Projekt nowej dyrektywy ramowej w sprawie odpadów

WSTĘP

Według przeprowadzonych szacunków, każdego roku w Unii Europejskiej wytwarza się 1,3 mld ton odpadów. Ilość ich rośnie w tempie porównywalnym do tempa wzrostu gospodarczego. Na przykład w okresie 1995-2003 zarówno PKB jak i ilość odpadów komunalnych wzrosły o 19%.

Mając to na uwadze, w dniu 27 maja 2003 roku Komisja Europejska przedstawiła komunikat pod nazwą "Strategia tematyczna w sprawie zapobiegania odpadom i ich recyklingu" (COM(2003) 301).

Strategia ta jest jedną z siedmiu "strategii tematycznych", wymaganych w ramach "Szóstego Wspólnotowego Programu Działań w Zakresie Środowiska Naturalnego (2002-2012)", zatwierdzonego przez Parlament Europejski i Radę, decyzją nr 1600/2002/WE z dnia 22 lipca 2002 roku.

Na wstępie dokumentu stwierdza się, że "pomimo znaczącego postępu, prawo wspólnotowe dotyczące zagospodarowania odpadów, posiada ciągle wiele niedoskonałości lub obszarów, w których niezbędny jest dalszy postęp".

Po zasięgnięciu opinii właściwych organów Unii Europejskiej oraz przeprowadzeniu konsultacji społecznych, w dniu 7 listopada 2005 roku Komisja Europejska przedstawiła znowelizowany projekt komunikatu dotyczącego odpadów pod tytułem "W kierunku zrównoważonego wykorzystania zasobów: Strategia tematyczna w zakresie zapobiegania odpadom i ich recyklingu" (COM(2005) 667).

Celem strategii jest sprawienie, by Europa stała się społeczeństwem, którego zadaniem będzie:

• zapobieganie powstawaniu odpadów,
• wykorzystywanie odpadów jako zasobów.

Jako pierwszy krok w tym kierunku Komisja Europejska zaproponowała zmianę dyrektywy w sprawie odpadów (dyrektywa ramowa). Proponowana rewizja dyrektywy miałaby na celu scalenie i zrewidowanie prawodawstwa oraz zwiększenie jego przejrzystości.

PROJEKT DYREKTYWY W SPRAWIE ODPADÓW

W dniu 21.12.2005 roku Komisja Europejska przedstawiła projekt dyrektywy ramowej w sprawie odpadów (WFD). Najważniejsze zaproponowane w projekcie zapisy to:

• uchylenie dyrektywy 75/439/EEC w sprawie usuwania olejów odpadowych i dyrektywy 91/689/EEC w sprawie odpadów niebezpiecznych; zapisy obu tych dyrektyw pozostaną nadal w mocy i zostaną zintegrowane z propozycją zmienionej dyrektywy w sprawie odpadów,
• wyłączenie z zakresu dyrektywy odpadów i materiałów, które objęte zostały już prawodawstwem wspólnotowym, w tym odpadów powstałych w wyniku poszukiwania, wydobywania, przetwarzania i składowania zasobów mineralnych oraz z działalności odkrywkowej,
• przedstawienie definicji między innymi:
  • "odpadów" - pozostała niezmieniona w stosunku do poprzedniej wersji dyrektywy, ale wprowadzony został mechanizm, który umożliwia określenie kiedy odpady przestają być odpadami,
  • "ponownego wykorzystania" - oznacza operację odzyskiwania odpadów, w której produkty, które stały się odpadem są wykorzystywane ponownie dla z "góry" określonego celu,
  • "odzyskiwania" - precyzuje, że proces odzyskiwania odpadów ma na celu zastąpienie zasobów,
  • "zbierania" - wyjaśnia, że jest to proces gromadzenia odpadów
    w celu ich przetransportowania do miejsca przetwarzania odpadów,
  • "recyklingu" - oznacza operację odzyskiwania i przetwarzania odpadów na produkty, materiały lub substancje z przeznaczeniem do wykorzystania w celu pierwotnym lub innych celach.
• przedstawienie mechanizmu umożliwiającego wyjaśnienie, kiedy niektóre odpady przestają być odpadami,
• przedstawienie procedur, które umożliwią zaklasyfikowanie niektórych procesów jako unieszkodliwianie odpadów lub jako odzysk odpadów,
• przeredagowanie zapisu dotyczącego planów gospodarki odpadami, w celu wyjaśnienia, co powinno znajdować się w planie zagospodarowania odpadów,
• zobowiązanie Państw Członkowskich do sporządzenia programów zapobiegania powstawaniu odpadów i określenia warunków, dla których te programy powinny być wdrożone.

OBECNY STAN PRAC NAD PROJEKTEM

W dniu 13.02.2007 roku Parlament Europejski wydał opinię do projektu dyrektywy w pierwszym czytaniu. Przyjęcie Wspólnego Stanowiska przez Radę UE nastąpiło w dniu 20.12.2007 roku.

