Założenia nowej Polityki Energetycznej Polski w odniesieniu do sektora węgla brunatnego w XXI wieku

Energia elektryczna wytwarzana z węgla brunatnego jest w obecnych warunkach najtańsza, dlatego racjonalne i optymalne gospodarowanie zasobami węgla brunatnego jest jednym z ważniejszych zadań w nadchodzącym okresie. Oceniając polskie górnictwo węgla brunatnego musimy przyznać, że jego atutami są: rozpoznane złoża, doświadczona kadra techniczno-inżynierska, menadżerowie na europejskim poziomie, młodzi i wykształceni pracownicy oraz zaplecze naukowo-techniczne w postaci wyższych uczelni współpracujących ściśle z przemysłem, liczne instytuty badawczo-projektowe oraz firmy zaplecza technicznego pracujące na rzecz przemysłu wydobywczego.

Fakty te powinny być brane pod uwagę przy budowaniu nowej Strategii Energetycznej Polski na następne 30-50 lat, a która ma wejść w życie na przełomie 2008/2009 roku w postaci nowej Polityki Energetycznej Polski.

Porównując atuty branży węgla brunatnego w Polsce z innymi branżami górniczo-energetycznymi należy stwierdzić, że branża ma zdecydowaną przewagę. Te atuty należy w pełni wykorzystać dla zapewnienia produkcji taniej energii na następne dziesiątki lat w naszym kraju. Obecnie z węgla brunatnego produkuje się około 34% najtańszej energii elektrycznej w naszym kraju. Koszt energii w porównaniu z energią z węgla kamiennego jest mniejszy o 20%, a energia ta jest ponad dwa jest tańsza niż z gazu czy energii z wiatraków. Rozpatrując potrzeby energetyczne Polski w okresie do 2030 roku i w dalszej perspektywie zauważa się potrzebę podwojenia produkcji energii w tym czasie. Przyjmując bardzo ambitne plany kopalń węgla brunatnego zakładające podwojenia wydobycia węgla brunatnego za 30-40 lat, a tym samym produkcji energii w blokach energetycznych o mocy około 20.000 MW, wówczas udział procentowy w łącznej produkcji energii w Polsce będzie mniejszy niż obecnie. Udział ten nie przekroczy 30%. Dlatego jest "przestrzeń" blisko 70-procentowa na produkcję energii z innych nośników, a w tym z elektrowni atomowych. Górnicy branży węgla brunatnego nie sprzeciwiają się planom innych branż w kwestii rozwoju energetyki. W okresie do roku 2030 należy w naszym kraju wybudować nowe moce energetyczne i zmodernizować stare o wielkości ponad 45.000 MW. W tym okresie należy trwale zlikwidować stare moce o potencjale ponad 15.000 MW. Dotyczy to elektrowni o stażu 40 i więcej lat, których bloki energetyczne posiadają sprawności na poziomie około 30%. Na te dane nakłada się problem emisji CO₂.

