Polskie górnictwo węgla brunatnego w 2007 roku

Sytuacja gospodarcza Polski

W 2007 roku umocniły się pozytywne tendencje obserwowane w roku 2006. Gospodarka jest obecnie w fazie wysokiego wzrostu gospodarczego, jednocześnie utrzymując stabilną inflację oraz zachowując bezpieczną pozycję zewnętrzną. Źródła wzrostu gospodarczego (ożywienie popytu inwestycyjnego, stabilny, wysoki wzrost konsumpcji i dynamicznie rosnący eksport) wskazują, że obecnie obserwowane tendencje w gospodarce mają charakter trwały.

Wzrost PKB w roku 2007 wyniósł 6,5%, a wiec wzrastał w tempie wyższym niż w roku poprzednim (6,1%), jednak dynamika w kolejnych kwartałach spowalniała. Najszybszy wzrost miał miejsce w I kwartale i wyniósł 7,4%, a najmniejszy w IV kwartale, kiedy PKB wzrósł o ok. 6,0%. W okresie dwunastu miesięcy 2007 roku, produkcja sprzedana przemysłu zwiększyła się o 9,5%, produkcja budowlano-montażowa - o ponad 12%, sprzedaż detaliczna - o około 8%, sprzedaż usług transportowych o 4,9%, a łączności - o ponad 3%.

Wzrost gospodarczy w 2007 r. - podobnie jak w 2006 r. - był stymulowany wysoką dynamiką popytu krajowego, który w 2007 r. - podobnie jak w 2006 r. - zwiększył się o 7,3%. Szczególnie wysoko rósł popyt inwestycyjny. Nakłady brutto na środki trwałe zwiększyły się o 20,4%, wobec 15,6% w 2006 r. W rezultacie trzeci rok z rzędu wzrosła stopa inwestycji - do 22,3%, wobec 19,7% w 2006 r. Tak wysoki wzrost był efektem m.in. dalszej poprawy korzystnej sytuacji finansowej przedsiębiorstw (w okresie styczeń-wrzesień wskaźnik rentowności obrotu netto wyniósł 5,2%, wobec 4,7% w analogicznym okresie 2006 r.), ułatwiającej finansowanie inwestycji, przy wykorzystaniu kredytów krajowych i zagranicznych oraz środków własnych.

Aktywności inwestycyjnej sprzyjał też rosnący napływ funduszy unijnych. Wysokiej dynamice inwestowania towarzyszył szybszy niż przed rokiem wzrost spożycia indywidualnego - o 5,2% (wobec 4,9% w 2006 r. oraz 2,8% średnio w latach 2001-2005). Sprzyjało temu dalsze zwiększenie dochodów ludności, m.in. w wyniku szybszego wzrostu zatrudnienia i realnych wynagrodzeń (fundusz wynagrodzeń w sektorze przedsiębiorstw zwiększył się realnie o 11,4%, wobec 8,3% w 2006 r.).

Korzystna koniunktura znalazła odzwierciedlenie na rynku pracy, gdzie z kwartału na kwartał następował dalszy, coraz szybszy, wzrost zatrudnienia i spadek bezrobocia. W końcu 2007 r., w porównaniu z końcem 2006 r., liczba pracujących (13,6 mln) zwiększyła się o około 3% (wobec wzrostu o 2,6% w 2006 r.).

Tabela 1. Tendencje zmian w gospodarce.

	2006	2007
	Dynamika w % do poprzedniego roku
Produkt krajowy brutto (PKB)	6,2	6,5
Inflacja średnioroczna	1,0	2,5
Liczba bezrobotnych w mln	2,3	1,7
Stopa bezrobocia, średnioroczna	14,8	11,4
Produkcja przemysłowa	10,0	7,7
Produkcja budowlana	12,5	15,6
Popyt krajowy	7,3	7,3
Spożycie indywidualne	4,9	5,2
Inwestycje	15,6	20,4
Stopa inwestycji	19,7	22,3
Import	24,0	17,3
Eksport	20,4	14,9

Równocześnie w gospodarce pojawiły się napięcia:

W 2007 roku obserwowano coraz szybszy wzrost inflacji - wyniosła 2,5% wobec 1% w 2006 r., co skłoniło Radę Polityki Pieniężnej do zacieśnienia polityki monetarnej, wynagrodzenia zaczęły rosnąć szybciej od wydajności pracy, natomiast ożywienie popytu krajowego wywołało dalszy wzrost zapotrzebowania na import, który rósł szybciej od eksportu, co spowodowało pogłębienie deficytu w obrotach towarowych, przyczyniając się do dalszego wzrostu nierównowagi zewnętrznej.

