzy, bo coraz lepsza jest sytuacja na rynku pracy. A lepsza sytuacja ogólna
w produkcji i narastające problemy ze znalezieniem pracowników zmuszają
pracodawców do podwyższania zarobków.
W kolejnych miesiącach br. rosło zatrudnienie czemu towarzyszył widoczny
spadek bezrobocia. Liczba bezrobotnych obniżyła się do 1.895 tysięcy, a
stopa bezrobocia na koniec czerwca wynosiła 12,4% i zmniejszyła się
o 3,5 pkt w ujęciu rocznym.
Ale to nie wszystko. W pierwszym kwartale 2007 r. o prawie
30% wystrzeliły inwestycje, a w największych firmach nawet o 47%. Przeważają
inwestycje w maszyny, ale coraz większe znaczenie będą miały te w
infrastrukturę, zwłaszcza drogi i budynki, co łączy się z większym sięganiem
po fundusze unijne. Tak więc, w ślad za silnie rosnącą konsumpcją,
inwestycjami i mocnym eksportem nadal zwiększa się tempo wzrostu
gospodarczego. W pierwszym kwartale 2007 r. przyrost PKB wyniósł 7,4% w
stosunku do analogicznego okresu 2006 r. i był widocznie wyższy niż osiągnięty
w ubiegłym roku [6,1%]. W drugim kwartale tempo wzrostu było nieco wolniejsze
i wiele wskazuje, że będzie maleć również w kolejnych kwartałach bieżącego
roku.
Tak silnej dynamice PKB towarzyszy obawa przegrzania rozpędzonej
gospodarki, czego przejawem może być obserwowany z wolna wzrost cen i rysująca
się tendencja inflacyjna, sygnalizowana dwukrotnym dźwignięciem stóp
procentowych.
Tabela 1. Tendencje zmian w gospodarce w okresie 1. półrocza
2007/2006.
| Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne |
2006 |
2007 |
| Dynamika w %
do poprzedniego półrocza |
| Produkt krajowy brutto (PKB) |
6,0 |
6,7 |
| Inflacja |
0,8 |
2,3 |
| Liczba bezrobotnych (w mln) |
2,2 |
1,9 |
| Stopa bezrobocia, na koniec okresu |
16,0 |
12,4 |
Na tle trwającego w polskiej gospodarce ożywienia warto zwrócić
uwagę na wyniki sektora energii i paliw oraz na udział węgla brunatnego w
zaopatrzeniu energetycznym kraju. Zamieszczone w tabeli 2 dane obrazują zmiany
w zużyciu nośników energii pierwotnej w Polsce w latach 2005/2007.
Tabela 2. Zużycie energii pierwotnej w Polsce.
| Nośnik energii |
Rok |
1. kwartał |
Zmiany w %
2007/2006 |
| 2005 |
2006 |
2006 r. |
2007 r. |
| Zużycie energii pierwotnej według nośników w mln ton węgla ekwiwalentnego* |
| 1. Paliwa stałe, w tym: |
81,8 |
87,6 |
26,3 |
22,2 |
84,41 |
| - węgiel kamienny |
63,8 |
69,5 |
21,4 |
17,8 |
83,18 |
| z tego: węgiel energetyczny |
52,7 |
57,5 |
18,3 |
14,5 |
79,23 |
| - węgiel brunatny |
18,0 |
18,1 |
4,9 |
4,4 |
89,80 |
| 2. Paliwa ciekłe, w tym: |
30,7 |
32,6 |
10,2 |
7,8 |
76,47 |
| - ropa naftowa |
25,8 |
28,3 |
8,8 |
6,9 |
78,41 |
| 3. Paliwa gazowe, w tym: |
17,3 |
17,4 |
6,2 |
5,4 |
87,10 |
| - gaz wysokometanowy |
15,4 |
15,6 |
5,6 |
4,8 |
85,71 |
| 4. Energia wody i wiatru |
0,3 |
0,3 |
0,1 |
0,2 |
200,00 |
| 5. Inne |
1,7 |
1,5 |
0,4 |
1,4 |
350,00 |
| 6. Bilans en. elektrycznej |
-1,3 |
-1,3 |
-0,5 |
-1,6 |
320,00 |
| Zużycie ogółem |
130,4 |
138,1 |
42,7 |
34,4 |
80,56 |
* węgiel ekwiwalentny = 29,3 GJ/t
Pierwsze miejsce w zużyciu energii w dalszym ciągu zajmują
paliwa stałe. W 2006 roku udział paliw stałych w całkowitym zużyciu wynosił
63,4% pomimo zmniejszającego się z roku na rok wydobycia węgla kamiennego. W
pierwszym kwartale br. udział paliw stałych nadal zajmuje dominującą pozycję
[64,5%], pomimo malejącego ilościowo ich zużycia.
