Działalność proekologiczna KWB "Adamów" SA
Streszczenie
W artykule scharakteryzowano krótko działalność KWB
"Adamów" SA w Turku, zmierzającą do zminimalizowania skutków
ekologicznych prowadzenia odkrywkowej działalności eksploatacyjnej węgla
brunatnego. Zaprezentowano elementy ingerowania w środowisko naturalne.
Przedstawiono działania Kopalni mające na celu przywrócenie terenów, na których
zakończono działalność górniczą polegające na rekultywowaniu tych terenów
w trzech kierunkach. Omówiono szczególne osiągnięcia KWB "Adamów"
SA, w zakresie rekultywacji terenów w kierunku wodnym poprzez tworzenie
zbiorników wodnych w wyrobiskach poeksploatacyjnych a przede wszystkim na
terenach zwałowisk wewnętrznych funkcjonujących odkrywek.
Wprowadzenie
Temat rekultywacji jest chętnie podejmowany przez teoretyków
i praktyków związanych z górnictwem węgla brunatnego. Nie bez przyczyny.
Niezwykłe możliwości kształtowania krajobrazu w wyniku przemieszczania
ogromnych mas ziemnych to jeden z powodów, dla których o rekultywacji chętnie
piszą studenci, inżynierowie, dziennikarze.
O zagospodarowaniu zwałowisk zewnętrznych i wewnętrznych
dyskutuje się na konferencjach naukowych i sympozjach. Przepisy ustawy dnia 27
kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska (Dz.U. nr 62, poz. 627) nakłada na
władającego ziemią obowiązek rekultywacji. Przez ochronę powierzchni ziemi
ustawodawca rozumie zapewnienie jak najlepszej jej jakości, w szczególności
poprzez:
- racjonalne gospodarowanie,
- zachowanie wartości przyrodniczych,
- zachowanie możliwości produkcyjnego
wykorzystania,
- utrzymanie jakości gleby i ziemi powyżej lub
na poziomie wymaganych standardów,
- doprowadzenie jakości gleby i ziemi co
najmniej do wymaganych standardów, gdy nie są dotrzymane,
- zachowanie wartości kulturowych, z uwzględnieniem
archeologicznych dóbr kultury.
Ekologia jest stosunkowo młodą dziedziną wiedzy. W Polsce
problem ekologicznych, krajobrazowych i społeczno-gospodarczych skutków działalności
górnictwa odkrywkowego został dostrzeżony stosunkowo niedawno.
Ostatnie lata przyniosły ogromny wzrost zainteresowania
sprawami ekologii. Ze względu na wzrastająca świadomość społeczną
adamowska kopalnia niezmiennie wprowadza w dziedzinie ekologii innowacje, które
mają na celu dotrzymanie kroku trendom proekologicznym i normom prawnym na
coraz bardziej ekologicznie uświadomionym i wymagającym rynku.
Działalność proekologiczna KWB "Adamów"
SA
Kopalnia Węgla Brunatnego "Adamów" SA jest
jednym z największych zakładów pracy w powiecie tureckim, dającym
zatrudnienie około 1,8 tysiącom osób. Adamowska kopalnia powstała w latach
1959-1964 na złożu "Adamów". Równolegle w pobliżu powstała
Elektrownia Adamów o mocy 600 MW, produkująca energię elektryczną w oparciu
o węgiel z KWB "Adamów" (tworząca z elektrowniami okręgu konińskiego
zespół elektrowni Pątnów - Adamów - Konin w skrócie PAK),
kształtując w zasadniczy sposób sytuację gospodarczą rozległych regionów
Konina i Turku.