Wobec pozytywnych tendencji gospodarczych w roku 2007 na szczególną uwagę zasługuje przybliżenie procesów i tendencji zachodzących w sektorze energetycznym, mających bezpośredni wpływ na osiągane wyniki produkcyjne sektora energii i paliw oraz na udział węgla brunatnego w zaopatrzeniu energetycznym kraju.

Zamieszczone w tabeli 2 dane obrazują zmiany w zużyciu nośników energii pierwotnej w Polsce w latach 2005-2007.

Tabela 2. Zużycie energii pierwotnej w Polsce.

Nośnik energii	Rok 2006	zmiany w % 2006/2005	I-III kwartał		zmiany w % 2007/2006
			2006	2007
Zużycie energii pierwotnej według nośników w mln ton węgla ekwiwalentnego*
1. Paliwa stałe, w tym:	87,6	107,1	67,3	61,0	90,6
- węgiel kamienny	69,5	108,9	54,3	48,3	88,9
z tego: węgiel energetyczny	57,5	109,1	44,7	38,1	85,2
- węgiel brunatny	18,1	100,5	13,6	12,7	93,4
2. Paliwa ciekłe, w tym:	32,6	106,2	24,1	24,6	102,1
- ropa naftowa	28,3	109,7	20,7	21,7	104,8
3. Paliwa gazowe, w tym:	17,4	100,6	12,6	11,9	94,4
- gaz wysokometanowy	15,6	101,3	11,4	10,7	93,8
4. Energia wody i wiatru	0,3	100,0	0,2	0,2	100,0
5. Inne	1,5	88,2	1,4	1,6	114,3
6. Bilans en. elektrycznej	-1,3	100,0	-1,0	-0,3	70,0
Zużycie ogółem	138,1	105,9	105,6	98,7	93,5

węgiel ekwiwalentny = 29,3GJ/t

Pierwsze miejsce w zużyciu energii w dalszym ciągu zajmują paliwa stałe, chociaż ich udział maleje. Udział paliw stałych w ogólnym bilansie energii pierwotnej w roku 2007 zmniejszył się do 61,8% względem 63,5% uzyskanego w 2006 roku.

Wzrostowe tendencje gospodarcze nie wpłynęły pozytywnie na sytuację sektora wydobywczego. Nadal z roku na rok zmniejsza się wydobycie węgla kamiennego. Według wstępnych danych wydobycie węgla kamiennego w 2007 r. wyniosło ok. 87,2 mln ton i było niższe niż w 2006 r. o ponad 7,0 mln ton, co powoduje, że udział węgla w ogólnym zużyciu stopniowo maleje. Spółki węglowe sprzedały prawie o 7% mniej węgla niż w 2006 r.

Niestety w branży węgla brunatnego sytuacja również przybiera tendencje spadkowe. Wydobycie węgla brunatnego obniżyło się do nienotowanego od 23 lat poziomu wydobycia i w roku 2007 wyniosło 57,4 mln ton. Jednak jego udział w ogólnym bilansie nośników energii pozostał na nie zmienionym poziomie w porównaniu do roku 2006.

W dalszym ciągu węgiel brunatny zajmuje dobrą pozycję w strukturze zużycia nośników energii, za węglem kamiennym i ropą naftową a przed gazem ziemnym.

Wydobycie węgla brunatnego

Górnictwo węgla brunatnego jest producentem paliwa dla pięciu elektrowni o łącznej mocy 9.280 MW. Kopalnie eksploatują złoża o zasobach przemysłowych rzędu 1,7 mld ton, rozlokowane korzystnie w centralnej i południowo-zachodniej części kraju. Zdolności wydobywcze poszczególnych kopalń są dostosowane do projektowanych mocy produkcyjnych elektrowni i z nadwyżką pokrywają bieżące zapotrzebowanie. Eksploatacja złóż prowadzona jest metodą odkrywkową i charakteryzuje się dużą koncentracją wydobycia przy zastosowaniu wysokowydajnych maszyn wydobywczych.