Generalnie zapotrzebowanie krajowe na energię w pierwszym
kw. 2007 r. było o prawie 20% mniejsze niż rok temu, w tym: na ropę naftową
o 22%, na gaz wysokometanowy o 14,3% i na paliwa stałe o 15,6%. Zmniejszyło się
też znacznie zapotrzebowanie na wsadowe nośniki do produkcji energii
elektrycznej jak węgiel brunatny [o 10,2%] i węgiel kamienny [o 10,8%].
Niedostatek danych szczegółowych utrudnia wskazanie
przyczyn zmniejszonego zapotrzebowania na wszystkie podstawowe nośniki energii.
Z jednej strony mamy wzrost produktu krajowego brutto oraz wzrost produkcji
przemysłowej i budowlanej, co powoduje większe zapotrzebowanie na energię. Z
drugiej strony zaś drożejąca energia stopniowo wymusza działania energooszczędne
w całej gospodarce i zapotrzebowaniu w gospodarstwach domowych. Dodatkowo
istotnym czynnikiem była bardzo łagodna zima redukująca zapotrzebowanie na
ogrzewanie. Potwierdzeniem tej oceny może być zmniejszona o 8,1% produkcja
energii elektrycznej w pierwszym kw. 2007 r. liczona do analogicznego okresu
2006 r.
Wydobycie węgla brunatnego
Tabela 3.
Wydobycie węgla i dostawy do elektrowni w
pierwszym półroczu 2007 r. [w tys. ton].
| |
1. półrocze |
Zmiany 2007:2006
(w %) |
| 2006 |
2007 |
| KWB "Adamów" SA |
| Wydobycie węgla |
2.451 |
2.311 |
94,29 |
| Dostawy do elektrowni |
2.445 |
2.307 |
94,36 |
| Udział kopalni w ogólnym wydobyciu węgla (w %) |
7,95 |
8,28 |
104,15 |
| BOT KWB Bełchatów SA |
| Wydobycie węgla |
16.607 |
15.150 |
91,23 |
| Dostawy do elektrowni |
16.438 |
15.159 |
92,22 |
| Udział kopalni w ogólnym wydobyciu węgla (w %) |
53,83 |
54,28 |
100,84 |
| KWB "Konin" SA |
| Wydobycie węgla |
5.596 |
4.876 |
87,13 |
| Dostawy do elektrowni |
5.513 |
4.827 |
87,56 |
| Udział kopalni w ogólnym wydobyciu węgla (w %) |
18,14 |
17,47 |
96,31 |
| BOT KWB Turów SA |
| Wydobycie węgla |
6.193 |
5.573 |
89,99 |
| Dostawy do elektrowni |
6.126 |
5.532 |
90,30 |
| Udział kopalni w ogólnym wydobyciu węgla (w %) |
20,08 |
19,97 |
99,45 |
| Razem |
| Wydobycie węgla |
30.847 |
27.910 |
90,48 |
| Dostawy do elektrowni |
30.522 |
27.825 |
91,16 |
Wydobycie węgla brunatnego w pierwszym półroczu 2007 r.
jest wyraźnie mniejsze niż rok temu, czego wyłączną przyczyną było
mniejsze zapotrzebowanie elektrowni na paliwo. W pierwszym półroczu 2007 r.
kopalnie dostarczyły elektrowniom 27,8 mln ton węgla brunatnego,
tj. o 2,7 mln ton mniej niż w takim samym okresie ubiegłego roku.
Spadek zapotrzebowania elektrowni na węgiel brunatny dotknął
wszystkie kopalnie. Dostawy węgla były realizowane przez poszczególne
kopalnie na poziomie 88-94% dostaw z ubiegłorocznego półrocza.
Warto podkreślić, że czynnikiem decydującym o wielkości
sprzedaży węgla w skali roku jest zapotrzebowanie na paliwo w pierwszym,
zimowym kwartale roku, co powoduje zwiększone zapotrzebowanie na energię w
kraju. Udział ten jest z reguły większy niż w pozostałych kwartałach.
