Muzeum górnictwa węgla brunatnego

Jest takie Łużyckie powiedzenie, które mówi, że Bóg Stworzył piękne Łużyce, diabeł włożył pod ziemie węgiel brunatny, a górnicy wydobywali go na powierzchnię, co przez jednych zostało nazwane błogosławieństwem, inni postrzegają to jako przekleństwo dla Łużyc.

Przegląd Górniczy z 1946 roku.

Od kiedy człowiek posiadł umiejętność posługiwania się ogniem, jako podstawowe paliwo wykorzystywał drewno. Rozwój cywilizacji powodował zwiększone potrzeby na to paliwo. Doprowadziło to miejscami do katastrofalnego wyrębu lasów. Wprowadzenie planowej gospodarki leśnej umożliwiło dostawy drewna dla przemysłu w pewnych określonych ilościach, uniemożliwiając rozwój i zwiększenie produkcji. Ludzie poszukiwali innych źródeł energii. Zaczęto sprowadzać węgiel kamienny z Górnego Śląska. Jednak w rejonach oddalonych od miejsca wydobycia, wysokie koszty transportu były przeszkodą dla rozwoju przemysłu. W połowie XIX wieku w wielu miejscach województwa lubuskiego i dolnośląskiego odkryto bogate złoża węgla brunatnego. Spowodowało to gwałtowny rozwój przemysłu w okolicach, gdzie wydobywano węgiel. Budowano fabryki, do których napływały rzesze pracowników. Miasta rozbudowywały się, zapewniając mieszkania przybywającej ludności. Rozkwitał handel i usługi wzrastał standard życia. Okoliczne wsie zwiększały produkcję na rosnące potrzeby miast. W wielu rejonach przez ponad 100 lat funkcjonowały małe podziemne kopalnie węgla brunatnego, które zabezpieczały apetyt energetyczny lokalnego przemysłu. Węgiel brunatny bezpośrednio po wydobyciu zawierał ponad 50% wody, dlatego transport na większe odległości był nieopłacalny i miał jedynie lokalne znaczenie. Po zakończeniu II wojny światowej Polska weszła w posiadanie terenów, na których znajdowało się wiele kopalni tego węgla. Powołane zostało Zjednoczenie Przemysłu Węgla Brunatnego z siedzibą w Żurawiu - obecne Żary. W zniszczonych wojną rejonach lokalne kopalnie węgla i przykopalniane elektrownie stały się ważnym elementem wspomagającym odbudowę i funkcjonowanie tych obszarów. Małe podziemne kopalnie, jako przestarzałe i nierentowne, zostały wyparte przez budowane, wielkie kombinaty górniczo-energetyczne. Upowszechnienie urządzeń elektrycznych umożliwiło przemianę energii zawartej w węglu w prąd elektryczny. Ten wygodny nośnik energii pozwolił na dostarczenie jej do szerokiej rzeszy odbiorców. Dziś już mało kto z nas pamięta o tym, że kiedyś głęboko pod powierzchnią ziemi, w wielkim trudzie wielu ludzi "wydzierało" ziemi to brunatne złoto.

Tomasz Zabawa - mieszkaniec Mirostowic Dolnych (woj. lubuskie), od wielu lat interesował się górnictwem węgla brunatnego. Pasja ta przerodziła się w sens jego życia. Zaczęło się tak: kiedyś, podczas przeglądania starej niemieckiej mapy, zobaczył lokalizację wielu szybów górniczych i sieć torowisk kolei wąskotorowych. Pomyślał, że tak wielka liczba podziemnych obiektów, sięgających 100 metrów pod ziemię, to doskonały schowek na depozyt kosztowności i majątków ukrytych przez władze III Rzeszy. Chciał zdobyć informacje o kopalniach, aby zbliżyć się do skarbu. Poszukiwał książek, jakichkolwiek opracowań, informacji na ten temat. Po krótkim czasie stwierdził, że nic konkretnego o tamtejszych kopalniach nie jest dostępne, a sam temat górnictwa był przez prawie 40 lat zapominany. Ślady i pozostałości materialne niszczały i ginęły. Fakt ten, spowodował wzrost atrakcyjności tego tematu, a z trudnością uzyskiwane informacje i przedmioty miały dla niego większą wartość.

Od kilku lat każdą wolną chwilę poświęcał górnictwu. Przeprowadzał rozmowy z byłymi górnikami, zbierał pamiątki, ale również sprowadzał z innych terenów przedmioty odpowiadające czasem i wyglądem używane w kopalniach. Podjął udaną próbę rekonstrukcji budowli tworząc drewniane makiety. Odnalazł swój skarb, co prawda koloru brunatno-rdzawego, lecz równie cennego jak ten złoty, spoczywający w zawalonych chodnikach. Zgłębiwszy tajemnice techniki wydobycia węgla brunatnego, jego znaczenie i wpływ na kształtowanie wizerunku miejsca, w którym żyje postanowił przekazać te wiadomości jak największej liczbie osób i zadbać o to, by nie zaginęła pamięć i świadectwo o tym fakcie.

W tym celu z pomocą Stowarzyszenia Dolina Zielona oraz PTTK zorganizował wystawę - muzeum kolekcji pamiątek po wydobyciu węgla. Jego eksploracja terenów związanych z górnictwem uratowała niejeden eksponat, a wiele pamiątek w związku z wysoką ceną złomu straconych byłoby bezpowrotnie. Sam temat górnictwa nadal ulegałby zapomnieniu i coraz trudniej byłoby do niego powrócić. Inicjatywa godna pochwały.

Wycieczka

Oferta obejmuje przewodnictwo po terenie związanym z działalnością górnictwa węgla brunatnego. Dla grup poruszających się pieszo lub rowerami możliwość zwiedzania:

• ozy - formy polodowcowe, pozostałości szybów górniczych,
• zapadliska wyrobiskowe,
• Mauzoleum właściciela kopalni i elektrowni,
• pozostałości po sortowni,
• ruiny elektrowni,
• pojezierze antropogeniczne,
• stanowiska rzadkich roślin chronionych,

Czas zwiedzania około 2-3 godziny wycieczka piesza. Wskazane jest łączenie powyższej oferty w pakiet ze zwiedzaniem sali wystawowej pamiątek górniczych. Możliwość zwiększenia obszaru i czasu zwiedzania.

Lekcja muzealna

Oferta obejmuje wykłady o historii wydobycia węgla brunatnego i prezentacje eksponatów górniczych. Usługa wykonywana jest u zamawiającego. Jedna prezentacja obejmuje: prezentację trwającą godzinę lekcyjną. Ilość uczestników: dla szkół i przedszkoli grupa maksymalnie 2 klasy (ok. 60 osób).

Wystawa

Oferta obejmuje zwiedzenie wystawy z pamiątkami górniczymi i prezentacja historii górnictwa węgla brunatnego. Wystawa zlokalizowana jest w rekonstrukcji chodnika górniczego w obudowie drewnianej.

Miejsce parkingowe znajduje się przy Świetlicy Wiejskiej w Mirostowicach Dolnych. Z miejsca parkingowego do wystawy, odległej około 500 m, grupa doprowadzana jest przez przewodnika. Podczas przejścia z parkingu do wystawy następuje prezentacja obiektów związanych z górnictwem. Przewidywany czas trwania takiej wycieczki około 2-3 godziny. Jednorazowo do sali wystawowej wchodzi grupa około 15 osób. Większe grupy są dzielone w celu większego komfortu zwiedzania. Wskazane jest łączenie powyższej oferty w pakiet z wycieczką w terenie.