Węgiel brunatny - czemu nie?

Konferencję otworzył Główny Geolog Kraju oraz Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Środowiska dr Henryk Jacek Jezierski. Następnie głos zabrał Dyrektor Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie doc. dr hab. Jerzy Nawrocki. Kolejnym przedstawicielem organizatorów był prof. dr hab. inż. Tadeusz Słomka - Prorektor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Wśród prowadzących obrady był także dr hab. inż., prof. AGH Zbigniew Kasztelewicz - Sekretarz Komitetu Sterującego dla Przygotowania Zagospodarowania Legnickiego Zagłębia Górniczo-Energetycznego Węgla Brunatnego.

Pierwszym prelegentem był dr Jacek Kasiński z Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie, który wygłosił referat pt. "Zasoby węgla brunatnego w Polsce". Potwierdził on, że na terenie naszego kraju są bogate złoża węgla brunatnego z największym kompleksem złóż tego surowca w Europie w rejonie Legnicy.

Kolejny referat dotyczył "Przyszłości górnictwa i energetyki opartej o węgiel brunatny w Polsce". Jego autorem był dr hab. inż., prof. AGH Zbigniew Kasztelewicz z Akademii Górniczo-Hutniczej z Krakowa. Przedstawił on charakterystykę branży węgla brunatnego oraz energetyki opalanej tym paliwem. Omówił także prognozowane zapotrzebowanie na energię elektryczną w Polsce w długoterminowej perspektywie, z której wynika dramatyczny deficyt braku podaży energii elektrycznej w przyszłości. Określił on możliwości zmniejszenia tego deficytu poprzez uruchomienie nowych kompleksów górniczo-energetycznych na nowych złożach węgla brunatnego oraz możliwości zagospodarowania złóż w rejonach obecnie eksploatowanych. Wyraził on pogląd o konieczności nowego spojrzenia na paliwa kopalne, w tym głównie na węgiel kamienny i węgiel brunatny. Surowce te mogą służyć w przyszłości do produkcji czystej i taniej energii elektrycznej, jak również do produkcji paliw płynnych, metanolu czy substytutu gazu ziemnego.

Część referatu poświęcona również była nowym technologiom węglowym dotyczącym wychwytywania i składowania CO₂ w głębokich partiach geologicznych. Wydaje się, że w najbliższym czasie może powstać pierwsza pilotażowa instalacja CCS w Polsce przy elektrowni w Bełchatowie.

Następnie dr inż. Szymon Modrzejewski - Dyrektor IGO Poltegor-instytut we Wrocławiu przedstawił referat pt. "Strategia eksploatacji legnickich złóż węgla brunatnego". Było to podsumowanie ponad 2-letnich prac współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej, dotyczących technologicznych aspektów wykorzystania i przetwórstwa węgla brunatnego. Analizie zostało poddanych wiele złóż węgla brunatnego w Polsce, przy czym główną uwagę poświęcono legnickim złożom węgla brunatnego. Przedstawił on wariantowe rozwiązania udostępnienia tych złóż i produkcji z nich zeroemisyjnej energii elektrycznej z wychwytywaniem i sekwestracją CO₂.

W przerwie obrad odbył się briefing prasowy dr Henryka Jacka Jezierskiego - Głównego Geologa Kraju, w którym również udział wziął dr hab. inż., prof. AGH Zbigniew Kasztelewicz z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Pytania dziennikarzy głównie dotyczyły głośnej sprawy udostępnienia złoża węgla brunatnego "Tomisławice" w rejonie jeziora Gopło. Dr Henryk Jacek Jezierski zapewniał, że podczas wydawania koncesji na wydobycie węgla brunatnego z tego złoża spełnione zostały wszystkie niezbędne procedury związane z oceną oddziaływania na środowisko tej inwestycji. Zapewnił, że z przedstawionych obiektywnych ekspertyz jasno wynika, że kopalnia nie będzie oddziaływała na jezioro Gopło.