Przykładowo, za ostatnie pięć lat udział wydobycia węgla w pierwszym
kwartale do wydobycia w skali roku wynosił od 25,75% (2005 r.) do 26,81% (2006 r.),
a średnio w pięcioleciu - 26,3%. Gdyby przyjąć,
że takie proporcje utrzymają się w skali całego 2007 roku, to prognoza
wydobycia węgla brunatnego rzędu 56,5 mln ton wskazuje na spadek około 4,3
mln ton w stosunku do 2006 roku. Byłby to najniższy, licząc od 1985 roku,
poziom wydobycia węgla.
Wielkość sprzedaży węgla brunatnego zależy wprost od
krajowego zapotrzebowania na elektroenergię. Produkcja energii elektrycznej w
ostatnich latach rosła systematycznie o około 4% rocznie. Pierwszy spadek
zapotrzebowania wystąpił w drugiej połowie 2006 roku, a kolejne kwartały
tylko potwierdziły niekorzystną tendencję [tab. 4].
Tabela 4. Korelacja produkcji energii elektrycznej i węgla
brunatnego.
| Produkcja energii elektrycznej (w GWh)
|
| |
2006 rok |
2007 rok |
|
1. kw. |
Wzrost w %
do 4. kw. 2005 |
4. kw. |
Spadek w %
do 1. kw. 2006 |
1. kw. |
Wzrost w %
do 4. kw. 2006 |
4. kw. |
Spadek w %
do 1. kw. 2007 |
| Produkcja krajowa ogółem |
45.194 |
103,9 |
42.515 |
94,1 |
41.549 |
97,7 |
36.073 |
86,8 |
| - w tym: na węglu brunatnym |
14.309 |
98,1 |
13.245 |
92,6 |
13.140 |
99,2 |
11.740 |
89,3 |
| Dostawy węgla brunatnego do elektrowni (w tys. ton) |
| Dostawy ogółem |
16.181 |
100,6 |
14.923 |
92,2 |
14.812 |
99,3 |
13.013 |
87,9 |
| w tym: |
| KWB "Adamów" |
1.204 |
106,1 |
1.213 |
100,7 |
1.131 |
93,2 |
1.176 |
104,0 |
| BOT KWB Bełchatów |
8.923 |
96,1 |
8.553 |
95,9 |
8.207 |
96,0 |
6.952 |
84,7 |
| KWB "Konin" |
2.876 |
110,8 |
2.254 |
78,4 |
2.663 |
118,1 |
2.164 |
81,3 |
| BOT KWB Turów |
3.178 |
103,8 |
2.903 |
91,3 |
2.811 |
96,8 |
2.721 |
96,8 |
Produkcja energii elektrycznej ogółem załamała się po
raz pierwszy na przestrzeni ostatnich lat w czwartym kwartale 2006 roku. Rok
wcześniej, tj. w czwartym kwartale 2005 wytworzono 43.481 GWh, a w kolejnym,
zimowym kwartale 2006 roku zwiększono produkcję o 3,9%, do 45.194 GWh. Jednak
już następne dwa kwartały zimowe na przełomie lat 2006/2007 wykazały spadek
o blisko 6% w czwartym kw. 2006 r.
i o dalsze 2,3% w pierwszym kw. 2007 r.
Wykazane wyżej ograniczanie produkcji energii elektrycznej
dotknęło bardziej węgiel brunatny niż kamienny. Dostawy węgla brunatnego ogółem
w pierwszym kwartale 2006 r. były wprawdzie tylko o sto tysięcy ton mniejsze
niż w czwartym kw. 2005 roku, ale pierwsze symptomy obniżonego zapotrzebowania
odczuła wyraźnie kopalnia Bełchatów, która w tym okresie zredukowała
wydobycie o ponad pół miliona ton i przez kolejne kwartały systematycznie
obniżała dostawy węgla do elektrowni. W podobnie niekorzystnej sytuacji,
wobec malejącego zapotrzebowania elektrowni, znalazła się kopalnia Turów.
Efektywność odkrywkowej
eksploatacji złóż węgla brunatnego
Malejąca w ostatnich trzech kwartałach sprzedaż węgla
brunatnego spowodowała pogorszenie wyników działalności kopalń, co wyrażają
wskaźniki efektywności pokazane w tabeli 5. Spadek efektywności jest prostą
konsekwencją znaczniejszego odchylenia wielkości sprzedaży węgla od poziomu
określonego zdolnością wydobywczą kopalni. Zapewnienie ciągłości dostaw
paliwa do elektrowni obliguje kopalnie do utrzymywania odpowiedniego potencjału
wytwórczego w postaci zatrudnienia, gotowości ruchowej maszyn podstawowych i
sprzętu pomocniczego oraz energii. Pełne wykorzystanie posiadanego potencjału
wytwórczego umożliwia uzyskiwanie wysokiej efektywności ekonomicznej kopalni.