Kopalnia Węgla Brunatnego "Adamów" SA od ponad
czterdziestu ośmiu lat prowadzi wydobycie węgla metodą odkrywkową. Przywiązuje
jednocześnie bardzo dużą wagę do aspektów ochrony środowiska, starając się
pozostawiać tereny, na których prowadzi działalność górniczą, w jak
najmniejszym stopniu zdegradowane. Postęp robót eksploatacyjnych powoduje
konieczność zagospodarowania terenów, na których roboty górnicze zostały
już zakończone. Wobec tego Kopalnia podejmuje szeroko zakrojoną działalność
rekultywacyjną, mającą na celu przywrócenie środowisku terenów pogórniczych
nadających się do gospodarczego wykorzystania.
Kopalnia Węgla Brunatnego "Adamów" Spółka
Akcyjna w Turku realizowała i realizuje zadania proekologiczne polegające na
przywracaniu równowagi przyrodniczej, zachwianej w wyniku prowadzenia robót górniczych
(odprowadzanie wód kopalnianych, rekultywacja terenów poeksploatacyjnych) z dużym
sukcesem. Pierwsze kroki kopalnia podjęła tuż po rozpoczęciu działalności
wydobywczej. Na pytania co robić, jakie działania podjąć, aby tereny
pokopalniane przywrócić środowisku naturalnemu w stanie nadającym się do
gospodarczego wykorzystania, odpowiedź pojawiła się natychmiast: rekultywacja
prowadzona w trzech obszarach - rolnym, leśnym i wodnym.
Pierwszy z nich to rekultywacja terenów w kierunku rolnym
(rys. 1). Dzięki procesom rekultywacyjnym dokonanym na terenach
poeksploatacyjnych, ziemia zyskuje status gruntu rolnego i jest później
sprzedawana w przetargach. Kopalnia powstała na glebach bardzo niskiej klasy
bonitacyjnej (V i VI), które obecnie, po skomplikowanych procesach
rekultywacyjnych, mieszczą się już w wyższych klasach (III, IV). Spółka
wprowadza w życie swoje programy rekultywacji oraz współpracuje z gminami w
celu jak najlepszego wykorzystania zrekultywowanych rolniczo terenów.
Rys. 1. Rekultywacja terenów pogórniczych w
kierunku rolnym.
Drugim kierunkiem działań kopalni jest zalesianie terenów
pogórniczych, które później przekazywane są Lasom Państwowym.
W ostatnim czasie mocną stroną kopalni "Adamów"
stała się rekultywacja prowadzona w kierunku wodnym. Dotychczasowa realizacja
rekultywacji w kierunku wodnym w innych kopalniach węgla brunatnego odbywała
się wyłącznie w celu zagospodarowania wyrobisk końcowych odkrywek bądź
kopalń. Przykładem takiej działalności Kopalni "Adamów" jest
zbiornik "Bogdałów" (rys. 2), znajdujący się na terenie byłej
odkrywki "Bogdałów", będący obecnie wspaniałym przykładem działań
proekologicznych przedsiębiorstwa. Zbiornik ten jest ostoją życia zwierzęcego
i roślinnego. Jest również rejonem chętnie odwiedzanym przez okoliczną
ludność, a przede wszystkim amatorów wędkowania.
Rys. 2. Rekultywacja terenów pogórniczych w
kierunku wodnym - Zbiornik "Bogdałów".
Adamowska spółka zajęła się jednak rekultywacją terenów
poeksploatacyjnych w kierunku wodnym także na terenach zwałowisk wewnętrznych
odkrywek jeszcze funkcjonujących. Najlepszym tego przykładem jest zbiornik
"Przykona" (rys. 3), znajdujący się na terenie zwałowiska wewnętrznego
odkrywki "Adamów", który jest "perełką ekologiczną"
kopalni "Adamów" i dlatego warto przypomnieć początki jego
powstania.
Rys. 3. Rekultywacja terenów pogórniczych w
kierunku wodnym - Zbiornik "Przykona".