Jednym z lekarstw na problem CO₂ jest budowanie siłowni o sprawności blisko 50%. Większa sprawność bloków energetycznych, to mniejsza emisja CO₂. Inne dane pokazują, że zużycie energii elektrycznej na obywatela jest w Polsce jedno z najmniejszych w Europie, na przykład w Czechach jest prawie dwa razy większe niż w naszym kraju. Nasza gospodarka rozwija się i będzie potrzebowała coraz więcej energii elektrycznej. To są fakty. Specjaliści od prognoz spierają się czy zapotrzebowanie do 2030 roku wzrośnie o 100% czy o 90%. Realizacja może ulegać małym zmianom, ale wyzwania są bardzo duże. Nasz kraj ma duże zaległości w odnowie technicznej i budowaniu nowych mocy energetycznych. Oddany w roku 2007 blok o mocy 464 MW w ZE PAK SA, to pierwszy blok uruchomiony od 17 lat w Polsce. Według specjalistów od energetyki panuje opinia, że w naszym kraju, aby nie było kryzysu energetycznego w najbliższym okresie, to winno być oddawane od 1.000 do 1.500 MW co roku nowych mocy energetycznych. Dlatego założeniem Porozumienia Producentów Węgla Brunatnego jest artykułowanie możliwości branży węgla brunatnego w horyzoncie 30-50 lat w naszym kraju. Porozumienie jest za jak najlepszym wykorzystaniu już eksploatowanych złóż, łącznie ze złożami satelitarnymi. Fakt ten jednak nie wpłynie w sposób znaczący na wydłużenie czasu działania czynnych kopalń. W związku z tą sytuacją Porozumienie Producentów Węgla Brunatnego przygotowało scenariusz utrzymania znaczącego wydobycia węgla brunatnego w dalszej przyszłości przez maksymalne wykorzystanie czynnych kopalń i zagospodarowanie nowych złóż węgla brunatnego. Program ten prezentowany był między innymi na plenarnym zebraniu Komitetu Górnictwa i Komitetu Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN w listopadzie 2001 roku oraz na III, IV i V Międzynarodowym Kongresie Górnictwa Węgla Brunatnego w 2002, 2004 i 2007 roku, także na VIII Zjeździe Górnictwa Odkrywkowego w 2006 roku w Kielcach, jak również na Polskim Kongresie Górniczym w Krakowie w 2007 roku i Światowym Kongresie Górniczym w 2008 roku w Krakowie i Bełchatowie. Założeniem Porozumienia jest postulowanie, aby przyjęta w niedługim czasie nowa Polityka Energetyczna Polski do 2030 roku w znacznym stopniu uwzględniała duże możliwości i atuty branży węgla brunatnego w zaspokajaniu potrzeb energetycznych naszego kraju obecnie i w okresie późniejszym. Polska powinna brać przykład z innych krajów. Niemcy wydobywają obecnie trzy razy więcej węgla brunatnego niż Polska, tj. 180 mln Mg/rok i produkują energię w elektrowniach o mocy ponad 22.000 MW. Ten kraj posiada zatwierdzoną strategię utrzymania powyższego wydobycia na dalsze 50 lat.

Możliwości polskiej gospodarki w rozwoju branży węgla brunatnego w XXI wieku

Polska posiada wyspecjalizowane zaplecze naukowo-projektowe oraz produkcyjne w zakresie maszyn i urządzeń do eksploatacji odkrywkowej. Do zaplecza naukowego należy zaliczyć między innymi: Akademię Górniczo-Hutniczą w Krakowie, Politechnikę Wrocławską we Wrocławiu, Politechnikę Śląską w Gliwicach oraz szereg uczelni technicznych kształcących kadrę techniczną dla kopalń i wiele placówek i instytutów naukowych pracujących na rzecz branży węgla brunatnego. Do zaplecza projektowego w głównej mierze należy zaliczyć: Poltegor-projekt i Poltegor-instytut we Wrocławiu, SKW w Zgorzelcu, Główny Instytut Górnictwa w Katowicach oraz Instytut Energetyki w Warszawie.

Liderem w projektowaniu kompletnych zakładów górniczych i maszyn oraz urządzeń do tych kopalń jest Poltegor-projekt i Poltegor-instytut oraz SKW. Firmy te zaprojektowały i dalej uczestniczą w rozbudowie czynnych obecnie kopalń węgla brunatnego w Polsce. W przeszłości głównym biurem projektowym w Jugosławii dla kopalń węgla brunatnego był Poltegor. Po 2000 roku Poltegor-projekt uczestniczył w projektowaniu Kopalń Węgla Brunatnego "Neyveli" w Indiach, Kopalni "Amindeo" i Kopalni "Ptolemaida" w Grecji i Kopalni "Kolubara" w Serbii.

W zakresie budowy maszyn i urządzeń głównym zapleczem branży są: FUGO w Koninie, KOPEX-FAMAGO w Zgorzelcu, FAMAK w Kluczborku, SEMPERTRANS Bełchatów, Fabryka Taśm Transporterowych STOMIL Wolbrom, Huta Stalowa Wola, MAAG GEAR ZAMECH w Elblągu, ZRIB PGE KWB Bełchatów, ELEKTROBUDOWA Katowice i wiele innych firm produkujących urządzenia, ich części i podzespoły.