Zatem każde wymuszone działaniem zewnętrznym ograniczenie wydobycia skutkuje
w końcowym efekcie obniżeniem rentowności.
Zbieranie nadkładu. W pierwszym półroczu 2007 r.
zebrano ogółem 138,6 mln m3 nadkładu, o 11,72% więcej niż w półroczu
2006 r.
W tym samym czasie wydobycie węgla zmniejszyło się o 9,5%, co w rezultacie
doprowadziło do większego niż rok wcześniej obciążenia węgla kosztami
usuwania nadkładu. W bieżącym półroczu każdej tonie węgla odpowiadało
blisko 5 m3 nadkładu, podczas gdy rok wcześniej tylko 4 m3, czyli o
23,63% mniej.
W całkowitej ilości nadkładu urobionego w pierwszym półroczu
br. mieści się 27.795 tys. m3 nadkładu inwestycyjnego zebranego z nowej
odkrywki "Szczerców" w budowie, co zawyża eksploatacyjny
wskaźnik N:W wykazany w tabeli 5.
Wskaźniki urobionego nadkładu do ilości wydobytego węgla
w poszczególnych kopalniach są mocno zróżnicowane. Istotnym czynnikiem są
warunki geologiczne kształtujące sposób zalegania złoża węgla w górotworze.
Niekorzystne pod tym względem warunki występują w kopalniach "Adamów"
i "Konin". Dodatkowym czynnikiem pogarszającym wskaźniki N:W jest
zmniejszone w stosunku do posiadanych zdolności wydobywczych wydobycie węgla,
jakie ma miejsce w ostatnich kwartałach. Wpływ tych czynników na wielkość
wskaźników N:W dla poszczególnych kopalń i ich rozpiętości pokazuje poniższe
zestawienie:
| Kopalnia węgla brunatnego |
Wskaźnik eksploatacyjny N:W w 1. półroczu: |
| 2005 |
2006 |
2007 |
| "Adamów" |
7,33 |
5,93 |
6,64 |
| BOT KWB Bełchatów (bez O/Szczerców) |
3,61 |
2,45 |
3,18 |
| "Konin" |
4,85 |
5,35 |
6,39 |
| BOT KWB Turów |
1,90 |
2,28 |
2,89 |
| Ogółem (z wyłączeniem O/Szczerców) |
3,75 |
3,22 |
3,97 |
Pompowanie wody z odkrywek. Drugim poważnym
czynnikiem obciążającym koszty wydobycia węgla jest odwodnienie złoża. Ilość
pompowanej i odprowadzanej z odkrywki wody nie zależy wprost od ilości
wydobytego węgla. Ten parametr jest pochodną naturalnych warunków
hydrogeologicznych złoża oraz wielkości i głębokości wyrobiska górniczego.
Pompowanie wody z odkrywki jest procesem ciągłym, wysoce energochłonnym, a więc
istotnie obciążającym koszty wydobycia węgla.
Dobrą miarą oceny tego procesu są wskaźniki ilości
wypompowanej wody przypadające na urobioną masę. W pierwszym półroczu 2007
r. wypompowano z odkrywek łącznie 246 mln m3 wody, co przy urobionej masie
daje wskaźnik 1,52 m3 wody na każdy metr sześcienny urobku. Wskaźnik ten
jest o 5% lepszy od ubiegłorocznego, na co wpływa zwiększona ilość urobku
masy.
W całkowitej ilości wypompowanej wody mieści się też
woda wypompowana z budowanej odkrywki "Szczerców" w ilości 63,8
mln m3.
Gospodarka energetyczna
Zużycie energii elektrycznej ogółem w branży wyniosło
858,2 GWh
i w porównaniu z poprzednim rokiem zmniejszyło się o 1,8%. Mniejsze zużycie
energii elektrycznej uzyskano pomimo zwiększonego o 8% urobku masy. Na zwiększony
urobek całkowity składa się głównie zdejmowanie nadkładu (wzrost o
11,72%). Uzyskany efekt oszczędnościowy realizowano przy większym o 2,5%,
wysoce energochłonnym procesie odwodnienia odkrywek. Warunki hydrogeologiczne,
jakie występują w poszczególnych odkrywkach, powodują znaczne różnice w zużyciu
energii elektrycznej. Poniższe zestawienie wskaźników zużycia elektroenergii
w poszczególnych kopalniach obrazuje omawiany temat bardziej analitycznie.