Po przerwie wystąpił dr inż. Henryk Majchrzak - były Prezes Zarządu BOT Górnictwo i Energetyka S.A. (obecnie pełni funkcję Wiceprezesa Zarządu ds. Wytwarzania PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.). Przedstawił on referat dotyczący "Najważniejszych zagadnień funkcjonowania sektora elektroenergetycznego w Polsce". BOT GiE S.A. (dziś PGE GiE S.A.) jako członek Polskiej Grupy Energetycznej S.A. jest w dużej mierze odpowiedzialny za zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego kraju. Wyraził on pogląd, że Polsce potrzebne są nowe moce wytwórcze pochodzące zarówno z odnawialnych źródeł energii, z węgla kamiennego i z węgla brunatnego oraz z energetyki atomowej. Aby spełnić stale wzrastające zapotrzebowanie na energię elektryczną jest miejsce dla każdego nośnika energetycznego w naszym kraju. Natomiast proporcje udziału każdego z nich powinien określić Rząd RP w przygotowywanej "Polityce energetycznej Polski do roku 2030".

Kolejne referaty wygłosili goście z Vattenfall Europe Mining AG oraz RWE Power AG. Oba te przedsiębiorstwa są jednymi z największych europejskich przedsiębiorstw energetycznych. Jako pierwszy swój referat wygłosił przedstawiciel Vattenfall Europe Minning AG - Urllich Hoehna. Dotyczył on "Roli węgla brunatnego w pierwszej połowie XXI wieku w zaspokajaniu potrzeb energetycznych Europy". Wykazał on, że rozwój górnictwa węgla brunatnego wcale nie stoi w sprzeczności z polityką ochrony środowiska oraz ochrony klimatu Unii Europejskiej. To właśnie Vattenfall staje się liderem w dążeniu do ograniczenia emisji CO₂ do atmosfery. W swoich elektrowniach wdraża najnowocześniejsze rozwiązania technologiczne, które umożliwiają osiągnąć bardzo wysokie sprawności przy znaczenie ograniczonej emisji CO₂. Dlatego też twierdzenie, że produkcja energii elektrycznej z węgla brunatnego jest technologią przestarzałą jest dużym nieporozumieniem. O rozwoju nowych czystych technologii węglowych mogą świadczyć kolejne budowy elektrowni opalanych tym paliwem m.in. w Niemczech (Boxberg 675 MW), w Serbii (Nicola Tesla + Kolubara 1.400 MW), w Kosowie (Kosovo 1.500 MW), w Bułgarii (Mariza 1.300 MW) czy Turcji (Elbistan 3.000 MW).

Na zakończenie przedstawiciel RWE Power AG - Elbert Loois - przedstawił referat pt. "Strategia RWE w wykorzystaniu węgla brunatnego do produkcji taniej i czystej energii elektrycznej. Budowa kopalni odkrywkowej Garzwailer II". W swoim wystąpieniu skupił się na przedstawieniu okoliczności powstania nowej kopalni odkrywkowej w Niemczech - Garzwailer II. Omówił szereg czynników, które umożliwiły budowę kopalni odkrywkowej przy rygorystycznych wymogach ochrony środowiska, które obowiązują w Niemczech. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii w eksploatacji odkrywkowej i rekultywacji możliwe jest pogodzenie potrzeb energetycznych kraju z ochroną środowiska.

UCHWAŁA KONFERENCJI
"Przyszłość górnictwa i energetyki opartej na węglu brunatnym w Polsce i Europie"

Konferencja odbyła się 23 czerwca 2008 roku w Państwowym Instytucie Geologicznym w Warszawie. Konferencję zorganizowali: Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Komitet Górnictwa PAN, Główny Instytut Geologiczny w Warszawie, BOT GiE S.A. (obecnie PGE GiE S.A.), Związek Pracodawców Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego w Bogatyni, Komitet Sterujący im. prof. Adama Stefana Trembeckiego dla Przygotowania Zagospodarowania Legnickiego Zagłębia Górniczo-Energetycznego Węgla Brunatnego przy wsparciu RWE Power AG i Vattenfall Europe Mining AG.

W Konferencji uczestniczyło ponad 100 osób z kraju i zagranicy reprezentujących wyższe uczelnie i instytuty naukowo-badawcze, branżowe departamenty ministerstw zarządzających górnictwem i energetyką, koncerny paliwowo-energetyczne, kopalnie, elektrownie pracujące na węglu brunatnym, przemysł maszyn i urządzeń oraz firmy i instytucje współpracujące z branżą węgla brunatnego i energetyki. Uroczystego otwarcia Konferencji dokonał Główny Geolog Kraju dr Henryk Jacek Jezierski.