O możliwościach projektowych i produkcyjnych polskiego zaplecza branży paliwowo-energetycznej opartej na węglu brunatnym świadczy fakt, że polscy projektanci i inżynierowie wybudowali jedną z największych w Europie kopalnię i elektrownię w Bełchatowie. Polska myśl projektowa i urządzenia są stosowane i pracują w wielu krajach świata. Przykładem może być obecność w Indiach, Grecji i Serbii. W Indiach Poltegor-projekt w ramach konsorcjum z FAMAGO Zgorzelec i indyjską firmą McNally Bharat zaprojektował i dostarczył dwie koparki BWE-700 i dwie zwałowarki taśmowe 4420.61 oraz we współpracy z FUGO Konin transporter gąsienicowy TC-2000 i pakiet (7 sztuk) przenośników B-1600 i 2400. Dla Grecji i Serbii Poltegor-projekt i FUGO Konin w latach 2000 i 2005 dostarczył 26 sztuk kompletnych przenośników B-1600, 2000 i 2400 i transporter gąsienicowy TC-2000Y. Polscy inżynierowie projektują i budują maszyny i urządzenia dla przemysłu węgla brunatnego, tak dla górnictwa, jak i energetyki. Obecnie prowadzone modernizacje elektrowni pod względem dostosowania bloków energetycznych do wymogów związanych z ograniczeniem zapylenia, SO₂ i CO₂ prowadzą polskie firmy (RAFAKO S.A. w Raciborzu). W ostatnich latach wybudowano maszyny i urządzenia dla kopalń węgla brunatnego, które nie ustępują pod względem technicznym produktom renomowanych firm światowych.

Te osiągnięcia są jasnym światłem, że polska gospodarka korzystając ze swego potencjału sama może zbudować nowe zagłębie górniczo-energetyczne w Legnicy czy Gubinie. Przykładem mogą być koparki wielonaczyniowe zaprojektowane i zbudowane przez polskich inżynierów typoszeregu KWK. W kopalniach z powodzeniem pracują koparki KWK-1400 i KWK-1500. Ostatnio w PGE KWB Turów S.A. wprowadzono do eksploatacji koparkę KWK-910 według projektu SKW Zgorzelec do trudnourabialnych skał nadkładowych. Polscy projektanci zaprojektowali bardzo udany typoszereg zwałowarek taśmowych ZGOT. Zwałowarki te są konkurencyjnym produktem dla zwałowarek niemieckich - uważanych przez specjalistów za najlepsze na świecie. Przykładem jest zwałowarka ZGOT-15400 zbudowana dla PGE KWB Bełchatów S.A. według projektu SKW Zgorzelec. Zwałowarka ta zdobyła uznanie otrzymując szereg prestiżowych nagród i wyróżnień w kraju i zagranicą (I NAGRODA NOT za 2005 rok, tytuł "Konstruktor 2006 roku" czy uznanie zagranicznych czasopism technicznych, np. amerykańskiej DESIGNUM NEWS). Innym przykładem są transportery gąsienicowe (wozidła) dla przenośnikowych stacji napędowych. Polska stała się znaczącym producentem znakomitych pod względem technicznym wozideł typoszeregu TUR, TC według projektu Poltegor-projekt czy ostatnio TG według projektu SKW Zgorzelec dla kopalń w Bułgarii. Transportery projektuje Poltegor-projekt i SKW Zgorzelec, a buduje głównie FUGO Konin. Wymienione koparki, zwałowarki czy wozidła zdobyły uznanie użytkowników za granicą o czym świadczą kontrakty z kopalniami w Indiach, Grecji czy Bułgarii.