Wydajność pracy. Malejący trend zatrudnienia z lat
ubiegłych utrzymuje się w pierwszym półroczu 2007 r. Ilość zatrudnionych
ogółem
w kopalniach węgla brunatnego wynosiła średnio 18,4 tysiąca osób, tj.
o 4,2% mniej niż rok wcześniej. Wobec zmniejszonego w pierwszym półroczu
2007 r. wydobycia węgla we wszystkich kopalniach wystąpił spadek wydajności
w węglu. Wydajność całkowita liczona na urobioną masę zwiększyła się średnio
o 12,7% dzięki zwiększonej ilości usuniętego nadkładu.
Tabela 5. Podstawowe dane produkcyjne górnictwa w.b. w
pierwszym półroczu 2006/2007.
|
Jedn. miary |
1. półrocze |
Dynamika zmian
(w %) |
| 2006 |
2007 |
| Wydobycie węgla |
tys. ton |
30.847 |
27.910 |
90,48 |
| Zbieranie nadkładu |
tys.m3 |
124.082 |
138.628 |
111,72 |
| Wskaźnik N:W |
m3/t |
4,02 |
4,97 |
123,63 |
| Urobiona masa |
tys. m3 |
150.302 |
162.352 |
108,02 |
| Pompowanie wody |
tys. m3 |
240.027 |
245.995 |
102,49 |
| Ilość pompowanej wody na węgiel |
m3/t |
7,78 |
8,81 |
113,24 |
| Ilość pompowanej wody na urobek masy |
m3/m3 |
1,60 |
1,52 |
95,00 |
| Zużycie energii elektrycznej |
MWh |
874.274 |
858.183 |
98,16 |
| Zużycie energii elektrycznej na węgiel |
kWh/t |
28,34 |
30,75 |
108,50 |
| Zużycie energii elektrycznej na masę |
kWh/m3 |
5,82 |
5,29 |
90,89 |
| Zatrudnienie średniomiesięczne |
osoby |
19.235 |
18430 |
95,81 |
| Wydajność w węglu |
ton/prac/m-c |
267 |
252 |
94,38 |
| Wydajność w masie |
m3/prac/m-c |
1.302 |
1468 |
112,75 |
| Przychód z działalności ogółem |
tys. zł |
1.564.067 |
1.440.111 |
92,07 |
| Koszt uzyskania przychodu |
tys. zł |
1.389.475 |
1.345.431 |
96,83 |
| Rentowność brutto |
% |
12,57 |
7,04 |
56,01 |
Tabela 6. Energochłonność procesów wydobywczych w
kopalniach węgla brunatnego.
| Kopalnia węgla
brunatnego |
Zużycie energii elektrycznej w kWh na: |
| Węgiel [t] |
Masę [m3] |
Węgiel [t] |
Masę [m3] |
Węgiel [t] |
Masę [m3] |
| 1. półrocze 2005 |
1. półrocze 2006 |
1. półrocze 2007 |
| "Adamów" |
34,78 |
4,25 |
29,48 |
4,35 |
27,45 |
3,67 |
| Bełchatów |
31,02 |
5,65 |
30,63 |
6,39 |
34,57 |
5,89 |
| "Konin" |
29,16 |
5,11 |
33,10 |
5,34 |
34,44 |
4,76 |
| Turów |
19,43 |
7,07 |
17,45 |
5,58 |
18,48 |
4,94 |
| Ogółem kopalnie |
28,81 |
5,54 |
28,34 |
5,82 |
30,75 |
5,29 |
* średnia ważona
Tabela 7. Wydajność pracy w kopalniach węgla
brunatnego.
