Bezpieczeństwo i ochrona zdrowia w BOT KWB Bełchatów S.A.

Podstawową działalnością Spółki jest wydobycie węgla i surowców towarzyszących. BOT KWB Bełchatów S.A. jest największą kopalnią odkrywkową w Polsce i jedną z największych w Europie. Powierzchnia aktualnie eksploatowanego Pola "Bełchatów" wynosi około 3.000 ha. Roczne wydobycie w ostatnich latach to ok. 35 mln ton węgla, co stanowi niemal 60 proc. wydobycia ogólnopolskiego. Dla osiągnięcia takich wyników trzeba zdejmować rocznie ponad 100 mln m³ nadkładu i wypompować ok. 190 mln m³ wody. Ogółem wydobyto już ponad 650 mln ton węgla brunatnego.

21 października 2002 r. nastąpiło uruchomienie eksploatacji w Polu "Szczerców". Zasoby tego pola, zgodnie z projektem ich zagospodarowania, zostaną wykorzystane do 2036 roku. Do końca 2007 roku z Pola "Szczerców" zdjęto ok. 199 mln m³ nadkładu, który trafia na zwałowisko zewnętrzne.

Równolegle do działalności wydobywczej Kopalnia zajmuje się zagospodarowaniem kopalin, które towarzyszą złożu węgla. Od kilku lat systematycznie rośnie wydobycie i sprzedaż piasków, żwirów, kruszyw i iłów. Część kopalin (ok. 0,5 mln ton rocznie) jest selektywnie eksploatowana i składowana na złożach wtórnych. Służą one jako baza surowcowa dla przedsięwzięć inwestycyjnych Kopalni oraz dla odbiorców zewnętrznych. Poza tym, na bazie kredy jeziornej i węgla brunatnego z Pola "Bełchatów" wytwarzane są ekologicznie czyste, tanie nawozy mineralne, niezbędne do produkcji zdrowej żywności.

Zarząd BOT KWB Bełchatów S.A. uwzględniając specyfikę pracy oraz zagrożenia, jakie występują w przedsiębiorstwie, podejmuje skuteczne działania, które pozwalają na znaczne ograniczenie, a nawet likwidację występujących zagrożeń. W kopalni Bełchatów występują następujące zagrożenia:

1. Wodne, których źródłami są:

• nawalne opady atmosferyczne,
• wody poziomu podstawowego o zwierciadle swobodnym w obrębie wyrobiska,
• wody resztkowe znajdujące się w zasięgu pracy koparek.

2. Geotechniczne:

• osuwiskowe na skarpach stałych i roboczych wyrobisk oraz zwałowisk Pola "Bełchatów" i Pola "Szczerców",
• utraty stateczności podłoża jazdy maszyn podstawowych, w tym związane ze zjawiskami krasowymi,
• związane ze zjawiskami o charakterze odprężeniowym,
• wynikające z występowania utworów zwięzłych i trudnourabialnych,
• utrata stateczności skarp związana z wypływem wód resztkowych.

3. Metanowe.

4. Wstrząsy sejsmiczne.

5. Awarie energomechaniczne:

• na maszynach podstawowych i urządzeniach współpracujących,
• na przenośnikach taśmowych,
• na stacjach elektroenergetycznych.

6. Wybuchowe.

7. Pożarowe:

• związane z pracą układu KTZ,
• związane z obiektami kubaturowymi (zaplecza służb eksploatacyjnych, budynki administracyjno-biurowe),
• pożary endogeniczne węgla.

8. Zagrożenia związane z atakiem terrorystycznym lub sabotażem.

9. Zagrożenia wynikające ze stosowania substancji i preparatów chemicznych niebezpiecznych.

10. Zagrożenia wynikające z transportu drogowego towarów niebezpiecznych.

11. Zagrożenia wynikające z przewozu kolejowego towarów niebezpiecznych (materiałów i przedmiotów).

12. Zagrożenia wypadkowe pojazdów i sprzętu technologicznego.

13. Zagrożenia związane z przesyłaniem i przetwarzaniem energii elektrycznej.

Nowoczesne zarządzanie wymaga szerokiego spojrzenia na zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy. Ocena ryzyka zawodowego jest podstawowym elementem mającym na celu skuteczne zarządzanie i osiągnięcie odpowiednio wysokiego poziomu bezpieczeństwa przy pracy. Opracowano karty oceny ryzyka zawodowego dla 1.243 stanowisk pracy (8.083 pracowników), identyfikując 285 zagrożeń. W celu zmniejszenia lub wyeliminowania występujących zagrożeń, w BOT KWB Bełchatów S.A. zrealizowano wiele przedsięwzięć organizacyjnych i technicznych. Kolejne znajdują się w fazie projektowania lub realizacji. Jako przykłady można podać:

1. W zakresie zagrożeń pożarowych:

1. zamontowanie na wszystkich maszynach podstawowych systemów do ewakuacji. System ten składa się z następujących elementów:
   - urządzenia samohamownego RG-10,
   - liny ratowniczej,
   - szelek bezpieczeństwa,
2. zmodernizowanie półstałej instalacji gaśniczej na maszynach podstawowych, której efektem jest możliwość podania w rejon pożaru zarówno wody, jak i ciężkiej piany gaśniczej,
3. wyposażenie w instalację tryskaczową miejsc na maszynach podstawowych, które są najbardziej narażone na możliwość wystąpienia pożaru, oraz w których prowadzenie akcji gaśniczej jest szczególnie niebezpieczne.

2. W zakresie ograniczania zagrożeń powodujących powstawanie chorób zawodowych, takie jak np. hałas, wibracja, pyły przemysłowe:

1. ograniczanie zasięgu emitowanego hałasu poprzez zastosowanie ochrony czynnej i biernej.
   Czynna ochrona przed hałasem polega na stosowaniu maszyn i urządzeń o niższej mocy akustycznej, wynikającej z wprowadzania odpowiednich zmian konstrukcyjnych. Zastosowanie metod czynnych w odniesieniu do zespołu źródeł hałasu układu KTZ możliwe jest głównie na etapie remontów maszyn i urządzeń pracujących w kopalni oraz utrzymywanie ich w prawidłowym stanie technicznym w trakcie eksploatacji. Bierna ochrona przed hałasem to stosowanie środków technicznych polegających na obudowie dźwiękochłonnej źródeł hałasu lub ekranowaniu obiektów poprzez budowę ekranów, wałów ziemnych i wprowadzanie pasów zieleni.
   Ponieważ emisja hałasu związana jest głównie z pracą koparek, zwałowarek, przenośników taśmowych i ich napędów:
   - projektowane i wykonywane są w wyższej klasie dokładności węzły ruchome (obrotowe) krążników i zestawów krążnikowych,
   - dotychczas stosowane pontony metalowe pod członami przenośnikowymi zastępowane są pontonami strunobetonowymi,
   - zabudowa tras przenośników taśmowych odbywa się z maksymalną starannością - tak w zakresie ustawienia osiowego poszczególnych członów na trasie, jak i ustawienia ich w jednej płaszczyźnie.
2. ograniczenie drgań mechanicznych o działaniu ogólnym i miejscowym:
   - na koparkach SRs-2000 K-37 i K-38 zamontowano nowe kabiny operatora z układem wibroizolacji. Kabiny te posiadają ponadto duże powierzchnie przeszklone, ułatwiające operatorowi obserwacje strefy pracy maszyny. Pochylenie płaszczyzny ścian kabiny zapobiega powstaniu refleksów świetlnych oraz przeciwdziała osadzaniu zanieczyszczeń na powierzchni szyb. Dach kabiny przystosowany jest do poruszania się ludzi podczas czynności obsługowo-naprawczych (np. układu podnoszenia kabiny). Z przodu i z tyłu kabiny wykonano okapy osłaniające szyby. W kabinie zamontowane zostały fotele ISRI 6800/337 posiadające bogate wyposażenie, które umożliwia optymalne przystosowanie fotela do potrzeb operatora maszyny. Zintegrowany system automatycznych poduszek oparcia IPS, regulacja oparcia i siedziska oraz przesuw wzdłuż fotela, sterowany dźwignią, pozwala na indywidualne dopasowanie fotela do potrzeb i budowy operatora. Fotel jest wyposażony dodatkowo w zagłówek i podłokietnik.
   - wykonano remont kabin operatorów koparek K-73 i K-74, poprawiając ergonomię i komfort pracy na stanowisku operatora,
3. ograniczenie stosowania substancji i preparatów niebezpiecznych - opracowano i zastosowano nową bezklejową technologię łączenia taśm przenośnikowych (rocznie około 27 km). Wyeliminowano
   w ten sposób zagrożenia wynikające ze stosowania w skali roku około 60 ton benzyny ekstrakcyjnej i toluenu oraz zagrożenie wybuchem. Poprawiły się w ten sposób warunki pracy dla pracowników oddziałów wulkanizacji.
   Poprawa stanu warunków pracy podejmowana jest również poprzez prowadzenie następujących działań:
   - dokonywanie okresowej analizy stanu bezpieczeństwa i higieny pracy (sprawozdania kwartalne i roczne), w których szczegółowo opisuje się przyczyny i skutki zaistniałych wypadków oraz wypływające z nich wnioski,
   - tworzenie i realizacja planu poprawy warunków bhp ze środków obrotowych oraz inwestycyjnych (zakupy nowoczesnych urządzeń i maszyn poprawiające ergonomię na stanowiskach pracy, remonty pomieszczeń,
   - stałą współpracę ze społeczną inspekcją pracy,
   - przeprowadzanie pomiarów czynników szkodliwych na stanowiskach pracy,
   - prowadzenia w szerokim zakresie badań profilaktycznych pracowników.

