Nadwyżki w zasobach węgla brunatnego złoża "Turów"

Warunki zagospodarowania nadwyżki przemysłowych zasobów złoża "Turów" do zasilania projektowanego bloku 11 w PGE Elektrownia Turów S.A.

Utrzymanie ciągłości dostaw węgla do elektrowni Turów w trakcie przebudowy zbiorczego węzła układu transportu technologicznego, to podstawowe założenie projektu dostosowania dostaw węgla do nowego bloku 11.

Dlaczego warto?

Realizowany dotychczas scenariusz rozwoju eksploatacji złoża "Turów", oparty na określonym przez elektrownię Turów wieloletnim zapotrzebowaniu węgla i prognozach ruchu istniejących bloków energetycznych zakładał, że w latach 2010-2014 wyłączane będą z eksploatacji kolejno bloki energetyczne nr 9, 8 i 10. To spowodowałoby spadek zapotrzebowania i tym samym wydobycia węgla w kopalni Turów z wielkości ok. 12 mln Mg/rok w roku 2010 do ok. 8,4 mln Mg/rok od 2014 roku [Rys. 1]. Pozostałe bloki energetyczne, od nr 1 do 6, zmodernizowane gruntownie w latach 1995-2004, będą pracowały do ok. 2040 roku. Do takiego programu eksploatacji bloków energetycznych elektrowni projektowano i przygotowano dotychczas wieloletnie plany wydobycia węgla, zadania w zdejmowaniu i zwałowaniu nadkładu, przestrzenny rozwój odkrywki i zwałowiska wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną i układem odwodnienia oraz utrzymanie, odtwarzanie i rozwój układu technologicznego koparka-taśmociąg-zwałowarka (KTZ).

Po realizacji takiego programu eksploatacji elektrowni w złożu pozostałoby ok. 89-105 mln Mg niewykorzystanych zasobów przemysłowych węgla brunatnego - w zależności od wielkości przyszłych strat eksploatacyjnych, które mogą wynieść od 6 do10%.

Rys. 1. Planowane wielkości wydobycia masy w latach 2008-2040
dla wariantu z "Blokiem 11" i bez "Bloku 11".

Zasoby te można stosunkowo łatwo przygotować do wydobycia. Jest to możliwe z kilu względów. Ich eksploatacja może się rozpocząć na podstawie posiadanej już przez kopalnię koncesji i jest już ona uwzględniona w bardzo istotnych z formalnego punktu widzenia dokumentach. Wśród nich jest projekt zagospodarowania złoża "Turów", który określa przestrzenne, techniczne i środowiskowe warunki koncesji na wydobywanie węgla ze złoża. Kopalnia posiada decyzje o ustanowieniu terenu górniczego Turoszów-Bogatynia I i obszaru górniczego Turoszów-Bogatynia. Wreszcie, znajduje odzwierciedlenie w zasadniczej części w ustaleniach miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy i miasta Bogatynia.

Atutem tych złóż jest to, że mogą być udostępnione z istniejącego wyrobiska w trakcie postępu eksploatacji złoża, bez potrzeby budowy specjalnego wkopu udostępniającego oraz specjalnego zwałowiska zewnętrznego, co zasadniczo ogranicza koszty robót udostępniających. Odwodnienie wgłębne tych zasobów i zalegającego nad nimi nadkładu nie wymaga budowy dodatkowego układu odwodnienia wgłębnego. Wystarczy stosunkowo niewielka modyfikacja procesu odwodnienia realizowanego według dotychczasowych założeń. Istotne jest, że do eksploatacji tych zasobów można w znacznym stopniu wykorzystać istniejący potencjał wydobywczy i układ KTZ, chociaż z pewnością konieczne będzie zwiększenie zdolności wydobywczych kopalni. Do ich wydobycia niepotrzebne będzie jednak tworzenie nowej infrastruktury towarzyszącej procesowi górniczej eksploatacji złoża oraz organizowanie zakładu wydobywczego. Ponadto kopalnia posiada już tytuł prawny do większości terenu w docelowych granicach odkrywki, określonych projektem zagospodarowania złoża. Na potrzeby eksploatacji tych zasobów konieczne jest nabycie dodatkowo tylko ok. 15 ha z ponad 250 ha przewidzianych jeszcze do nabycia wg dotychczasowych założeń.