Następną polską specjalnością jest projektowanie i budowa kompletnych przenośników taśmowych dla różnego przeznaczenia, tak dla kopalń, jak i innych branż. Przykładem mogą być przenośniki do nawęglania w elektrowniach. Liderem w ich projektowaniu jest Poltegor-projekt, a w budowie FUGO Konin. Polskie przenośniki pracują w licznych kopalniach w Europie i na świecie. Przenośniki taśmowe wyposażone są miedzy innymi w: stacje energetyczne produkcji Elektrobudowy z Katowic i taśmy przenośnikowe tak z linkami stalowymi jak i tkaninowo-gumowymi produkcji SEMPERTRANS Grupa SEMPERIT z Bełchatowa, Fabryki Taśm Transporterowych Stomil Wolbrom oraz w przekładnie napędowe z MAAG GEAR ZAMECH z Elbląga i FUGO Konin. Należy stwierdzić, że te podstawowe elementy przenośnika taśmowego zdobywają bardzo duże uznanie wśród użytkowników tych elementów na świecie. Przykładem mogą być ostatnie kontrakty do kopalń niemieckich zawarte na taśmy przenośnikowe produkcji SEMPERTRANS Bełchatów. Przykład ten oznacza, że polskie maszyny i urządzenia, jak i konkretne elementy tych produktów, nie ustępują pod względem technicznym podobnym produktom renomowanych firm światowych. W tym miejscu należy stwierdzić, że są one konkurencyjne pod względem cenowym.

Inną specjalnością opanowaną przez polskich inżynierów i uznawaną przez specjalistów zagranicznych są kompleksowe modernizacje maszyn podstawowych - koparek wielonaczyniowych i zwałowarek taśmowych. Głównymi biurami projektowymi w tej dziedzinie są SKW Zgorzelec i Poltegor-projekt. Dotychczas zmodernizowano szereg koparek: typu SchRs-800 i SchRs-1200, Rs-400 czy zwałowarek taśmowych typu A₂RsB-5000. Przygotowywane są projekty modernizacji koparek typu SRs-1200, czy zwałowarek A₂RsB-8800. Jest to polska myśl w tej specjalności. O uznaniu naszego podejścia do poprawy parametrów technicznych starszych maszyn świadczą pierwsze modernizacje przeprowadzone w Niemczech, Indiach czy w Bułgarii.

Założenia branży węgla brunatnego do nowej Polityki Energetycznej Polski

W naszym kraju rozpoznano ponad 150 złóż i obszarów węglonośnych. Udokumentowano ponad 24 mld Mg zasobów w złożach pewnych, ponad 60 mld Mg w zasobach oszacowanych, a możliwość występowania w obszarach potencjalnie węglonośnych ocenia się na ponad 140 mld Mg.

Zasobami strategicznymi są złoża węgla brunatnego: "Legnica-Ścinawa" o zasobach ok. 14,5 mld Mg, "Gubin-Mosty-Brody" o zasobach ok. 4,25 mld Mg, "Rogóźno" o zasobach ok. 0,6 mld Mg, "Złoczew" o zasobach 0,5 mld Mg, "Radomierzyce" o zasobach ok. 0,2 mld Mg oraz "Tomisławice", "Piaski", "Ościsłowo", "Dęby Szlacheckie-Izbica Kujawska" i "Mąkoszyn-Grochowiska", "Koźmin" o zasobach łącznych ok. 0,4 mld Mg oraz szereg innych złóż węgla brunatnego.

Celem strategicznym polityki energetycznej Polski w sektorze górnictwa węgla brunatnego powinno być utrzymanie dotychczasowego procentowego udziału produkcji energii elektrycznej z tego paliwa na następne 30-50 lat przez racjonalne i efektywne wykorzystanie bogatych zasobów węgla brunatnego.

Zagospodarowanie perspektywicznych złóż węgla brunatnego pozwoli za około 30-40 lat na podniesienie wydobycia węgla brunatnego w Polsce do wielkości ok. 120-140 mln Mg rocznie i utrzymanie go na tym poziomie przez co najmniej 50-100 lat. Planowany poziom wydobycia węgla brunatnego gwarantowałby podwojenie obecnej produkcji energii elektrycznej z węgla brunatnego do poziomu około 100 TWh, a moce zainstalowane w elektrowniach wynosiłyby około 20 tys. MW. Mimo dwukrotnego wzrostu produkcji energii elektrycznej wytwarzanej z węgla brunatnego jej udział spadnie poniżej 30% łącznej produkcji w tym okresie, a więc będzie mniejszy niż obecnie.

Nowa Polityka energetyczna Polski powinna uwzględnić ten podstawowy cel strategiczny poprzez działania zgrupowane wokół następujących priorytetów:

Priorytet 1. Zbudowanie nowego zagłębia górniczo-energetycznego opartego na węglu brunatnym.