| Kopalnia węgla brunatnego |
Wydajność pracy w węglu [t/prac./m-c] i w masie całkowitej [m3/prac./m-c] |
| 2005 - 1. półrocze |
2006 - 1. półrocze |
2007 - 1. półrocze |
| Węgiel |
Masa |
Węgiel |
Masa |
Węgiel |
Masa |
| "Adamów" |
177 |
1.450 |
218 |
1.477 |
214 |
1.606 |
| Bełchatów |
326 |
1.792 |
335 |
1.607 |
312 |
1.829 |
| "Konin" |
161 |
920 |
196 |
1.214 |
185 |
1.338 |
| Turów |
196 |
538 |
238 |
744 |
225 |
840 |
| Ogółem kopalnie |
242 |
1.258 |
267 |
1.302 |
252 |
1.468 |
* średnia ważona
Rentowność
Zmniejszone zapotrzebowanie elektrowni na węgiel brunatny,
jakie wystąpiło w pierwszym półroczu 2007 r., spowodowało utratę
przychodów po stronie kopalń i pogorszenie rentowności. Rentowność kopalń
zależy przede wszystkim od wielkości sprzedaży węgla, jego ceny i kosztów
wydobycia. Przy uwzględnieniu, że w górnictwie przeważają składniki kosztów
stałych silniej zależne od poziomu utrzymywania zdolności wydobywczej
kopalni, a w małym stopniu od ilości sprzedanego węgla, to w rezultacie
wielkość kosztów w porównywalnych okresach jest w miarę constans, co
pokazują dane w tabeli 9. Stąd wielkość przychodów ze sprzedaży węgla
decydująco kształtuje poziom rentowności kopalń, a każda mniejsza od
projektowanej sprzedaż węgla skutkuje z reguły pogorszeniem wyniku
finansowego.
Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w pierwszym półroczu
2007 r., co pokazuje tabela 8. Zrealizowane koszty działalności ogółem
w pierwszym półroczu 2007 r. są zaledwie o 3,2% mniejsze niż za ten sam
okres ubiegłego roku. Równocześnie w tym samym czasie ilość sprzedanego węgla
energetycznego zmniejszyła się o 8,8%, a utrata przychodów wyniosła 8,0%.
Tak więc utrzymując potencjał wydobywczy gwarantujący ciągłość dostaw w
okresach wieloletnich poniesiono koszty, które nie znalazły pełnego pokrycia
w przewidywanych przychodach ze sprzedaży węgla.
Jak już wspomniano, koszty w górnictwie węglowym są względnie
stałe i kształtują się silniej w relacji do zaplanowanej zdolności
wydobywczej kopalni niż do bieżącej produkcji, czyli do wydobycia węgla. Składnikiem
kosztów zmiennych, reagującym bezpośrednio na poziom produkcji, jest koszt zużycia
energii głównie elektrycznej. Natomiast takie składniki kosztów jak materiały,
usługi obce, amortyzacja oraz wynagrodzenia z pochodnymi, których udział w koszcie
całkowitym wynosi około 70%, utrzymują zainstalowany potencjał wydobywczy w
postaci maszyn podstawowych i urządzeń pomocniczych oraz zatrudnienie i słabo
reagują na bieżące zmiany ilościowe wielkości wydobywczych. Zależności te
są dokładniej widoczne w tabeli 9 zawierającej dane o strukturze kosztów
wydobycia węgla.
Tabela 8. Rentowność przemysłu węgla brunatnego.
| Wyszczególnienie |
Rok |
| 2004 |
2005 |
2006 |
2006
1. półrocze |
2007
1. półrocze |
| Przychody z całokształtu działalności |
3.078,3 |
3.152,6 |
3.358,9 |
1.564,1 |
1.440,1 |
| W tym: |
| sprzedaż węgla energetycznego, tys. ton |
60.628 |
60.935 |
60.056 |
30.522 |
27.825 |
| - cena węgla (średnia ważona), w zł/t |
43,84 |
45,33 |
45,49 |
45,49 |
45,50* |
| - wartość sprzedaży węgla, w mln zł |
2.657,6 |
2.762,4 |
2.731,8 |
1.388,4 |
1.253,5 |
| Koszty całokształtu działalności |
2.940,5 |
2.923,4 |
2.937,9 |
1.389,5 |
1.345,4 |
| Zysk brutto |
137,8 |
229,2 |
421,0 |
174,6 |
94,7 |
| Rentowność brutto |
4,69 |
7,84 |
14,33 |
12,57 |
7,04 |
* cena węgla oszacowana na poziomie 2006 r.