Wszystkie omawiane kopalnie są spółkami akcyjnymi. Dwie kopalnie: BOT KWB Bełchatów S.A. i BOT KWB Turów S.A. o najbogatszych złożach węgla wchodzą wraz z BOT Elektrownią Bełchatów S.A., BOT Elektrownią Turów S.A. oraz BOT Elektrownią Opole S.A. w skład holdingu pod nazwą BOT Górnictwo i Energetyka S.A. 9 maja 2007 r. nastąpiło wniesienie do PSE S.A. 85% pakietu akcji BOT Górnictwo i Energetyka S.A., dzięki czemu holding BOT wszedł w skład największej firmy w Polsce - Polskiej Grupy Energetycznej. W skład PGE, oprócz Polskich Sieci Elektroenergetycznych, weszły podmioty zajmujące się wydobyciem i wytwarzaniem energii elektrycznej: BOT Górnictwo i Energetyka S.A., Zespół Elektrowni Dolna Odra (ZEDO), cztery elektrociepłownie, elektrownia szczytowo-pompowa oraz osiem firm dystrybucyjnych, tworząc tym samym największą firmę energetyczną w Polsce i liczący się podmiot w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Na obie kopalnie przypada 73,5% całkowitego wydobycia węgla brunatnego, a ilość ta pozwala na wytworzenie 27% krajowej produkcji energii elektrycznej.

Dwie pozostałe kopalnie wieloodkrywkowe: KWB "Konin" SA i KWB "Adamów" SA eksploatują złoża w zagłębiu konińsko-adamowskim o łącznej zasobności rzędu 170 mln ton. Złoża charakteryzują się mniejszą zasobnością, znacznym rozproszeniem w terenie i niekorzystnymi warunkami hydrogeologicznymi.

Kopalnie zaopatrują w węgiel elektrownie: "Pątnów", "Adamów" i "Konin" o łącznej mocy zainstalowanej 2.752 MW - stanowiącej około 10% mocy krajowej, które wchodzą w skład Grupy Kapitałowej Zakład Energetyczny "PAK" SA.

Praktycznie całość wydobytego węgla odbierana jest przez elektrownie (99,6%). Niewielką część węgla, po wysortowaniu, kopalnie przeznaczają na potrzeby własne i na rynek lokalny. Znaczniejsze różnice w poziomie dostaw, jakie mają miejsce w okresach wieloletnich, są niezależne od kopalń i elektrowni oraz wynikają z bieżącej organizacji scentralizowaną dyspozycją mocy krajowego systemu elektroenergetycznego.

Ogólne wydobycie węgla brunatnego w 2007 roku było o 3,2 mln ton (-5,4%) mniejsze niż rok temu. Największy spadek wydobycia węgla wynoszący ponad 2 mln ton (-6,2%) odnotowano w BOT KWB Bełchatów S.A., natomiast w BOT KWB Turów S.A. poziom wydobycia zmniejszył się o prawie 800 tys. ton (-6,5%), a w KWB "Konin" SA o 500 tys. ton (-4,5%).

Tabela 3. Wydobycie węgla i dostawy do elektrowni [w tys. ton].

	2006 r.	2007 r.	Zmiany 2007:2006 w %
KWB "Adamów" SA
Wydobycie węgla	4.907	4.970	101,28
Dostawy do elektrowni	4.894	4.963	101,40
Udział kopalni w ogólnym wydobyciu węgla, w %	8,08	8,64	106,93
BOT KWB Bełchatów S.A.
Wydobycie węgla	32.988	30.923	93,74
Dostawy do elektrowni	32.601	30.955	94,95
Udział kopalni w ogólnym wydobyciu węgla, w %	54,29	53,80	99,09
KWB "Konin" SA
Wydobycie węgla	10.721	10.233	95,44
Dostawy do elektrowni	10.569	10.131	95,85
Udział kopalni w ogólnym wydobyciu węgla, w %	17,64	17,80	100,90
BOT KWB Turów S.A.
Wydobycie węgla	12.146	11.356	93,49
Dostawy do elektrowni	11.992	11.206	93,44
Udział kopalni w ogólnym wydobyciu węgla, w %	19,99	19,76	98,84
Razem
Wydobycie węgla	60.762	57.482	94,58
Dostawy do elektrowni	60.056	57.255	95,33

Główną przyczyną tak niskiego poziomu wydobycia węgla w wyszczególnionych powyżej kopalniach jest zmniejszenie poziomu odbioru węgla przez współpracujące z kopalniami elektrownie, przyczyniając się bezpośrednio do pogorszenia wyników ekonomicznych kopalń i ograniczając tym samym należyte wykorzystanie posiadanych zdolności wydobywczych.