Strategiczne znaczenie dla polskiej energetyki ma przygotowanie do eksploatacji nowego zagłębia górniczo-energetycznego, mogącego w przyszłości zastąpić produkcję energii elektrycznej pochodzącej z eksploatowanych dziś rejonów. Najlepiej nadającymi się do górniczego zagospodarowania na dużą skalę są złoża w rejonie Legnicy (o zasobach około 14,5 mld Mg) i Gubina (o zasobach około 4,25 mld Mg), czyli o zasobach kilkakrotnie większych niż wynoszą łączne zasoby z dotychczas eksploatowanych złóż.

Dla realizacji priorytetu 1 winno się wdrażać następujące działania:

Należy wyznaczyć inwestora strategicznego dla złoża "Legnica". Do czasu podjęcia budowy kopalni i elektrowni w tym rejonie będzie on zobowiązany chronić złoże przed zabudową kubaturową i liniową (np. droga S-3) oraz prowadzić dalsze niezbędne prace przygotowujące dla uzyskania koncesji na wydobycie węgla.

Inwestor winien prowadzić starania dla uzyskania koncesji na eksploatację w oparciu o Ustawę z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Z uwagi na tak szczególną inwestycję, jaką jest budowa odkrywkowej kopalni węgla brunatnego, spełniającą cechy inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym (gdyż interes publiczny będzie interesem ogółu społeczeństwa wychodzącego poza granice jednej gminy) procedura winna mieć przebieg jak to przedstawiono poniżej:

Inwestor podejmuje działania zmierzające do wpisania przedmiotowej inwestycji do koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju (KPZK). Uzasadnieniem dla zakwalifikowania planowanej inwestycji i zagospodarowania złoża węgla brunatnego może być np. dokument rządowy (resortowy) dotyczący polityki energetycznej kraju, przewidujący w perspektywie do 2030 r. zagospodarowanie nowych złóż węgla brunatnego jako cel strategiczny polityki energetycznej Państwa. Wskazane jest dołączenie do wniosku stanowiska resortu (Gospodarki) odpowiedzialnego za politykę energetyczną kraju, że planowana inwestycja realizować będzie cel strategiczny, jakim jest bezpieczeństwo energetyczne kraju.
Po wprowadzeniu inwestycji do KPZK Inwestor musi spowodować, że organy administracji rządowej w granicach posiadanych przez siebie właściwości (Minister Gospodarki dla sektora energetycznego) na podstawie uaktualnionej koncepcji zagospodarowania przestrzennego kraju stworzy program zawierający zadania rządowe służące realizacji inwestycji celu publicznego o znaczeniu krajowym.
Kolejnym krokiem jest wprowadzenie na podstawie koncepcji zagospodarowania przestrzennego kraju oraz programu rządowego zapisów do planu zagospodarowania przestrzennego województwa na wniosek Ministra Infrastruktury.
Po wprowadzeniu zmian zapisów w planie zagospodarowania przestrzennego województwa i w oparciu o pełną procedurę planistyczną należy wykonać zmianę studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, wprowadzając ustalenia planu wojewódzkiego.
Po uchwaleniu zmian w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, rada gminy podejmuje uchwałę o zmianie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy (MPZP), z uwzględnieniem wcześniej wymienionych aktów kształtujących ład przestrzenny. Następuje to po uprzednim uzgodnieniu terminu realizacji tej inwestycji pomiędzy marszałkiem województwa a wójtem, burmistrzem albo prezydentem miasta. W sytuacji nie wywiązania się z tego obowiązku wojewoda wzywa radę gminy do wprowadzenia inwestycji celu publicznego do MPZP, a po bezskutecznym wezwaniu sam sporządza MPZP albo jego zmianę w zakresie koniecznym dla możliwości realizacji inwestycji celu publicznego.
Wprowadzony w ten sposób zapis do MPZP gminy otwiera możliwość Inwestorowi ubiegania się o koncesję na wydobywanie węgla brunatnego metodą odkrywkową i zabezpiecza złoże przed jego zabudowywaniem.

Priorytet 2. Wydłużenie wydobycia i produkcji energii z węgla brunatnego w czynnych zagłębiach górniczo-energetycznych węgla brunatnego.

