Odkrywka "Koźmin" - przeszłość, teraźniejszość, przyszłość
Kopalnia Węgla brunatnego "Adamów" SA w Turku prowadzi
aktualnie eksploatację odkrywkową węgla brunatnego w trzech odkrywkach:
"Adamów", "Koźmin" i "Władysławów" w
obrębie obszaru górniczego o powierzchni łącznie 92,74 km2, na terenie górniczym
obejmującym 198,57 km2. Roczne wydobycie węgla wynosi 4,2-4,5 mln ton węgla
przy czym z Odkrywki "Koźmin" około 1,2-1,8 mln ton.
Odkrywka "Koźmin" jest najmłodszą w KWB
"Adamów" SA. W dniu 1.10.2007 r. rozpoczęto zdejmowanie nadkładu
w polu centralnym tejże odkrywki.
W to wielkie przedsięwzięcie organizacyjne, techniczne, prawne, a przede
wszystkim ekonomiczne zaangażowane były wszystkie służby spółki od wielu
miesięcy. Jest więc dobra okazja, aby przypomnieć kilka faktów
z przeszłości, teraźniejszości oraz powiedzieć o planach na przyszłość.
Złoże "Koźmin" udokumentowane zostało po raz
pierwszy w 1954 roku w kategorii C1. W 1998 roku wykonano rozpoznanie złoża do
kategorii B. Oprócz dotychczas eksploatowanego pola południowego złoże
"Koźmin" składa się z 4 pól zasobowych: pola zachodniego, pola
centralnego, pola północnego i pola wschodniego. Zgodnie projektem
zagospodarowania złoża przedmiotem górniczego zagospodarowania będzie całość
zasobów bilansowych pola centralnego. Wydzielono jedynie filar ochronny rzeki
Warty w rejonie południowym.
Zdejmowanie nadkładu w Odkrywce "Koźmin"
rozpoczęto w 1989 roku. Nadkład początkowo zdejmowano koparkami Ds-1120/2,
SchR-315/2 i SchRs-800/2. Zwałowanie dobywało się przy pomocy zwałowarki
ARsB-4000. Zmiany w użytkowanych maszynach podstawowych na przestrzeni lat
pokazano w tabeli 1. Pole południowe złoża węgla brunatnego "Koźmin"
zostało udostępnione wkopem udostępniającym w 1991 roku, po wyczerpaniu się
zasobów węgla w O/Bogdałów. Warto nadmienić,
że nadkład z wkopu udostępniającego został w całości zdeponowany w
likwidowanej Odkrywce "Bogdałów".
W połowie sierpnia 2007 roku zakończono zdejmowanie nadkładu
w polu południowym Odkrywki "Koźmin". W związku z powyższym
koparki: KWK-1200M (pracująca dotychczas na pierwszym poziomie roboczym) i
SchRs-800/1 (pracująca dotychczas na drugim poziomie roboczym) wykonały
pochylnię wyjazdową z obecnego wyrobiska i przejechały na miejsce
projektowanego nowego wkopu udostępniającego. Wraz
z koparkami przejechała zwałowarka ARsB-5000/2. Długość drogi przejazdu
koparek wynosiła ok. 2 km, a zwałowarki ponad 3 km. Wyzwaniem było
przemieszczenie wózka zrzutowego, który przystosowany jest do poruszania się
po szynach. Do jego transportu wykonano specjalną konstrukcję stalową, na której
został ustawiony. Całość przeciągnięto sprzętem pomocniczym
(spycharkami). Oczywiście przed przystąpieniem do ww. przedsięwzięcia
wykonano wiele prac koncepcyjno-projektowych realizowanych przez własne służby
kopalni oraz obcych wykonawców. Rozważano wiele sposobów udostępnienia złoża
i jak to zwykle w pracy inżynierskiej było wiele argumentów za i wiele
przeciw zastosowanemu rozwiązaniu. W ciągu ostatnich osiemnastu miesięcy
wykupiono ponad 200 ha gruntów, co jak wiadomo osobom znających realia takiego
przedsięwzięcia w warunkach polskich, jest nie lada wyczynem. Zrealizowano
inne skomplikowane procedury formalno-prawne. Wykonano barierę pomp (odwiercono
i zabudowano pierwszych 48 studni głębinowych) dla zapewnienia odwodnienia
odkrywki.