Znacznie lepiej pod tym względem kształtowała się sytuacja w KWB "Adamów" SA, gdzie odnotowano wydobycie węgla na zbliżonym poziomie do roku ubiegłego.

Obok opisanych powyżej kopalń należy wspomnieć również o czynnej, niedużej kopalni odkrywkowej węgla brunatnego "Sieniawa", działająca pod firmą KWB "Sieniawa" Sp.z o.o., w której wydobycie węgla jest stosunkowo niewielkie i ma głównie znaczenie lokalne.

Efektywność odkrywkowej eksploatacji złóż węgla brunatnego

Działalność górnictwa węgla brunatnego w 2007 roku prezentują podstawowe wskaźniki produkcyjne i ekonomiczne przedstawione w tabeli 4. Dane liczbowe wskazują na relacje, jakie zachodzą pomiędzy ilością wydobywanego węgla w określonym czasie a czynnikami towarzyszącymi procesom eksploatacyjnym.

Tabela 4. Podstawowe dane produkcyjne górnictwa węgla brunatnego.

	Jedn. miary	Rok		Zmiany w %
		2006	2007
Wydobycie węgla	tys. ton	60.762	57.472	94,58
Zbieranie nadkładu	mln m3	262,4	261,1	99,50
Wskaźnik N:W	m3/t	4,32	4,54	105,09
Urobiona masa	mln m3	312,6	308,8	98,78
Pompowanie wody	mln m3	484,2	495,3	102,29
Ilość pompowanej wody na węgiel	m3/t	7,97	8,62	108,15
Ilość pompowanej wody na urobek masy	m3/m3	1,55	1,60	103,22
Zużycie energii elektrycznej	GWh	1.731,5	1.674,9	96,73
Zużycie energii elektrycznej na węgiel	kWh/t	28,50	29,14	102,24
Zużycie energii elektrycznej na masę	kWh/m3	5,54	5,42	97,83
Zatrudnienie średnioroczne	osoby	19.038	18.230	95,75
Wydajność w węglu	tys.t/prac/rok	3,19	3,15	98,74
Wydajność w masie	tyś.m3/prac/rok	16,42	16,94	103,16
Przychód z działalności ogółem	mln zł	3.358,9	3.165,5	94,24
Koszt uzyskania przychodu	mln zł	2.937,9	2.835,3	96,50
Rentowność brutto	%	14,33	11,64	81,22

Zbieranie nadkładu

W 2007 r. relacje pomiędzy urabianiem węgla a zbieraniem nadkładu przedstawiały się następująco. Zebrano ogółem 261,1 mln m³ nadkładu, co oznacza 4,54 m³ nadkładu przypadającego na każdą tonę wydobytego węgla. Wskaźnik ten jest o 5% większy niż w poprzednim roku wobec mniejszej o 1,3 mln m³ ilości zebranego nadkładu.

W poszczególnych kopalniach wskaźnik N:W w omawianym okresie wynosił od 2,8 m³/t (BOT KWB Turów S.A.) do 6,5 m³/t (KWB "Konin" SA).

Ponad dwukrotnie wyższy wskaźnik N:W w odkrywkach konińskich wskazuje na istotne zróżnicowanie warunków złożowych w poszczególnych rejonach wydobycia węgla i wynikającą stąd skalę utrudnień. W całkowitej ilości nadkładu za 2007 rok zebranego w odkrywkach mieści się 53 mln m³ nadkładu inwestycyjnego z nowej Odkrywki "Szczerców" w budowie, co zawyża eksploatacyjny wskaźnik N:W.