Tabela 9. Struktura kosztów górnictwa węgla brunatnego
w układzie rodzajowym.
| Wyszczególnienie |
2005 |
2006 |
1. kwartał 2006 |
1. kwartał 2007 |
| mln zł |
% do ogółem |
mln zł |
% do ogółem |
mln zł |
% do ogółem |
mln zł |
% do ogółem |
| 1. Materiały |
422,95 |
15,13 |
452,35 |
15,96 |
106,97 |
16,70 |
135,67 |
19,01 |
| 2. Energia |
285,53 |
10,21 |
281,44 |
9,93 |
80,07 |
12,50 |
77,29 |
10,83 |
| 3. Usługi obce |
278,48 |
9,96 |
304,40 |
10,74 |
59,95 |
9,36 |
71,30 |
9,99 |
| 4. Wynagrodzenia |
989,07 |
35,38 |
954,58 |
33,68 |
193,44 |
30,20 |
208,18 |
29,17 |
| 5. Amortyzacja |
199,92 |
7,15 |
214,55 |
7,57 |
51,18 |
7,99 |
55,81 |
7,82 |
| 6. Podatki i opłaty |
262,12 |
9,38 |
259,90 |
9,17 |
58,42 |
9,12 |
59,60 |
8,35 |
| Pozostałe |
357,49 |
12,79 |
259,90 |
9,17 |
58,42 |
9,12 |
59,60 |
8,35 |
| Ogółem koszty |
2.795,56 |
100,00 |
2834,26 |
100,00 |
640,54 |
100,00 |
713,69 |
100,00 |
Wydobycie węgla
(tys. ton) |
61.590 |
60.762 |
16.291 |
14.848 |
Zbieranie nadkładu
całkowitej
(mln m3) |
279,4 |
262,4 |
58,2 |
54,4 |
| Urobek masy |
330,3 |
312,6 |
72,1 |
67,1 |
Wykorzystanie węgla brunatnego
w elektroenergetyce
Polska elektroenergetyka opiera tradycyjnie swój rozwój na
rodzimych paliwach stałych. Elektrownie i elektrociepłownie zawodowe opalane są
głównie węglem kamiennym i brunatnym. Zaledwie 10% mocy przypada na
elektrownie niewęglowe, z czego połowa to elektrownie wodne przepływowe i
szczytowo-pompowe. Na ogólną moc zainstalowaną 35.733 MW krajowego systemu
elektroenergetycznego na koniec 2006 roku, 8.816 MW, czyli czwarta część
mocy, zainstalowana jest w elektrowniach na węglu brunatnym. Zwraca uwagę
fakt, że elektrownie te, przy 25-procentowym udziale mocy, wytwarzają około
35% krajowej energii elektrycznej. Tak wysoka efektywność jest uzyskiwana w
rezultacie większego o około 30% wykorzystania mocy osiągalnej w porównaniu,
przykładowo, z elektrowniami zawodowymi pracującymi na węglu kamiennym.
Elektrownie na węglu brunatnym charakteryzują się wysoką koncentracją
produkcji i dyspozycyjnością pracy oraz najniższymi kosztami wytworzonej
energii elektrycznej.
W pierwszym półroczu 2007 roku wyprodukowano ogółem w
kraju 77.622 GWh energii elektrycznej. W porównaniu z analogicznym okresem
ubiegłego roku produkcja zmniejszyła się o 5,8%. Tak znaczny spadek produkcji
elektroenergii jest wydarzeniem niemającym precedensu od wielu już lat. Przykładowo
w latach 2001-2006 produkcja energii elektrycznej
w Polsce rosła systematycznie w tempie średniorocznym 2,9% z poziomu 145.183
GWh (2001) do 161.859 GWh (2006).
Mniejsze zapotrzebowanie na energię elektryczną dotknęło
w szczególności elektrownie i elektrociepłownie zawodowe spalające węgiel
kamienny i brunatny. Dane o produkcji energii elektrycznej za okres 2006/2007
wskazują na zauważalny spadek zapotrzebowania zapoczątkowany w najbardziej
energochłonnych okresach zimy, tj. w czwartym kwartale 2006 r. i w pierwszym
2007 r. Produkcja elektroenergii w elektrowniach zawodowych cieplnych w okresie
od stycznia do września 2006 r. była o 6% większa niż w porównywalnym
okresie poprzedniego roku. Pierwsze załamanie wystąpiło w czwartym kwartale
2006 r. kiedy to, mimo zimy, produkcja zmniejszyła się w stosunku do czwartego
kw. 2005 r. o 2,4%. Dalszy spadek produkcji
o 8,5% wystąpił w pierwszym kwartale 2007 r.,
a także powtórzył się w drugim (o 2,2%).