Oprócz trudności technicznych, które na bieżąco rozwiązywała
służba Głównego Inżyniera Energomechanicznego i Głównego Inżyniera Górniczego
należało uzgodnić przejazd koparek i zwałowarki z właścicielami gruntów,
zarządcami infrastruktury technicznej kolidującej z trasą przejazdu. Nad
przebiegiem tras, ich zgodnością z parametrami maszyn czuwał Mierniczy Górniczy.
Uruchomienie nowego pola złoża "Koźmin" wiązało się z
koniecznością budowy nowego układu przenośników taśmowych, mostów nad
przenośnikami, w tym jednego mostu umożliwiającego ruch drogą publiczną nad
przenośnikiem KT-1.
Rys. 1. Lokalizacja zbiorników wodnych wykonanych i planowanych do
wykonania w obszarze poeksploatacyjnym złoża "Koźmin".
W chwili obecnej (artykuł był pisany w ostatnim tygodniu
listopada - przyp. red.) nadkład zdejmowany jest przy pomocy koparki
KWK-1200M i SchRs-800/1, które współpracują z przenośnikiem przesuwnym
KN-1. Dalej transport nadkładu odbywa się przenośnikiem stałym KT-1 -
stopniowo wydłużanym w miarę zagłębiania się koparek - i przenośnikiem
przesuwnym zwałowym KZ-1. Deponowanie nadkładu przy pomocy zwałowarki
ARsB-5000/2 odbywa się w polu południowym Odkrywki "Koźmin". Całkowite
wypełnienie wyrobiska po wyeksploatowanym węglu nadkładem (w przypadku
kierunku rolnego rekultywacji) trwałoby ponad 6 lat i wymagałoby zebrania
prawie połowy nadkładu z pola centralnego. Eksploatacja złoża, a szczególnie
jego partii sąsiadującej z rzeką Wartą, odbywałaby się w trudnych
warunkach. Dlatego technologia przewiduje systematyczne zmniejszanie kubatury
zwałowiska wewnętrznego przez pozostawianie zagłębień w zwałowisku wewnętrznym
i wprowadzeniu wodnego kierunek rekultywacji, tj. budowę w obszarze zwałowania
wewnętrznego dwóch zbiorników wodnych i zbiornika w wyrobisku końcowym.
Pozwoli to na zmniejszenie kubatury wyrobiska końcowego
o ok. 36 mln m3. Na rysunku 1 przedstawiono lokalizację zbiorników wodnych
wykonanych i planowanych do wykonania w obszarze poeksploatacyjnym złoża
"Koźmin".
Tabela 1. Zmiany w użytkowanych maszynach podstawowych w
Odkrywce "Koźmin" na przestrzeni lat.
| rok |
Nadkład |
Węgiel |
Zwałowanie |
| 1989 |
Ds-1120/2 |
SchRs-315/2 |
|
|
|
ARsB-4000 |
| 1990 |
Ds-1120/2 |
SchRs-315/2 |
SchRs-800/2 |
Rs-400/2 |
|
ARsB-4000 |
| 1991 |
Ds-1120/2 |
SchRs-315/2 |
SchRs-800/2 |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 1992 |
Ds-1120/2 |
SchRs-315/2 |
SchRs-800/2 |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 1993 |
Ds-1120/2 |
SchRs-315/2 |
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 1994 |
Ds-1120/2 |
SchRs-315/2 |
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 1995 |
Ds-1120/2 |
SchRs-315/2 |
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
SchRs-315/2 |
ARsB-5000/2 |
| 1996 |
Ds-1120/2 |
|
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
SchRs-315/2 |
ARsB-5000/2 |
| 1997 |
Ds-1120/SchRs-800/1 |
|
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 1998 |
SchRs-800/1 |
|
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 1999 |
SchRs-800/1 |
|
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 2000 |
SchRs-800/1 |
|
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 2001 |
SchRs-800/1 |
|
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 2002 |
SchRs-800/1 |
|
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 2003 |
SchRs-800/1 |
|
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 2004 |
SchRs-800/1 |
|
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 2005 |
SchRs-800/1 |
|
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 2006 |
SchRs-800/1 |
|
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
| 2007 |
SchRs-800/1 |
|
KWK-1200M |
Rs-400/2 |
|
ARsB-5000/2 |
Nadkład
1) Zbieranie nadkładu w Odkrywce "Koźmin" rozpoczęto
w lipcu 1989 r.