Pompowanie wody z odkrywek

Drugim poważnym czynnikiem obciążającym węgiel i koszty jego wydobycia jest odwodnienie złoża. Ilość pompowanej i odprowadzanej z odkrywki wody nie zależy wprost od ilości wydobytego węgla. Ten parametr jest pochodną naturalnych warunków hydrogeologicznych złoża oraz wielkości i głębokości wyrobiska górniczego. Pompowanie wody z odkrywki jest procesem ciągłym, wysoce energochłonnym, a więc istotnie obciążającym koszty wydobycia węgla.

Dobrą miarą oceny tego procesu są wskaźniki ilości wypompowanej wody przypadające na urobioną masę. W 2007 roku wypompowano z odkrywek łącznie ponad 495 miliony m³ wody, co przy urobionej masie daje wskaźnik 1,60 m³ wody na każdy metr sześcienny urobku.

Rok wcześniej wskaźnik ten był o ponad 3% mniejszy, przy zmniejszonej o ponad 11 mln m³ ilości wypompowanej wody.

W całkowitej ilości wypompowanej wody w 2007 roku mieści się też woda w ilości 125,8 mln m³ wypompowana z budowanej Odkrywki "Szczerców". Po wyłączeniu z ogólnych ilości wody i urobionej masy dla całego górnictwa, tej części, jaka przypada na Odkrywkę "Szczerców", wskaźnik rzeczywisty odnoszący się do kopalń czynnych wynosi 1,19 m³/m³.

Wskaźniki charakteryzujące stopień zawodnienia złoża są mocno zróżnicowane w poszczególnych odkrywkach. W omawianym okresie 2007 roku najniższy wskaźnik pompowania wody przypadający na całkowity urobek masy mieścił się w przedziale od 0,3 w BOT KWB Turów S.A. do 3,1 w KWB "Adamów" SA.

Gospodarka energetyczna

Procesy technologiczne stosowane w górnictwie odkrywkowym są wysoce energochłonne. Relacje, jakie zachodzą pomiędzy zużyciem elektroenergii a ilością urobionej masy nadkładu i węgla, oceniane w dłuższym horyzoncie czasowym są obiektywnym wskaźnikiem racjonalnej gospodarki energetycznej.

Zużycie energii elektrycznej ogółem w branży wyniosło 1.674,9 GWh i w porównaniu z poprzednim rokiem zmniejszyło się o 3,2%. Zmniejszone zużycie ma bezpośredni związek z mniejszą o 1,2% masą urobioną w tym samym czasie.

Nastąpił również spadek zużycia energii elektrycznej, odpowiednio do spadku ilości urobionej masy o 2,2% wskaźnika jednostkowego zużycia elektroenergii na masę z 5,54 kWh/m³ masy w 2006 roku do 5,42 w 2007.

Oceniając to samo zjawisko na podstawie danych poszczególnych kopalń widać, że w trzech kopalniach pogorszyła się w 2007 roku relacja pomiędzy zużyciem energii i urobioną masą.

I tak w KWB "Adamów" SA zużycie energii elektrycznej zmniejszyło się o 2,3% przy ponad 13% wzroście masy. Podobne relacje wystąpiły tylko w kopalni BOT KWB Bełchatów S.A., gdzie zużycie energii było o 6% mniejsze, ale przy wielkość urobku całkowitego zmniejszonego o ponad 8%.

W KWB Konin SA urobek masy zwiększył się o 1,1% przy zwiększonym o ponad 2% zużyciu energii elektrycznej, natomiast w kopalni BOT KWB Turów S.A. - urobek masy całkowitej zwiększył się o ponad 6%, przy zwiększonym zużyciu elektroenergii o 8%.

Porównując tę sytuację do roku poprzedniego możemy odnotować, że wskaźnik jednostkowy zużycia energii obniżył się nieznacznie o ponad 2% w stosunku do roku 2006.

Wydajność pracy

Utrzymująca się racjonalizacja zatrudnienia nie przyniosła poprawy wzrostu wydajności na węglu za sprawą rekordowego spadku jego zapotrzebowania, przy nieznacznej poprawie wydajności w masie.

W 2006 roku w górnictwie węgla brunatnego zatrudniano 19.038 osób, a wydajność pracy wynosiła 3,19 tys. ton węgla oraz 16,4 tys. m³ urobku masy na zatrudnionego.