Obrady Konferencji potwierdziły bardzo istotną rolę węgla brunatnego, jako paliwa energetycznego w obecnym okresie i w kilkudziesięcioletniej perspektywie, nie tylko w Polsce, ale również w Unii Europejskiej i na świecie. Obecnie w Polsce i na świecie węgiel brunatny jest najtańszym paliwem do produkcji energii elektrycznej. Prognozy specjalistów przewidują, że tendencja ta utrzyma się w długim horyzoncie czasu, ponieważ inne paliwa energetyczne w dotychczas rozpoznanych złożach wyczerpują się.

Obrady wykazały również ważną i stale rosnącą rolę węgla brunatnego, jako surowca do produkcji paliw gazowych i ciekłych. Za kilka lat Polska stanie przed problemem braku wystarczającej ilości energii elektrycznej, a po roku 2020 znacznego ograniczenia wydobycia węgla brunatnego i produkcji z tego surowca najtańszej obecnie energii elektrycznej. Z tego powodu strategicznym celem powinno być m.in. przygotowanie możliwości zagospodarowania perspektywicznych złóż węgla brunatnego: "Legnica-Ścinawa", "Gubin-Mosty", "Złoczew", "Rogóźno", "Tomisławice", "Koźmin", "Piaski", "Ościsłowo" i innych dla wydobycia i produkcji taniej i czystej energii, aby zapewnić w najbliższej przyszłości bezpieczeństwo energetyczne Polski.

Głównym zadaniem Konferencji było uświadomienie wszystkim zainteresowanym oraz odpowiedzialnym za bezpieczeństwo energetyczne Polski, że nasz kraj ma wszelkie atuty, aby w pierwszej kolejności opierać rozwój naszej elektroenergetyki na własnych (rodzimych) surowcach energetycznych, a przede wszystkim na węglu brunatnym, którego krajowe zasoby zaliczane są do największych w Europie.

Z wygłoszonych referatów i przeprowadzonej dyskusji w trakcie Konferencji, przyjęto następujący wniosek generalny:

1. Węgiel brunatny w Polsce, podobnie jak w krajach Unii Europejskiej i świata, jest obecnie i będzie w perspektywie kilkudziesięciu lat jednym z głównych surowców energetycznych wykorzystywanych w energetyce. Udokumentowane zasoby światowe wynoszą ponad 500 mld Mg węgla brunatnego. Przewiduje się, że wystarczą one na ponad 300 lat a zasoby węgla kamiennego na około 200 lat. Dla porównania obecne światowe zasoby gazu, ropy naftowej oraz uranu wystarczą tylko na około 40 lat. Dlatego świat staje przed bardzo poważnym problemem - czym pokryć potrzeby energetyczne za 30-40 lat? Polska posiada rozpoznanych ponad 150 złóż i obszarów węglonośnych węgla brunatnego. Udokumentowano ponad 14 mld Mg surowca w złożach pewnych i ponad 60 mld Mg w zasobach oszacowanych. Możliwość występowania w obszarach potencjalnie węglonośnych ocenia się na ponad 140 mld Mg. Nasz kraj ma wielkie bogactwo. Tym w pełni niedocenianym dzisiaj bogactwem jest WĘGIEL BRUNATNY.
2. Bardzo istotnym zagadnieniem jest ciągłe podwyższanie sprawności elektrowni opalanych węglem brunatnym w celu zmniejszania emisji CO₂ do atmosfery. Polska powinna w sposób bardziej zdecydowany przyłączyć się do prac związanych z opracowaniem i szybkim wdrożeniem bezemisyjnej produkcji energii elektrycznej z węgla brunatnego i kamiennego. Światowe firmy energetyczne prowadzą intensywne prace w tym zakresie. W programach badawczych należy przeznaczyć odpowiednie środki finansowe na opracowanie programu dalszego uszczegółowienia rozpoznania zasobów węgla brunatnego oraz opracowania nowych ekologicznych technologii jego przetworzenia na bezemisyjną energię elektryczną oraz produkcji brykietu czy pyłu węglowego oraz przetwarzania na paliwa płynne i gazowe, a w tym gaz syntezowy i wodór opracowanie programu dalszego uszczegółowienia rozpoznania zasobów węgla brunatnego.
3. Światowe górnictwo węgla brunatnego opanowało sposoby eksploatacji i przetwarzania węgla z maksymalnym ograniczeniem negatywnego wpływu na środowisko naturalne. W wielu przypadkach kopalnie korzystają z opinii instytucji naukowych zajmujących się ochroną środowiska, a szczególnie rekultywacją gruntów i wód. Rekultywacja terenów pogórniczych prowadzona jest przez kopalnie na najwyższym poziomie, zapewniającym wykorzystanie przekazywanych terenów pokopalnianych do produkcji rolnej, leśnej lub dla potrzeb rekreacji. Niejednokrotnie zrekultywowane tereny poeksploatacyjne są bardziej zróżnicowane przyrodniczo i krajobrazowo niż pierwotnie. Posiadają również większą wartość dla samorządów pod względem rozwoju bazy turystyczno-wypoczynkowej.
4. Polska posiada wszystkie atuty do rozwoju górnictwa węgla brunatnego w postaci wyspecjalizowanego zaplecza naukowo-projektowego oraz produkcyjnego w zakresie projektowania, budowy i eksploatacji kopalń węgla brunatnego oraz projektowania i budowy maszyn i urządzeń do eksploatacji odkrywkowej. Do zaplecza naukowego należy zaliczyć między innymi: Akademię Górniczo-Hutniczą w Krakowie, Politechnikę Wrocławską we Wrocławiu, Politechnikę Śląską w Gliwicach oraz szereg uczelni technicznych kształcących kadrę techniczną dla kopalń i wiele placówek i instytutów naukowych pracujących na rzecz branży węgla brunatnego. Do zaplecza projektowego w głównej mierze należy zaliczyć: Poltegor-projekt i Poltegor-instytut we Wrocławiu, SKW w Zgorzelcu, Główny Instytut Górnictwa w Katowicach oraz Instytut Energetyki w Warszawie. W zakresie budowy maszyn i urządzeń głównym zapleczem branży są: FUGO w Koninie, KOPEX FAMAGO w Zgorzelcu, FAMAK w Kluczborku, SEMPERTRANS Bełchatów, Fabryka Taśm Transporterowych Stomil Wolbrom, Huta Stalowa Wola, MAAG GEAR ZAMECH w Elblągu, ZPR PGE KWB Bełchatów S.A. i wiele innych firm produkujących urządzenia, ich części i podzespoły.
5. Osiągnięcia eksploatacyjne i wyniki ekonomiczne związane z wydobyciem i wykorzystaniem węgla brunatnego w energetyce uzyskiwane w sposób stały, nakazują bieżące maksymalne wykorzystanie zasobów w czynnych obecnie rejonach eksploatacji tego surowca w Polsce. Bardzo pilnym i strategicznym zadaniem jest przygotowanie do eksploatacji nowego zagłębia górniczo-energetycznego, które w przyszłości zastąpiłoby produkcję energii elektrycznej z dotychczas eksploatowanych rejonów. Jest to zadanie nie tylko dla górnictwa i energetyki, ale dla całej gospodarki kraju. Zadanie to winno znaleźć się w trybie pilnym w rządowym programie funkcjonowania i rozwoju polskiej energetyki. Rząd RP winien uznać węgiel brunatny jako paliwo strategiczne dla krajowej energetyki.