2) W grudniu 1992 roku skończyła pracę koparka
SchRs-800/2, którą zastąpiła koparka KWK-1200/M rozpoczynająca prace w
marcu 1993 roku.
3) W maju 1995 roku skończyła zdejmowanie nadkładu
koparka SchRs-315/2.
4) W sierpniu 1997 roku skończyła zdejmowanie nadkładu
koparka Ds-1120 zastąpiona przez koparkę SchRs-800/1.
Zwałowanie
1) Zwałowarka ARsB-4000 została zastąpiona przez zwałowarkę
ARsB-5000/2.
Węgiel
1) W październik 1991 roku wydobycie węgla rozpoczęła
koparka Rs-400/2.
2) W październiku 1995 roku wydobycie węgla rozpoczęła
koparka SchRs-315/2.
3) W lutym 1997 roku skończyła wydobycie węgla koparka SchRs-315/2.
Początek zdejmowania nadkładu w polu centralnym
Odkrywki "Koźmin".
Dozór.
Dla mieszkańców gminy Brudzew oznacza to, że w przyszłości
tereny te staną się niezwykle atrakcyjne turystycznie. Gdy snułem takie wizje
w moim artykule "Wyspa skarbów", opublikowanym w numerze drugim
"Węgla Brunatnego" z 1996 roku, nie sądziłem, że tak szybko się
urzeczywistnią. Wprawdzie zbiornik "Przykona" (o którym wówczas
pisałem) nie może jeszcze konkurować z Mikołajkami, czy plażą w Sopocie,
ale poczekajmy...
Początek zdejmowania nadkładu w polu centralnym
Odkrywki "Koźmin".
Most nad przenośnikiem KT-1.
W przyszłości nie przewiduje się wprowadzenia do
eksploatacji nowych maszyn podstawowych. W nowo udostępnianym polu znajduje się
ok. 17 mln ton węgla, co pozwoli na zabezpieczenie potrzeb Elektrowni
"Adamów" w najbliższych latach. Zdobyte doświadczenie może i
powinno być wykorzystane przy udostępniania innych złóż znajdujących się
w naszym regionie.
Przejazd "górniczych kolosów".
Przed górnikami z "Koźmina", i oczywiście
przed wszystkimi służbami związanymi z szeroko rozumianym zabezpieczeniem
ruchu, pozostało wiele problemów do rozwiązania. Jednym z nich jest bliskość
rzeki Warty, do której odkrywka zbliży się na odległość ok. 320 m.
Problemem będą
z pewnością, wcześniej wspomniane, procedury formalno-prawne. Może to właśnie
sprawia, że brak jest czasu, by cieszyć się z sukcesów i co ważniejsze
- chwalić się nimi. Niedocenianie, nie tylko w KWB "Adamów"
SA, siły i znaczenia służb odpowiedzialnych za kreowanie wizerunku firmy (i
branży) sprawia, że o węglu brunatnym nie mówi się zbyt wiele. Ale to temat
na osobny artykuł.
Jarosław Szwed
Nadsztygar Górniczy
KWB "Adamów" SA
Literatura:
[1] "Raport o oddziaływaniu na środowisko
kontynuacji eksploatacji węgla brunatnego w Odkrywce Koźmin" dr inż.
A. Pomorski, dr W. Czabaj, mgr inż. H. Tomaszewska, mgr inż. M.
Wojciechowski. Część geologiczno-górnicza, POLTEGOR-instytut we Wrocławiu,
marzec 2007 r.
[2] "Aktualizacja założeń techniczno-ekonomicznych
kontynuacji eksploatacji złoża Koźmin" dr inż. A. Pomorski, dr W.
Czabaj, dr inż. A. Witt, mgr inż. M. Wojciechowski. POLTEGOR-instytut, Wrocław
2006 r.
[3] "Początek zbierania nadkładu w polu centralnym Odkrywki Koźmin".
J. Szwed. Fakty - informator KWB "Adamów" SA, nr 3/2007.