Wykonanie zbiornika i jego zagospodarowanie to wspólne
przedsięwzięcie KWB "Adamów" i Gminy Przykona, uregulowane
prawnie umową zawarta w listopadzie 1995 roku. Zbiornik został zaprojektowany
przez POLTEGOR-projekt Spółka z o.o. z Wrocławia. Jego budowę rozpoczęto w
1996 roku. W trakcie budowy kopalniane służby, które wykonywały wiele robót
siłami własnymi, napotykały na wiele trudności. Dopasowanie technologii zwałowania,
właściwe uszczelnienie dna zbiornika, uwzględnienie zjawiska osiadania gruntów,
a także wykorzystanie niewielkich ilości piasków, jakimi dysponowano, do
wykonania plaży na południowym brzegu zbiornika to tylko niektóre problemy, z
którymi trzeba było sobie poradzić. W efekcie powstał zbiornik zlokalizowany
na trasie odtwarzanego koryta rzeki Teleszyny w odległości 1,5 km od wsi
Przykona. Zbiornik zajmuje powierzchnię 242 ha, przy czym powierzchnia zalewu
przy średnim poziomie napełnienia wynosi 135 ha. Objętość zbiornika przy średniej
głębokości 6 m, wynosi około 6,5 mln m3. Wstępnie zbiornik napełniany miał
być wodami z cieków naturalnych. Inżynierowie Adamowa, wychodząc naprzeciw
ekologii, doszli do wniosku, że do napełniania zbiornika można wykorzystać
wody z odwodnienia wgłębnego kopalni. Dzięki temu skrócił się okres napełniania
zbiornika z 8 lat do 1,5 roku i zwiększyła się klasa czystości wody
zbiornika (wody z odwodnienia wgłębnego kopalni to wody 1 klasy czystości). W
październiku 2001 roku nastąpił odbiór techniczny zbiornika
"Przykona". Obiekt został wykonany zgodnie z dokumentacja techniczną
i wymaganiami przepisów obowiązkowych norm. W dniu 23 czerwca 2004 roku
zbiornik "Przykona" został nieodpłatnie przekazany Gminie
Przykona.
Powstałe zbiorniki wodne ("Bogdałów",
"Przykona") wpływają na krajobraz regionu, czyniąc go bardziej
atrakcyjnym ze względu na zmianę mikroklimatu i walory
rekreacyjno-turystyczne. Specjalnie wyprofilowana linia brzegowa zbiornika
"Przykona" (165 ha) sprzyja letniemu wypoczynkowi, a zbiornik
"Bogdałów" jest ostoją fauny i flory, przez co chętnie
odwiedzany jest przez wędkarzy.
To jednak nie wszystko, co kopalnia zamierza zrobić w
kierunku rekultywacji wodnej. Wykorzystując dotychczas zdobyte doświadczenia
planuje się wykonanie kolejnego zbiornika wodnego na terenie zwałowiska zewnętrznego
Odkrywki "Koźmin". Będzie on spełniał wiele funkcji podobnie jak
poprzednie, ale przede wszystkim stanie się doskonałym obiektem uatrakcyjniającym
kolejną gminę tego regionu i przyczynkiem do ożywienia gospodarczego na tych
terenach.
Kopalnia posiada również zbiorniki wodne wykorzystywane
obecnie w procesie produkcyjnym, które po zakończeniu eksploatacji również
zostaną przystosowane do obecnych warunków krajobrazowych, tworząc regionalne
ekosystemy. Istnieje również cała sieć rowów odwadniających i odprowadzających
wody kopalniane do zbiorników, czy innych cieków wodnych, które w przyszłości
będą pełnić rolę retencyjną terenów pogórniczych regulując stosunki
wodne na tym obszarze.
Po zakończeniu eksploatacji węgla z obecnie czynnych
odkrywek powstaną również zbiorniki wodne, w tym kierunku bowiem jest
przewidziana rekultywacja i zagospodarowanie wyrobisk poeksploatacyjnych w
Kopalni.
Działalność proekologiczna Kopalni znajduje uznanie w
oczach mieszkańców regionu ale również specjalistów w dziedzinie ekologii.
Świadczą o tym nagrody przyznawane kopalni od lat w dziedzinie ochrony środowiska
(tab. 1).