Pomiary czynników szkodliwych na stanowiskach pracy prowadzone są systematycznie, z przestrzeganiem wymaganych przepisami terminów.

	ILOŚĆ STANOWISK
	2005 r.	2006 r.	2007 r.	2005-2007 r.
ZAPYLENIE	352	272	206	830
HAŁAS	364	315	411	1.090
WIBRACJA	97	40	31	168
SUBSTANCJE CHEMICZNE	39	33	40	112
OŚWIETLENIE	407	524	126	1.057
MIKROKLIMAT	12	2	6	20
SUMA	1.271	1.186	820	3.277

Jak wszyscy wiemy, pracownik zdrowy to pracownik wydajny, dlatego Kierownictwo Kopalni stara się otoczyć załogę jak największym zakresem świadczeń medycznych. Aby zapewnić podstawową opiekę medyczną, Kopalnia podpisała umowę z Niepublicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej "Mega-Med" Sp. z o.o. Umowa zapewnia także ponadstandardową opiekę medyczną, w której zakres wchodzą: świadczenia stomatologiczne, świadczenia poradni onkologicznej, urologicznej, chirurgii naczyniowej, kardiologicznej, ginekologicznej, internistycznej oraz szeroki wachlarz świadczeń rehabilitacyjnych. Od sześciu lat w Kopalni organizowana jest akcja szczepień przeciw grypie. Korzysta z nich około 1.000-1.400 osób.

W 2007 r. wykonano również szczepienia przeciw żółtaczce dla pracowników oczyszczalni ścieków i straży pożarnej.

W ramach programu realizowanego w zakresie profilaktyki zdrowotnej pracowników organizowane były tzw. badania celowane, takie jak: pulmonologiczne, dermatologiczne, laryngologiczne i kardiologiczne.

Aby poszerzyć zakres usług medycznych kopalnia podpisała umowy z klinikami:

• onkologiczną - w zakresie badania skóry, węzłów chłonnych, piersi, przewodu pokarmowego,
• neurochirurgii - w zakresie badań schorzeń kręgosłupa i głowy,
• urologiczną - w zakresie badania prostaty oraz dróg moczowych.

Wszystkie badania odbywają się w wyznaczony dzień, raz w miesiącu, w Przychodni w Rogowcu. W przypadku konieczności badania specjalistycznego lub zabiegu, pracownicy przyjmowani są do Kliniki i tam leczeni. O tym, że badania te są potrzebne świadczy fakt, że każdorazowo na badanie zapisuje się kilkadziesiąt osób.

	ILOŚĆ PRZEPROWADZONYCH BADAŃ
BADANIA	2005 r.	2006 r.	2007 r.	2005-2007 r.
ONKOLOGICZNE	236	228	139	603
NEUROCHIRURGICZNE	315	272	251	838
UROLOGICZNE	253	260	146	659
SUMA	804	760	536	2100

Zarząd BOT KWB Bełchatów S.A. podpisał umowy z placówkami leczniczymi, dzięki którym pracownicy mogą korzystać z konsultacji i hospitalizacji w oddziałach: kardiochirurgicznym, kardiologicznym, endokrynologicznym, onkologicznym oraz gastrologicznym.

Do szpitali pracownicy mogą się zgłaszać ze skierowaniem od lekarza, po wcześniejszym ustaleniu terminu konsultacji. Badania cieszą się bardzo dużym zainteresowaniem załogi. W wielu przypadkach tylko dzięki wczesnemu wykryciu bardzo ciężkich schorzeń (np. nowotworów), zostało uratowane życie ludzkie, a pracownicy po leczeniu wrócili do pracy. Zakład nie zapomina również o byłych pracownikach, którzy przebywają na rentach i emeryturach, zapewniając im opiekę medyczną taką samą jak pracownikom kopalni.