6. Najbardziej predysponowanym górniczo i ekonomicznie rejonem przyszłej eksploatacji węgla brunatnego są złoża w rejonie Legnicy o udokumentowanych zasobach rzędu 4 mld Mg i zasobach szacunkowych rzędu 15 mld Mg. Perspektywiczne zagłębie węgla brunatnego Legnica może w pełni zastąpić obecne wydobycie węgla brunatnego w Polsce.
7. Ze względu na istniejącą oraz powstającą zabudowę terenów nad udokumentowanym złożem węgla brunatnego "Legnica" (planowana budowa drogi ekspresowej S-3 na odcinku Lubin-Legnica) należy niezwłocznie uwzględnić budowę kopalni i elektrowni opartej na tym paliwie w planach zagospodarowania przestrzennego województwa i gmin, na terenie których będzie prowadzona inwestycja.
8. Należy wyznaczyć zastępczego inwestora strategicznego dla złoża "Legnica". Do czasu podjęcia budowy kopalni i elektrowni przez inwestora strategicznego w tym rejonie będzie on zobowiązany chronić złoże przed zabudową kubaturową i liniową (drogi) oraz poprowadzić dalsze niezbędne prace przygotowujące złoże do udostępnienia. Dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju oraz samej inwestycji, inwestorami strategicznymi budowy Zagłębia Górniczo-Energetycznego "LEGNICA" powinny być polskie firmy, takie jak np. PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. czy KGHM Polska Miedź S.A.
9. W celu wydobycia pierwszych ton węgla brunatnego ze złoża "Legnica" w 2020 roku należy już w 2008 roku rozpocząć prace studialne i projektowe. Decyzje w tym zakresie należy podjąć niezwłocznie! Następnie należy przystąpić do I etapu budowy zagłębia górniczo-energetycznego węgla brunatnego "Legnica" o zdolności wydobycia 25-30 mln Mg na rok i produkcji energii elektrycznej w elektrowni bezemisyjnej o mocy około 4.400 MW (wielkości Elektrowni Bełchatów). Po realizacji I etapu należy przystąpić do realizacji II etapu z możliwością podwojenia wydobycia węgla i produkcji energii elektrycznej ze złoża "Legnica". Docelowo w rejonie Legnicy może powstać największa na świecie kopalnia węgla brunatnego o rocznym wydobyciu węgla 50-60 mln Mg i elektrownia o mocy około 9.000 MW. Takie wydobycie węgla brunatnego i produkcja energii elektrycznej będą porównywalne z obecnym wydobyciem i produkcją najtańszej energii elektrycznej z tego paliwa w Polsce.
10. Drugim bardzo dobrym perspektywicznym złożem węgla brunatnego w Polsce jest złoże węgla brunatnego "Gubin-Mosty". Złoże posiada zasoby określone na około 5 mld Mg. Zasoby te są ponad 3 razy większe niż w Bełchatowie. Bardzo ważnym i pilnym zagadnieniem podobnie jak w Legnicy jest dokończenie badań geologicznych i ochrona powierzchni dla uniemożliwienia dalszej zabudowy terenu. W tym regionie może powstać zagłębie paliwowo-energetyczne dwa razy większe niż obecne w Bełchatowie.
11. Dla realizacji proponowanych planów rozwojowych energetyki bazującej na węglu brunatnym, niezbędne jest oparcie bezpieczeństwa energetycznego Polski w pierwszej kolejności o własne zasoby tego surowca oraz ustalenie jednolitych zasad gospodarki rynkowej w zakresie wszystkich nośników energii elektrycznej. Konieczny rozwój polskiej energetyki dla pokrycia rosnących potrzeb w zabezpieczeniu dostaw energii elektrycznej powinien być obowiązkiem nie tylko górników i energetyków, ale też władz rządowych i samorządowych tak na szczeblu krajowym jak i lokalnym.
12. Bezpieczeństwo energetyczne Polski należy wiązać z bezpieczeństwem energetycznym Unii Europejskiej stanowiącej jedność gospodarczą. Podejście to, określone w Strategii Lizbońskiej umożliwi praktyczne zastosowanie pojęcia "Energy Mix" istotnego dla rozwoju energetyki opartej na paliwach stałych. Dla jego realizacji ważne jest reprezentowanie wspólnych poglądów władz rządowych oraz naszych przedstawicieli na forum Unii Europejskiej.
13. Zagospodarowanie złóż perspektywicznych w obecnie czynnych rejonach eksploatacji węgla brunatnego: Złoczew, Rogóźno, Piaski, Tomisławice, Ościsłowo czy Koźmin oraz złóż w nowych rejonach jak "Legnica-Ścinawa-Głogów" i "Gubin-Mosty" pozwoliłoby na podniesienie, za około 30-40 lat, poziomu wydobycia węgla brunatnego nawet do 100-120 mln Mg rocznie i utrzymanie na tym poziomie przez co najmniej 100 lat. Ten poziom wydobycia węgla brunatnego umożliwiłby podwojenie obecnie zainstalowanej mocy w elektrowniach na węgiel brunatny do poziomu 15-20 tys. MW.

Konferencja zobowiązuje KOMITET ORGANIZACYJNY do rozpowszechniania uchwały i przekazania jej przedstawicielom administracji rządowej i samorządowej, parlamentarzystom, naukowym ośrodkom opiniotwórczym - w celu wykorzystania w podejmowanych decyzjach.