Tabela 1. Sukcesy KWB "Adamów" SA w
konkursach i programach regionalnych oraz ogólnopolskich w dziedzinie
ochrony środowiska.
| Lp. |
Konkurs |
Zgłoszony temat |
Nagroda |
| 1. |
Konkurs Promocyjny Wielkopolski HIT 2002 |
Zagospodarowanie terenów z rekultywowanych na cele
rekreacyjno-sportowe |
Certyfikat Jakości Konkursu Promocyjnego HIT 2002 |
| 2. |
Konkurs Promocyjny Wielkopolski HIT 2003 |
Działalność KWB "Adamów" SA w dziedzinie
ochrony środowiska, ze szczególnym uwzględnieniem rekultywacji terenów
poeksploatacyjnych |
Nominacja do Tytułu Wielkopolski HIT 2003 |
| 3. |
Konkurs Ekologiczny "Przyjaźni Środowisku" |
Działalność proekologiczna Kopalni Węgla Brunatnego VI
edycja (2004 rok) "Adamów" SA ze szczególnym uwzględnieniem
rekultywacji w kierunku wodnym |
Tytuł "Firma Przyjazna Środowisku" |
| 4. |
Konkurs Ekologiczny "Przyjaźni Środowisku" VII
edycja (2005 rok) |
|
Tytuł "Mecenas Polskiej Ekologii" |
| 5. |
Konkurs Ekologiczny "Przyjaźni Środowisku"
VIII edycja (2006 rok) |
|
Tytuł "Mecenas Polskiej Ekologii" |
| 6. |
|
|
Certyfikat Partnera Polskiej Ekologii (2007 rok) |
Podsumowanie
Na podstawie powyższego krótkiego i bardzo ogólnego opisu
uwzględniającego tylko niektóre osiągnięcia Kopalni w zakresie ochrony środowiska,
a przede wszystkim w obszarze działalności rekultywacyjnej terenów
poeksploatacyjnych widać, iż Kopalnia "Adamów" uzyskiwała i
uzyskuje szczególnie w ostatnim dziesięcioleciu bardzo dobre wyniki w tej
dziedzinie. Działalność proekologiczna prowadzona jest z chęcią przywrócenia
terenów wykorzystanych gospodarczo naturalnemu środowisku tak, aby można było
odbudować istniejące przed rozpoczęciem eksploatacji warunki przyrodnicze,
ale także tak, aby kształtować, tworzyć i uatrakcyjniać tereny pogórnicze,
zmieniając ukształtowanie terenu, polepszać warunki rolne, tworzyć nowe
tereny zalesione, a także tworzyć infrastrukturę wodną, której tak bardzo
brakuje w tym rejonie. Działalność ta, oprócz niewątpliwych sukcesów z
zakresu ochrony środowiska, odnosi również sukcesy na polu społecznym, tworząc
nowe możliwości zagospodarowywania terenów, dotychczas niewykorzystywanych
lub słabo wykorzystywanych (do celów gospodarczych, turystycznych i
wypoczynkowych). Wszystkie te działania mają na celu uatrakcyjnienie regionu
tureckiego, dając możliwość tworzenia nowych rynków pracy, stwarzając
warunki do aktywnego wypoczynku, będąc jednocześnie przyjaznym środowisku.
Taka działalność na polu ekologii i ochrony środowiska jaką prowadzi
Kopalnia Węgla Brunatnego "Adamów" SA obala mit, że górnictwo, a
szczególnie górnictwo odkrywkowe węgla brunatnego, jest działalnością
zagrażającą środowisku naturalnemu. Na przykładzie Kopalni "Adamów"
widać, że tak nie musi być, a wręcz przeciwnie - górnictwo odkrywkowe
poprzez swoją działalność proekologiczną, tworzy, kreuje i upiększa
krajobraz, czyniąc go bardziej atrakcyjnym.
dr Mariusz Rychter
mgr Dorota Małachowska
KWB "Adamów" SA w Turku