Znacznie gorsza sytuacja miała miejsce w elektrowniach na węglu
brunatnym. Już w drugim kwartale 2006 roku wytworzono o 1,0% mniej energii
elektrycznej z węgla brunatnego, utrzymując równocześnie wysoki [5,8%]
przyrost produkcji z węgla kamiennego. W kolejnym, trzecim kwartale, obniżono
produkcję z węgla brunatnego
o dalsze 2,8%, a równocześnie produkcja z węgla kamiennego zwiększona została
o 9,0%. Najbardziej dotkliwe były dwa zimowe kwartały przełomu lat 2006/2007.
W czwartym kwartale 2006 r. zmniejszono produkcję o 10,0%, a w pierwszym
2007 r. o dalsze 8,2% [tab.10].
Tabela 10. Produkcja energii elektrycznej w elektrowniach
zawodowych cieplnych [w TWh].
| Elektrownie zawodowe cieplne |
2006 |
2007 |
| 1. kw. |
2. kw. |
3. kw. |
4. kw. |
1. kw. |
2. kw. |
| Produkcja ogółem |
42,0 |
34,5 |
34,6 |
39,3 |
38,4 |
33,7 |
| +/- do kwartału ub. roku, w % |
+ 10,3 |
+ 3,2 |
+ 4,1 |
-2,4 |
- 8,5 |
- 2,3 |
| Produkcja na węglu brunatnym |
14,3 |
12,9 |
13,0 |
13,2 |
13,1 |
11,7 |
| +/- do kwartału ub. roku, w % |
+ 3,2 |
- 1,0 |
- 2,8 |
- 10,0 |
- 8,2 |
- 9,3 |
Tabela 11. Produkcja energii elektrycznej w Polsce [w GWh].
| Wyszczególnienie |
styczeń - czerwiec |
Zmiany
w 1. półroczu
2006:2007 (w %) |
| 2005 |
2006 |
2007 |
| Produkcja energii elektrycznej ogółem w GWh |
77.672 |
82.378 |
77.622 |
94,23 |
| 1. Elektrownie zawodowe cieplne |
58.896 |
64.917 |
61.408 |
94,59 |
| z tego: |
| - na węglu brunatnym |
26.868 |
27.189 |
24.880 |
91,50 |
| - na węglu kamiennym |
30.219 |
34.694 |
33.551 |
96,71 |
| - pozostałe paliwa |
1.809 |
3.034 |
2.977 |
98,12 |
| w tym: gaz ziemny |
1.556 |
2.514 |
2.290 |
91,09 |
|
biomasa |
253 |
520 |
687 |
132,12 |
| 2. Elektrownie zawodowe wodne |
1.999 |
1.661 |
1.346 |
81,04 |
| 3. Elektrociepłownie zawodowe |
12.516 |
11.505 |
10.736 |
93,32 |
| 4. Elektrownie przemysłowe |
3.993 |
4.029 |
3.687 |
91,51 |
| w tym: gaz ziemny |
114 |
280 |
282 |
100,71 |
| biomasa |
295 |
329 |
345 |
104,86 |
| 5. Elektrownie niezależne |
268 |
266 |
445 |
167,29 |
| w tym: wodne |
149 |
132 |
167 |
126,52 |
| wiatrowe |
72 |
92 |
228 |
247,83 |
| biogaz/biomasa |
47 |
42 |
50 |
119,05 |
| Udział energii elektrycznej wytworzonej z węgla brunatnego w % |
| 1. W produkcji energii elektrycznej ogółem |
34,6 |
33,0 |
32,1 |
97,27 |
| 2. W produkcji elektrowni zawodowych cieplnych |
41,48 |
41,88 |
40,52 |
96,75 |
Zauważalnie zwiększa się produkcja energii elektrycznej z
odnawialnych źródeł energii.
W pierwszym półroczu 2007 r. wytworzono 1.260 GWh energii elektrycznej z
biomasy i z energii wiatru, co stanowi 1,6% całkowitej produkcji. Skala
produkcji jest niewielka, za to przyrost produkcji w pierwszym półroczu w
stosunku do ubiegłorocznego zwiększył się o 33,8%. Doliczając pozyskaną w
pierwszym półroczu 2007 r. energię elektryczną w elektrowniach wodnych w ilości
1.513 GWh, daje to łącznie 3,5-procentowy udział energii odnawialnej w
produkcji krajowej.
Waldemar Pietryszczew
PPWB
|