Racjonalne zagospodarowania całości zasobów przemysłowych ze złoża "Turów" wynika z aktualnego stanu formalno-prawnego. Niewydobytą część tych zasobów należałoby zabezpieczyć w taki sposób, aby w przyszłości możliwa była ich eksploatacja. Warunek ten byłby trudny do spełnienia i sprzeczny z potrzebami przyszłej rekultywacji terenów po odkrywce.

Stopniowe obniżanie wielkości sprzedaży węgla od 2011 roku stworzyłoby szczególnie trudną sytuację ekonomiczną w kopalni. W tym czasie eksploatacją górniczą objęte będą partie złoża przykryte nadkładem o znacznie większej miąższości niż w poprzednich latach, co sprawia, że wzrosną także zadania kopalni w zdejmowaniu nadkładu mające bardzo istotny wpływ na koszty wydobycia węgla.

Czekają poważne wyzwania

W 2006 roku wykonano wstępne prace studialne, które potwierdziły wystarczalność zasobów węgla w złożu "Turów" dla przyszłej eksploatacji planowanego bloku nr 11 oraz wskazały generalne kierunki działań mających na celu przygotowanie kopalni do zwiększenia dostaw węgla, w stosunku do dotychczas zakładanych planów rozwoju eksploatacji złoża. Aktualnie prowadzone są prace nad programem planowania i studialno-projektowego przygotowania kopalni do dostaw węgla do bloku 11.

Z dotychczasowych analiz wynika, że jednym z podstawowych warunków uzyskania przez kopalnię po 2013 roku zdolności wydobywczej gwarantującej zagospodarowanie całości przemysłowych zasobów węgla i zapewnienie dostaw węgla dla bloku 11 jest bardzo istotna zmiana realizowanych dotychczas założeń eksploatacji złoża i zwałowania nadkładu. Konieczne są m.in. znaczące zmiany w projektowanym przestrzennym rozwoju odkrywki i zwałowiska, w zakładanych postępach eksploatacji złoża oraz w zdejmowaniu i zwałowaniu nadkładu, a także w dotychczasowych planach utrzymania, odtwarzania i rozwoju układu technologicznego KTZ oraz w istniejącym układzie odwodnienia Kopalni i planach jego rozwoju. Niezbędne będzie także odpowiednie dostosowanie szeregu procesów przygotowawczych i towarzyszących głównemu procesowi wydobycia węgla i zdejmowania nadkładu.

Podstawowym i bezwzględnym założeniem dla projektu dostosowania kopalni do dostaw węgla do bloku 11 jest zapewnienie ciągłości głównego procesu wydobywczego i utrzymanie zdolności wydobywczej kopalni na poziomie gwarantującym realizację planowanych dostaw węgla w trakcie procesu przebudowy układu KTZ.