W 2007 roku analogiczne dane kształtowały się następująco: zatrudnienie wynosiło 18.230 osób. Wydajność pracy w węglu wyniosła 3,15 tysięcy ton i zmniejszyła się nieznacznie, bo o 1,3%, a w przeliczeniu na masę całkowitą zwiększyła się o ponad 3%.

Rentowność

Rentowność branży górnictwa węgla brunatnego w ubiegłym roku, w konsekwencji zmniejszonego zapotrzebowania na węgiel uległa pogorszeniu. W roku 2006 wskaźnik rentowności osiągnął poziom 14,33%, z kolei wg danych za 12 miesięcy roku 2007 wyniósł już tylko 11,64% i był o prawie 19% niższy.

Główną przyczyną spadku rentowności okazał się spadek przychodów uzyskanych przez kopalnie o 5,76% przy nieznacznej poprawie poziomu kosztów o 3,5%. Rentowność brutto w poszczególnych kopalniach przedstawiono w tabeli 5.

Tabela 5. Rentowność kopalń węgla brunatnego.

Kopalnia	Rentowność brutto w %			Zmiany w %
	2005	2006	2007	2007:2005	2007:2006
KWB "Adamów" SA	2,17	12,61	12,05	555,30	95,56
BOT KWB Bełchatów S.A.	12,6	8,6	10,72	85,08	124,65
KWB "Konin" SA	0,8	-3,3	6,48	810	196,3
BOT KWB Turów S.A.	5,7	49,0	18,52	324,91	37,79
Górnictwo węgla brunatnego	7,8	14,3	11,64	149,23	81,39

Wykorzystanie węgla brunatnego w elektroenergetyce

W roku 2007 zapadło kilka ważnych dla sektora elektroenergetycznego decyzji, których skutki odczujemy jednak dopiero w przyszłości. Do najważniejszych wydarzeń w polskiej energetyce należy zaliczyć zmiany w strukturze rynku i kontynuacje procesu konsolidacji, jak również rozdział działalności dystrybucyjnej od obrotowej oraz przyjęcie ustawy o rozwiązaniu KDT. Ważna była również zapowiedź prywatyzacji nowo powstałych grup energetycznych PGE, Tauron, Enea i Energia.

Produkcja energii elektrycznej w 2007 r. ukształtowała się na poziomie 159.453 GWh i była niższa o 1,4% w porównaniu do 2006 r. Z tego:

• przedsiębiorstwa wytwórcze energetyki zawodowej wyprodukowały 150.669 GWh, tj. o 1,6% więcej niż w 2006 r.,
• elektrownie przemysłowe wyprodukowały 7.824 GWh, tj. o prawie 3% mniej niż w 2006 r.,
• pozostałe elektrownie niezależne (źródła odnawialne) wyprodukowały 961 GWh, tj. o 63,3% więcej niż w 2006 r.

Po raz pierwszy od 5 lat obserwujemy spadek produkcji energii elektrycznej rok do roku (dynamika 2007/2006 - 98,6%). Nadal również utrzymuje się tendencja malejącego udziału produkcji energii elektrycznej z elektrowni na węglu brunatnym, a jest to na dzień dzisiejszy najtańsze paliwo zarówno w Polsce jak i na świecie.

Tabela 6 pokazuje strukturę produkcji energii elektrycznej. Wynika z niej, że największy udział mają elektrownie i elektrociepłownie zawodowe cieplne, pracujące w ramach krajowego sektora dyspozycji mocy. Ich udział jest na przestrzeni lat w miarę stały i wynosi około 90%. Sektor elektroenergii obejmuje 5 elektrowni wykorzystujących węgiel brunatny, 15 elektrowni pracujących na węglu kamiennym i kilkadziesiąt elektrociepłowni.

Tabela 6. Produkcja energii elektrycznej w Polsce (w GWh).

