Zrównoważona produkcja energii z paliw kopalnych: cel - niemal zerowa emisja ze spalania węgla po 2020
Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego

WSTĘP

Na początku 2007 roku Komisja Europejska przyjęła tzw. "Pakiet energetyczny", będący wynikiem zapisów zawartych w przedstawionej w 2006 roku Zielonej Księdze "Europejska strategia na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii".

Integralną część Pakietu stanowi przyjęty przez Komisję Europejską komunikat pod nazwą "Zrównoważona produkcja energii z paliw kopalnych: cel - niemal zerowa emisja ze spalania węgla po 2020" (KOM (2006)843). Odnosi się on do wszystkich paliw kopalnych, głównie jednak koncentrując się na węglu.

STANOWISKO KOMISJI EUROPEJSKIEJ W SPRAWIE WYKORZYSTANIA WĘGLA W PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ

W dokumencie Komisji Europejskiej prezentowana jest opinia, że węgiel jest i pozostanie głównym czynnikiem gwarantującym bezpieczeństwo dostaw energii elektrycznej w UE. Szczególne cechy węgla - jego dostępność, przystępna cena i znaczenie dla stabilizacji rynków energii - gwarantują, że będzie on nadal najważniejszym surowcem w produkcji energii elektrycznej.

Węgiel to paliwo kopalne, którego zasoby są największe i najbardziej rozprzestrzenione na świecie i według szacunków wystarczą na 130 lat w przypadku węgla brunatnego oraz na 200 lat w przypadku węgla kamiennego. Obecnie jedna trzecia krajów Unii Europejskiej może w całości polegać na własnych złożach węgla, a zużycie węgla brunatnego w Unii Europejskiej osiągnęło w 2006 roku poziom 373,8 mln ton i zostało w całości pokryte z zasobów własnych.

Dla zapewnienia wiodącej roli węgla w gospodarce UE i całego świata konieczne jest jednak zastosowanie technologii umożliwiających radykalne zmniejszenie emisji dwutlenku węgla powstającego przy jego spalaniu. Technologie takie noszą nazwę zrównoważonych technologii węglowych i uwzględniają koncepcje wychwytywania i składowania CO₂ (Carbon Capture and Storage - CCS) w elektrowniach węglowych.

Szacunki kosztów wychwytywania CO₂ powstałego przy produkcji energii elektrycznej i późniejszego jego składowania, przy obecnym poziomie rozwoju technologicznego, sięgają 70 EUR za tonę CO₂. Powoduje to, że obecnie wykorzystanie tej technologii na dużą skalę byłoby niezwykle kosztowne. W perspektywie średnio- i długookresowej szacuje się koszty CCS na 20-30 EUR za tonę CO₂ w 2020 r. Oznaczałoby to, że w 2020 r., lub krótko później, nakłady na energetykę węglową wykorzystującą CCS przekraczałyby o 10% aktualne nakłady lub nawet byłyby im równe.

W oparciu o obecnie dostępne informacje Komisja Europejska jest zdania, że od 2020 r. wszystkie nowe elektrownie węglowe powinny być wyposażane w urządzenia CCS. Istniejące elektrownie powinny wówczas stopniowo dostosowywać się do tego modelu. W tym celu do 2015 r. Komisja Europejska określi metody wspierania projektów, budowy i eksploatacji dla 12 wielkoskalowych obiektów demonstrujących zrównoważone technologie paliw kopalnych w energetyce komercyjnej. Zwiększone zostaną fundusze na prace badawczo-rozwojowe w sektorze energetycznym, zaś wprowadzenie technologii wykazujących skuteczność zrównoważonych technologii paliw kopalnych będzie jednym z priorytetów na lata 2007-2013.

OPINIA EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO W SPRAWIE KOMUNIKATU KOMISJI EUROPEJSKIEJ

Do Komunikatu Komisji Europejskiej odniósł się w swej opinii Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, którego uwagi i wnioski należy uznać w dużym stopniu za zgodne ze stanowiskiem branży węgla brunatnego i korzystne dla naszego sektora. Oto najważniejsze z nich:

1. W ramach technologii węglowej istnieje możliwość znacznego ograniczenia emisji CO₂. W krótkim lub średnim okresie wymagałoby to stworzenia warunków rynkowych i prawnych sprzyjających inwestycjom w najnowocześniejsze technologie, które pozwolą poprawić sprawność w produkcji energii elektrycznej z węgla i w ten sposób zredukować związaną z tym emisję CO₂, w przeliczeniu na jednostkę energii elektrycznej.
2. Przy stałym zwiększaniu sprawności elektrowni oraz opracowaniu technologii niemal zerowej emisji, węgiel przyczyni się do spełnienia wymogów ochrony klimatu. Jednakże obiecujące doświadczenia związane z zastosowaniem CCS nie powinny doprowadzić do sytuacji, w której już teraz strategie i cele polityki energetycznej są przyjmowane jako "środki obowiązujące" dla szerokiego zastosowania technologii CCS.
3. Jako, że węgiel jest najważniejszym paliwem w produkcji energii elektrycznej, będzie miał on do odegrania ważną rolę w zaspokajaniu zapotrzebowania na energię w przyszłości, jako wsparcie w przejściu do gospodarki opartej na wodorze. Dzięki skraplaniu węgiel może zastąpić ropę naftową, może też służyć jako surowiec do produkcji gazu syntetycznego.
4. Eksploatacja miejscowych złóż węgla brunatnego i węgla kamiennego nadal wymaga odpowiednich warunków politycznych i gospodarczych. Wydobycie węgla i przekształcanie go w energię może się istotnie przyczynić do poprawy miejscowych warunków gospodarczych i zwiększenia zatrudnienia. Przy spalaniu własnego węgla dodatkowa wartość związana z jego wydobyciem, przekształcaniem i dystrybucją pozostaje wewnątrz UE. W przypadku użycia ropy i gazu około 75% ceny energii przeznaczone jest na pokrycie kosztów importu surowców.
5. Utrzymanie udziału energii produkowanej z paliw kopalnych (węgla) na obecnym poziomie jest również niezwykle ważne z uwagi na uwarunkowania społeczne panujące w nowych państwach członkowskich. Spośród 286.500 pracowników fizycznych w górnictwie węglowym w UE, w nowych państwach członkowskich zatrudnionych jest aż 212.100 osób. Znaczne polepszenie niezwykle ciężkich warunków pracy górników, zwiększenie ich umiejętności oraz poprawa bezpieczeństwa pracy i środowiska pracy muszą leżeć w centrum uwagi operatorów kopalń w całym sektorze przemysłu węglowego na terenie UE.
6. Zmniejszenie obszarów wydobycia węgla w ramach planowania regionalnego, a także nadmierne obciążenie przepisami z zakresu ochrony środowiska naturalnego wielokrotnie prowadziły w przeszłości do niepotrzebnych opóźnień i dodatkowego obciążania kopalń. Lokalizacja złóż oraz dynamika robót górniczych w trakcie wydobycia surowców wiążą się ze szczególnymi trudnościami w porównaniu z innymi gałęziami przemysłu. Należy uwzględnić te szczególne uwarunkowania, przede wszystkim podczas tworzenia ram prawnych w kwestiach ochrony środowiska naturalnego, np. w prawodawstwie dotyczącym odpadów, ochrony gleby i wody.
7. Komunikat Komisji Europejskiej, a także określony w nim harmonogram, wyrażają duży optymizm w kwestii ram czasowych opracowania technologii CCS oraz czasu potrzebnego na jego wdrożenie. Komisja powinna obecnie skoncentrować się na środkach, które ułatwiłyby uruchomienie 10-12 obiektów demonstracyjnych w 2015 r. oraz stworzenie niezawodnych, obejmujących najważniejsze zagrożenia i jednocześnie niezbyt restrykcyjnych ram dla technologii CCS. Przejściowy etap wyższej sprawności w produkcji energii elektrycznej jest niezwykle pożądany, natomiast nadmierny pośpiech i zbyt restrykcyjne ramy prawne mogłyby poważnie zaszkodzić tej mającej globalne znaczenie koncepcji.

WNIOSKI

Dokument Komisji Europejskiej "Zrównoważona produkcja energii z paliw kopalnych: cel - niemal zerowa emisja ze spalania węgla po 2020" zawiera pozytywne podejście, w odniesieniu do przyszłej roli węgla w Europie:

• zauważono i jasno wyartykułowano decydujące znaczenie obecnej i przyszłej roli węgla dla bezpieczeństwa energetycznego Europy,
• zapowiedziano zwiększenie nakładów finansowych UE na prace badawczo-rozwojowe w sektorze energetycznym związanym z wykorzystaniem węgla,
• zapowiedziano wspieranie budowy i eksploatacji 10-12 wielkoskalowych elektrowni doświadczalnych wyposażonych w technologię wychwytywania i składowania CO₂; należałoby zabiegać o budowę dwóch takich obiektów w Polsce, jednego na węgiel kamienny i jednego na węgiel brunatny.

W dokumencie przedstawionym przez Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny zwrócono ponadto uwagę na:

• rolę węgla jako wsparcie przy przejściu do gospodarki opartej na wodorze,
• konieczność stworzenia odpowiednich warunków politycznych i gospodarczych dla przemysłu wydobywczego węgla,
• wpływ przemysłu wydobywczego węgla na poprawę warunków gospodarczych i zwiększenie zatrudnienia w rejonach funkcjonowania kopalń,
• istniejące uwarunkowania społeczne związane z górnictwem węglowym, szczególnie w nowych państwach członkowskich,
• nadmierne obciążenia przemysłu wydobywczego węgla przepisami z zakresu ochrony środowiska,
• konieczność uwzględnienia szczególnych uwarunkowań przemysłu wydobywczego węgla, przede wszystkim podczas tworzenia ram prawnych w kwestiach ochrony środowiska naturalnego,
• konieczność stworzenia niezbyt restrykcyjnych ram prawnych i czasowych dla wdrożenia CCS.

Generalnie, oba przedstawione dokumenty należy uznać za korzystne z punktu widzenia przemysłu węgla brunatnego. O ile jednak dokument Komisji Europejskiej kładzie nacisk przede wszystkim na kwestię obniżenia emisji CO₂ ze spalania węgla, to w przypadku opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego znajduje się również wiele odniesień do obecnej i przyszłej sytuacji branży wydobywczej węgla.