Poza wymienionymi nowymi złożami strategicznymi "Legnica" i "Gubin-Mosty-Brody" bardzo ważnymi złożami węgla brunatnego są tzw. złoża satelickie kopalń czynnych, tj.:

"Złoczew" dla PGE KWB Bełchatów S.A.,
"Radomierzyce" dla PGE KWB Turów S.A.,
"Rogoźno", "Koźmin" dla KWB "Adamów" SA,
"Tomisławice", "Piaski", "Ościsłowo" i "Dęby Szlacheckie-Izbica Kujawska", "Mąkoszyn-Grochowiska" dla KWB "Konin" SA.

Zagospodarowanie tych złóż umożliwi wydłużenie wydobycia i produkcji energii elektrycznej w tych regionach górniczo-energetycznych opartych o węgiel brunatny. Prace dla uzyskania koncesji na eksploatację tych złóż należy w przypadku "trudności" z uzyskaniem koncesji - prowadzić jak dla priorytetu 1.

Priorytet 3. Rozwój nowych możliwości bezemisyjnej produkcji energii elektrycznej.

Dotychczasowe osiągnięcia polskiej energetyki opartej na węglu brunatnym w zakresie ograniczenia emisji siarki, tlenków azotu, a także pyłów należy ocenić pozytywnie. Natomiast nie udało się zasadniczo zredukować emisji dwutlenku węgla, co w myśl polityki ekologicznej Unii Europejskiej oraz przeciwdziałania zmianom klimatycznym stanowi obecnie najważniejsze wyzwanie. Wydaje się, że obecnie jedynym możliwym rozwiązaniem tego problemu jest wychwytywanie i sekwestracja CO₂, czyli technologia CCS. Wybudowany blok 464 MW w Pątnowie II i budowany obecnie nowy blok 858 MW w Bełchatowie charakteryzują się nadkrytycznymi parametrami pary, co umożliwia osiągnięcie około 41-42% sprawności netto, przy sprawności brutto około 45%. Wydaje się, że w przyszłości, aby móc zrekompensować straty energii w procesie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, konieczne będzie budowanie w Polsce bloków o sprawności netto ok. 50%. W tym celu Polska w sposób zdecydowany winna przyłączyć się do prac związanych z opracowaniem i szybkim wdrożeniem bezemisyjnej produkcji energii elektrycznej z węgla brunatnego. Światowe firmy energetyczne prowadzą intensywne prace w tym temacie. W pierwszej kolejności należy doprowadzić do opracowania zintegrowanych programów badawczych obejmujących kompleksowo cały proces wydobywczo-wytwórczy z ukierunkowaniem na nowe sposoby wykorzystania węgla brunatnego.

Priorytet 4. Rozwój nowych możliwości wykorzystania węgla brunatnego.

W związku z rozwojem technologicznym oraz sytuacją na rynku nośników energii przed węglem brunatnym pojawiają się nowe możliwości wykorzystania. Węgiel brunatny powinien zacząć być postrzegany inaczej niż dotychczas, nie tylko jako paliwo nadające się do spalania.

Przy utrzymujących się wysokich cenach ropy naftowej i gazu i dalszych wzrostowych tendencjach cen tych surowców oraz malejących zasobach tych surowców energetycznych zwiększenie roli węgla brunatnego należy upatrywać w jego przetwórstwie na paliwa płynne i gazowe, a w tym gaz syntezowy i wodór oraz produkcję brykietu czy pyłu węglowego. Kolejne możliwości wykorzystania węgla brunatnego daje podjęcie dalszych prób nad zgazowaniem węgla brunatnego w złożu.

Dzięki rodzimym - bardzo dużym - zasobom węgla brunatnego rozwój nowych technologii będzie mieć znaczny wpływ na poprawę bezpieczeństwa energetycznego naszego kraju. Polska w ramach Unii Europejskiej podejmować będzie wysiłki wraz z innymi europejskimi producentami i użytkownikami węgla brunatnego w celu wspierania i rozwoju tych technologii.