	Rok			Zmiany w % 2007:2006
	2005	2006	2007
Produkcja energii elektrycznej ogółem w GWh	156.931	161.666	159.453	98,63
1. Elektrownie zawodowe cieplne	122.286	130.132	127.722	98,14
z tego:
- na węglu brunatnym	54.865	53.464	51.051	95,49
- na węglu kamiennym	63.703	70.970	70.624	100,94
- pozostałe paliwa	3.718	5.698	6.047	106,12
w tym: gaz ziemny	2.944	4.543	4.411	97,09
Biomasa	774	1.155	1.636	141,64
2. Elektrownie zawodowe wodne	3.528	2.770	2.645	95,47
3. Elektrociepłownie zawodowe	22.613	20.113	20.302	100,94
4. Elektrownie przemysłowe	8.020	8.062	7.824	97,04
w tym: gaz ziemny	231	615	539	87,67
Biomasa	625	669	714	106,69
5. Elektrownie niezależne	484	588	961	163,27
w tym: wodne	248	246	307	124,68
wiatrowe	136	252	535	212,25
Biogaz/biomasa	100	89	117	131,99
Udział energii elektrycznej wytworzonej z węgla brunatnego w %
1. W produkcji energii elektrycznej ogółem	34,96	33,07	32,01	96,79
2. W produkcji elektrowni zawodowych cieplnych	44,87	41,08	39,97	97,29

Łączna produkcja wymienionych elektrowni i elektrociepłowni wyniosła w 2007 roku 148.024 GWh. W tej ilości 90.926 GWh, tj. 61,5% uzyskano z węgla kamiennego, 51.051 GWh, tj. 34,5% z węgla brunatnego, 4.411 GWh, tj. 3% z gazu ziemnego i 1.636 GWh, tj. 1% ze współspalania biomasy.

Podobnie do roku 2006 nadal zwiększa się produkcja energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii [OZE]. W 2007 roku uzyskano łącznie 5.956 GWh energii elektrycznej, co stanowi 3,7% krajowej produkcji. Największy udział ma energia wody [50%], biomasa [40%], biogaz [2%] i energia wiatru [8%].

Główną przyczynę zmniejszonej produkcji elektroenergii w 2007 należy upatrywać w spadku produkcji o 4,5% w elektrowniach na węglu brunatnym, przy niewielkim przyroście w elektrowniach zawodowych na węglu kamiennym o 1%.

Tak niekorzystny rozkład produkcji w elektrowniach zawodowych nie odpowiada kryteriom wyboru obciążeń mocy, gdzie ważną rolę odgrywa czynnik ekonomicznej opłacalności sektora elektroenergii. Mimo wyraźnej przewagi ekonomicznej w produkowaniu energii elektrycznej na węglu brunatnym udział tego paliwa w produkcji krajowej energii elektrycznej ciągle maleje, czego najlepszym przykładem jest kolejny spadek udziału produkowanej energii na węglu brunatnym w elektrowniach zawodowych cieplnych z 41,1% w 2006 roku do 39,9% w 2007, tj. o 3%.

Niepokój budzić może również decyzja Komisji Europejskiej ograniczająca Polsce limity uprawnień do emisji CO₂. W przygotowanym przez resort środowiska projekcie rozporządzenia, dotyczącego rozdziału limitów emisji CO₂ w latach 2008-2012 planowane jest obniżenie praw emisji średnio o 20%, te z kolei mogą skutkować wzrostem cen lub nawet doprowadzić do ograniczenia produkcji.

Tymczasem jak wskazują analizy, zapotrzebowanie na energię wzrasta, majątek produkcyjny starzeje się i konieczne są inwestycje mające na celu odtworzenie i powiększenie mocy wytwórczych. W przeciągu ostatnich trzech lat w energetyce opartej na węglu brunatnym, jak i całej branży energetycznej, do eksploatacji oddano niewiele nowych mocy produkcyjnych. W roku 2007 oddano nowy blok energetyczny Elektrowni Pątnów II, który osiągnął projektowaną moc 464 MW oraz rozpoczęto budowę bloku 860 MW w BOT Elektrowni Bełchatów S.A.

Ocenia się natomiast, że corocznie powinno powstawać kilkaset MW nowych zdolności wytwórczych, tylko chociażby w celu odbudowy kończących prace instalacji.

Taki stan rzeczy odbija się niekorzystnie na efektach ekonomicznych wszystkich kopalń węgla brunatnego posiadających znacznie wyższe zdolności produkcyjne niż obecny poziom zapotrzebowania na odbiór paliwa do współpracujących z nimi elektrowni.

Opracował Adam Pietraszewski
PPWB