Wprowadzono liczne poprawki do projektu Komisji Europejskiej, związane przede wszystkim z procedurą umożliwiającą określenie, kiedy mamy do czynienia z odpadem.

Przyjęty przez Radę Unii Europejskiej w pierwszym czytaniu projekt dyrektywy wprowadza między innymi:

• wyjaśnienie pojęć odzyskiwania i unieszkodliwiania odpadów,
• wyjaśnienie warunków mieszania odpadów niebezpiecznych,
• procedurę określania produktów ubocznych,
• procedurę precyzowania, kiedy odpad przestaje być odpadem.

W odniesieniu do definicji odpadów wprowadza się przepisy pozwalające określić:

1. które substancje lub przedmioty można uznać za produkty uboczne - a nie za odpady,
2. które odpady mogą przestać być uznawane za odpady, a stać się substancjami lub przedmiotami, które zgodnie z przepisami można wprowadzić na rynek.

I tak za produkt uboczny, a nie za odpady może być uznana substancja lub przedmiot powstający w wyniku procesu produkcyjnego, którego podstawowym celem nie jest ich produkowanie. Spełnione muszą przy tym zostać następujące warunki:

• dalsze wykorzystywanie danej substancji lub tego przedmiotu jest pewne,
• dana substancja lub przedmiot mogą być wykorzystywane bezpośrednio bez jakiegokolwiek dalszego przetwarzania innego niż normalna praktyka przemysłowa,
• dana substancja lub przedmiot są produkowane jako integralna część procesu produkcyjnego oraz
• dalsze wykorzystywanie jest zgodne z prawem, tzn. dana substancja lub przedmiot spełniają wszelkie istotne wymagania dla określonego zastosowania w zakresie produktu, ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego, i nie doprowadzi do ogólnych niekorzystnych oddziaływań na środowisko i ludzi.

W celu ustalenia końca statusu odpadu wprowadzono kryteria określające "zniesienie statusu odpadu". Niektóre określone kategorie odpadów, na przykład niektóre popioły i żużle, przestałyby być odpadami w przypadku spełnienia następujących kryteriów:

• dana substancja lub przedmiot jest powszechnie stosowana do konkretnego celu,
• istnieje rynek takich substancji lub przedmiotów bądź popyt na nie,
• dana substancja lub przedmiot spełniają wymagania techniczne dla konkretnego celu oraz wymagania obowiązujących przepisów i norm mających zastosowanie do produktów oraz
• zastosowanie danej substancji lub przedmiotu nie prowadzi do ogólnych, niekorzystnych oddziaływań na środowisko i ludzi.

Projekt dyrektywy zakłada, że środki określające kryteria jakie muszą być spełnione, aby konkretne substancje lub przedmioty mogły zostać uznane za produkty uboczne oraz kryteria, których celem jest określenie odpadów, które przestają być odpadami, będą precyzowane przez Komisję Europejską po przyjęciu dyrektywy.

Kolejnym etapem prac nad projektem będzie rozpoczęcie procedury drugiego czytania w Parlamencie Europejskim.

MOŻLIWE KONSEKWENCJE DLA PRZEMYSŁU PALIW STAŁYCH

Projekt dyrektywy ramowej w sprawie odpadów nie dotyczy odpadów i materiałów, które objęte zostały innymi przepisami prawnymi UE, w tym odpadów powstałych w wyniku poszukiwania, wydobywania, przetwarzania i składowania zasobów mineralnych oraz z działalności odkrywkowej - czyli tzw. "odpadów wydobywczych" - objętych dyrektywą 2006/21/WE o gospodarowaniu odpadami z przemysłów wydobywczych.

W dotychczasowym projekcie dyrektywy w sprawie odpadów nie uległa zmianie definicja "odpadu", do której odwołuje się również dyrektywa o odpadach wydobywczych (2006/21/WE). Niemniej jednak przedstawiony został mechanizm umożliwiający podjęcie jednoznacznej decyzji o tym, czy dana substancja należy do produktów ubocznych niebędących odpadami, czy też należy ją uznać za odpad. Ponadto wprowadzono kryteria umożliwiające ustalenie tzw. końca statusu odpadu.

Przedstawione w projekcie dyrektywy mechanizmy dotyczące definiowania odpadu mogą mieć w przyszłości znaczenie dla klasyfikowania mas ziemnych i skalnych usuwanych i przemieszczanych w związku z odkrywkową eksploatacją surowców mineralnych. Istotnym problemem dla przemysłu energetycznego i paliw stałych będzie również możliwość zaliczenia części produktów ze spalania węgla brunatnego (popioły, żużle i gipsy z procesu odsiarczania) do "nie-odpadów". Bowiem mogą być one ponownie wykorzystane na przykład do wypełnienia odkrywkowych wyrobisk poeksploatacyjnych.

dr Jacek Libicki
PPWB

dr Jacek Szczepiński
PPWB