Szkolenia pracowników są doskonałą formą motywowania i przykładem dbałości Zarządu o stabilny rozwój zawodowy załogi BOT KWB Bełchatów S.A. Podnoszenie kwalifikacji i doskonalenie zawodowe pracowników Kopalni realizowane jest poprzez:

• kursy i szkolenia wewnątrzzakładowe,
• szkolenia zewnętrzne (otwarte lub zamknięte).

Organizowane w kopalni kursy i szkolenia wewnątrzzakładowe przygotowują teoretycznie i praktycznie do pracy na określonym stanowisku, pozwalają pracownikom podnosić kwalifikacje zawodowe i zdobywać uprawnienia konieczne do obsługi sprzętu technologicznego, urządzeń specjalistycznych, niezbędne do pracy w specyficznych warunkach kopalni odkrywkowej.

W 2007 roku w szkoleniach wewnątrzzakładowych uczestniczyło 5.283 pracowników.

Dziesiąta edycja konferencji pod patronatem prezesa Wyższego Urzędu Górniczego odbyła się w dniach 27-28 marca 2008 r. w Mysłowicach. Organizatorami konferencji byli: Wyższy Urząd Górniczy, Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa oraz Główny Instytut Górnictwa. Konferencja stanowiła kontynuację cyklu corocznych spotkań poświęconych działaniom podejmowanym dla poprawy bezpieczeństwa pracy w zakładach górniczych: podziemnych, odkrywkowych i otworowych.

Szkolenia zewnętrzne (kursy, seminaria, konferencje) organizowane są przez doświadczone i sprawdzone firmy szkoleniowe. Umożliwiają rozwijanie umiejętności i kwalifikacji zawodowych (technicznych, ekonomicznych, górniczych) oraz pozwalają ugruntować wiedzę w zakresie kierowania zespołami ludzkimi, motywowania pracowników, radzenia sobie w sytuacjach trudnych. Pozwalają również na wymianę doświadczeń zawodowych z innymi uczestnikami.

W 2007 roku w szkoleniach zewnętrznych uczestniczyło 555 pracowników.

W ramach podnoszenia kwalifikacji BOT KWB Bełchatów S.A. udziela pracownikom pomocy w postaci:

• dofinansowania studiów podyplomowych i doktoranckich,
• urlopu szkoleniowego,
• częściowej refundacji kosztów poniesionych na podnoszenie kwalifikacji.

Szansę na otrzymanie pomocy ma każdy pracownik, który studiuje na kierunku zgodnym z potrzebami zakładu. W ostatnich 2 latach z tej formy pomocy skorzystało ponad 100 pracowników.

W 2007 r. kopalnia zrealizowała następujące projekty związane z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych pracowników:

• podyplomowe studia "Górnictwo odkrywkowe", realizowane w Bełchatowie przez Politechnikę Wrocławską,
• podyplomowe studia ekonomiczne realizowane w Bełchatowie w ramach projektu Grupy BOT,
• cykliczne szkolenia kadry kierowniczej dla wyselekcjonowanej grupy pracowników Kopalni,
• kursy języków obcych.

W ramach programu adaptacji zawodowej, realizowanego przez Powiatowy Urząd Pracy w Bełchatowie, BOT KWB Bełchatów S.A. umożliwia absolwentom pozostającym bez pracy zdobycie doświadczenia zawodowego w formie stażów. Wychodząc naprzeciw potrzebom zgłaszanym przez szkoły zawodowe i wyższe uczelnie, kopalnia umożliwia uczniom i studentom odbycie praktyk.

W latach 2006-2007 kopalnia zorganizowała praktyki dla:

• 119 uczniów Technikum Mechanicznego,
• 172 studentów.

Zaangażowanie w poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy zostało w 2007 r. wysoko ocenione przez Państwową Inspekcję Pracy. BOT KWB Bełchatów S.A. otrzymała wyróżnienie w konkursie "Pracodawca - Organizator Pracy Bezpiecznej" na szczeblu ogólnopolskim oraz zajęła I miejsce w województwie łódzkim w XIV edycji tego konkursu.

Jacek Kaczorowski
Prezes Zarządu - Dyrektor Generalny
BOT KWB Bełchatów S.A.

Wiesław Sztela
Dyrektor ds. Pracowniczych i Administracyjnych
BOT KWB Bełchatów S.A.

---

Referat został wygłoszony przez Wiesława Sztelę, Dyrektora ds. Pracowniczych i Administracyjnych podczas X Jubileuszowej Konferencji na temat Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Polskim Górnictwie.