Rząd RP w ramach swoich kompetencji i możliwości winien wspierać działania związane z dywersyfikacją źródeł energii oraz poszukiwaniem nowych możliwości pozyskania energii z węgla brunatnego. Należy opracować program czystej technologii produkcji energii i przetwórstwa na paliwa płynne i gazowe, a w tym gaz syntezowy i wodór oraz produkcję brykietu czy pyłu węglowego z węgla brunatnego.

Priorytet 5. Zmniejszenie negatywnego oddziaływania górnictwa węgla brunatnego na środowisko.

Kopalnie węgla brunatnego szczególną rolę wyznaczają zadaniom związanym z ochroną gruntów, powietrza i wody. Kopalnie nie posiadają zaległości w rekultywacji terenów poeksploatacyjnych. Rekultywacja terenów pogórniczych prowadzona przez kopalnie wielokrotnie oceniana była przez przedstawicieli krajowych i zagranicznych instytucji. Niezależni eksperci pracujący dla Unii Europejskiej i Banku Światowego oceniają, że nasze prace rekultywacyjne prowadzone są na najwyższym europejskim poziomie, zapewniającym wykorzystanie przekazywanych terenów pokopalnianych do produkcji rolnej, leśnej lub dla potrzeb rekreacji. Nowym elementem zagospodarowania wyrobisk poeksploatacyjnych jest tworzenie dużych akwenów wodnych służących do celów rekreacyjnych, jak również stanowiących rezerwuar słodkiej wody i to w okresie ujemnego bilansu wodnego na dużym obszarze naszego kraju. Łącznie w wyrobiskach poeksploatacyjnych obecnie czynnych kopalń węgla brunatnego będzie "zmagazynowane" ponad 5 mld m³ wody.

Priorytet 6. Kontynuacja procesu restrukturyzacji.

Kopalnie węgla brunatnego dla utrzymania bieżącej zdolności wydobywczej uruchamiają nowe odkrywki w czynnych zagłębiach. W PGE KWB Bełchatów S.A. budowana jest odkrywka Pola "Szczerców", w KWB "Adamów" SA odkrywka "Pole Koźmin Północ", a w KWB "Konin" SA odkrywka "Tomisławice". Podobne procesy techniczno-modernizacyjne przechodzą elektrownie opalane węglem brunatnym. W elektrowniach budowane są nowe bloki energetyczne: w ZE PAK oddany został w 2007 r. nowy blok 464 MW, w PGE Elektrowni Bełchatów budowany jest nowy blok 858 MW, a w PGE Elektrowni Turów opracowywany jest projekt nowego bloku o mocy 500 MW. Branża węgla brunatnego skupiona jest w dwóch strukturach organizacyjnych: Kopalnia i Elektrownia Bełchatów oraz Kopalnia i Elektrownia Turów należą do Polskiej Grupy Energetycznej. Natomiast Kopalnia "Adamów" i "Konin" należą do Skarbu Państwa, a Zespół Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin (ZE PAK SA) do Skarbu Państwa i Elektrimu S.A. Dla sprostania nowym wyzwaniom w zakresie prowadzenia inwestycji w kopalniach i elektrowniach w czynnych zagłębiach i ewentualnego uczestniczenia w budowie nowych kopalń i elektrowni na złożach perspektywicznych np. "Legnica" konieczne jest kontynuowanie procesu restrukturyzacji w firmach w ramach PGE, jak i w zagłębiu turkowsko-konińskim. Restrukturyzacja kopalń i elektrowni jest procesem koniecznym, mającym na celu zwiększenie konkurencyjności i efektywności branży węgla brunatnego.

Priorytet 7. Kontynuacja prac poszukiwawczych i rozpoznania złóż węgla brunatnego w Polsce.

W naszym kraju od lat 70-80 ubiegłego stulecia nie prowadzi się prac poszukiwawczych dla rozpoznania nowych złóż i podniesienia kategorii rozpoznania złóż już udokumentowanych. Szereg złóż zostało rozpoznanych, a dokumentacje geologiczne nie zostały zatwierdzone i zasoby te nie są ujęte w bilansie zasobów węgla brunatnego. Prace w tym okresie prowadzone były wyłącznie przez czynne kopalnie węgla brunatnego dla udokumentowania złóż satelitarnych. Dlatego należy doprowadzić do rozpoczęcia nowego etapu dokumentowania złóż węgla brunatnego w Polsce. W tym celu należy opracować listę złóż węgla brunatnego, które winny być podane pracom poszukiwawczym dla podniesienia stopnia udokumentowania i wyznaczyć rejony nowych prac poszukiwawczych. Po nowym etapie prac poszukiwawczych należy opracować ranking złóż węgla brunatnego, które mogą być w przyszłości gospodarczo wykorzystane, a wymienione złoża winny być ustawowo skutecznie chronione przed zabudową powierzchni.

Podsumowanie

Dotychczasowe wieloletnie osiągnięcia eksploatacyjne i ekonomiczne w zakresie wykorzystania węgla brunatnego w polskiej energetyce udowodniły, że jest to paliwo strategiczne, mające decydujący udział w pokrywaniu potrzeb energetycznych kraju. Za utrzymaniem strategicznej roli węgla w krajowej produkcji energii elektrycznej przemawia: konieczność zachowania bezpieczeństwa energetycznego kraju, posiadanie zasobnych złóż brunatnego, zdecydowana konkurencyjność ekonomiczna w porównaniu z innymi nośnikami energii, opanowanie bezpiecznych, wydajnych i nowoczesnych technik odkrywkowej eksploatacji złóż węgla, jak również posiadanie zapleczy naukowych i projektowych oraz zapleczy technicznych górnictwa i energetyki. Węgiel brunatny i kamienny dziś, a także w przyszłości nie będą konkurować ze sobą - a będą w znacznej ilości uzupełniać krajową bazę surowców energetycznych.

Nasz kraj ma wszelkie atuty, aby w pierwszej kolejności opierać rozwój elektroenergetyki na własnych (rodzimych) surowcach energetycznych, tj. na węglu kamiennym i brunatnym, których krajowe zasoby zaliczane są do największych w Europie.

W związku z pogarszającą się w przyszłości sytuacją energetyczną Polski, prowadzącą do braku podaży wystarczającej ilości energii elektrycznej - występuje bardzo pilne i strategiczne zadanie związane z przygotowaniem do eksploatacji nowych zagłębi górniczo-energetycznych, które w przyszłości zastąpiłyby produkcję energii elektrycznej z dotychczas eksploatowanych rejonów wydobycia węgla brunatnego. Jest to zadanie nie tylko dla górnictwa i energetyki, ale dla całej gospodarki kraju.

W opracowywanej Polityce Energetycznej Polski do 2030 r. pozycja górnictwa i energetyki opartej na węglu brunatnym winna być doceniona jako producenta 34% najtańszej energii elektrycznej w naszym kraju. Zadania związane z budową nowych kopalń i elektrowni na węgiel brunatny powinny znaleźć się w rządowym programie funkcjonowania i rozwoju polskiej energetyki jako inwestycja celu publicznego o znaczeniu krajowym, a węgiel brunatny należy uznać za surowiec strategiczny wraz z określeniem głównych obszarów jego wydobycia.

Obecne uwarunkowania (geologiczne, górnicze, prawne i ekologiczne) związane z projektowaniem i budową nowych kopalń węgla brunatnego powodują, że czas od rozpoczęcia prac geologicznych i projektowych do uruchomienia pierwszego wydobycia węgla brunatnego wydłużył się do około 15-20 lat. W związku ze skomplikowaną procedurą prawną należałoby podjąć starania dla opracowania i uchwalenia przez Parlament Ustawy górniczej na wzór autostradowej dla skrócenia czasu budowy nowych kopalń węgla brunatnego i ustawy energetycznej dla budowy nowych linii przesyłowych i bloków energetycznych.

Stanisław Żuk
Prezes Zarządu Dyrektor Generalny
PGE KWB Turów S.A.

Jacek Kaczorowski
Prezes Zarządu Dyrektor Generalny
PGE KWB Bełchatów S.A.

Zbigniew Kasztelewicz
dr hab. inż., prof. AGH

W celu przedstawienia możliwości produkcyjnych polskich firm dostarczających sprzęt i maszyny dla branży paliwowo-energetycznej opartej na węglu brunatnym przedstawiono poniżej najnowsze maszyny podstawowe i urządzenia zainstalowane w polskich kopalniach węgla brunatnego.