Zakres tematyczny prowadzonych obecnie prace nad programem działań planistycznych, projektowych i przygotowawczych Zarządzanie procesem dostosowania Kopalni do zapewnienia dostaw węgla dla bloku 11, w tym monitorowanie przebiegu tego procesu. Program ilościowo-jakościowy zapotrzebowania węgla dla elektrowni Turów z blokiem 11. Uzupełnienie rozpoznania geologicznego w zakresie niezbędnym do prawidłowej realizacji procesu dostosowania Kopalni oraz pewności i jakości dostaw węgla do elektrowni z blokiem 11. Wyznaczenie bezpiecznych granic eksploatacji złoża, uściślenie ilości zasobów przemysłowych węgla oraz określenie warunków bezpośredniego otoczenia odkrywki w aspekcie potencjalnego oddziaływania procesu eksploatacji złoża. Dostosowanie informatycznego systemu wspomagającego projektowanie górnicze do zmienionych potrzeb - zarządzania postępami eksploatacji odkrywkowej i zwałowania wewnętrznego oraz monitorowania ryzyka i zagrożeń o krytycznym znaczeniu dla głównego procesu wydobycia węgla i zdejmowania nadkładu. Podstawowe założenia postępów eksploatacji złoża i zwałowania nadkładu oraz zagospodarowania odpadów paleniskowych z elektrowni, zapewniające realizacje wieloletnich planów wydobycia i dostaw węgla. Techniczne przygotowanie procesu eksploatacji złoża i wewnętrznego zwałowania nadkładu. Program wyposażenia układu KTZ w maszyny podstawowe niezbędne do utrzymania zdolności wydobywczej, zapewniającej realizację wieloletnich planów zdejmowania nadkładu i wydobycia węgla. Przebudowa i rozwój układu transportu technologicznego w celu udostępnienia wyeksploatowanych terenów odkrywki pod zwałowanie nadkładu oraz w celu zapewnienia właściwej zdolności transportu węgla i nadkładu w głównym procesie technologicznym. Przebudowa i rozwój układu odwodnienia odkrywki i zwałowiska wewnętrznego w celu udostępnienia wyeksploatowanych terenów odkrywki pod zwałowanie nadkładu oraz w celu zapewnienia procesu odwodnienia odkrywki i zwałowiska wewnętrznego. Przebudowa i rozwój zasilania układów KTZ i odwodnienia w energię elektryczną, odpowiednio do planowanych zmian przestrzennych odkrywki i zwałowiska wewnętrznego. Przebudowa i rozwój układu wewnętrznej komunikacji drogowej, placów remontowych i montażowych maszyn podstawowych, odpowiednio do planowanych zmian przestrzennych odkrywki i zwałowiska wewnętrznego. Zabezpieczenie przed oddziaływaniem Kopalni na środowisko w związku planowanym rozwojem procesu eksploatacji złoża i wewnętrznego zwałowania nadkładu. Zarządzanie procesem eksploatacji złoża i jakością wydobycia węgla w zmienionych warunkach realizacji procesu. Utrzymanie majątku produkcyjnego i gospodarka remontowa w zmienionych warunkach realizacji procesu eksploatacji złoża i wewnętrznego zwałowania nadkładu. Rozwiązanie problemów społecznych i ekologicznych wynikających ze skutków, planowanego rozwoju eksploatacji górniczej w rejonie wsi Opolno Zdrój. Rekultywacja terenów odkrywki i zwałowiska wewnętrznego oraz przyszłej likwidacji kopalni i zagospodarowania terenów pogórniczych w aspektach planowanych zmian przebiegu procesu eksploatacji złoża i wewnętrznego zwałowania nadkładu. Analiza warunków formalno-prawnych rozwoju eksploatacji złoża z zapewnieniem dostaw do bloku 11. Założenia ekonomiczne procesu dostosowania Kopalni Turów do zapewnienia dostaw węgla dla bloku 11.

Projekt ten, obejmujący szeroki wachlarz zagadnień tematycznych i branżowych, musi uwzględniać także wszystkie istotne warunki i ograniczenia formalno-prawne, przestrzenne, środowiskowe i techniczne, wynikające z istniejącego stanu eksploatacji złoża, przepisów prawa oraz z decyzji administracyjnych. Powinien być podatny na zmiany warunków zewnętrznych (formalnych i technicznych), które mogą zaistnieć w trakcie jego przygotowania i realizacji. Dlatego prawidłowe zaplanowanie i przygotowanie procesu dostosowania kopalni do dostaw węgla do bloku 11, a następnie jego realizacja wymagają dużej staranności. Aktualnie są prowadzone prace nad programem działań planistycznych, projektowych i przygotowawczych (patrz ramka obok).

Tak szeroki, zróżnicowany tematycznie oraz kosztowny proces dostosowania kopalni do dostaw węgla do bloku 11 będzie realizowany przez wielu wykonawców wewnętrznych i zewnętrznych, zróżnicowanych pod względem specjalności i organizacji. Wszystkie te działania muszą uwzględniać nasze najważniejsze założenie - utrzymanie ciągłości dostaw węgla do elektrowni w trakcie przebudowy zbiorczego węzła układu transportu technologicznego. Niezmierne ważne jest zatem zapewnienie sprawnego zarządzania tym procesem, w tym skutecznej koordynacji wszystkich prac.

Sprawne i terminowe przygotowanie oraz przeprowadzenie procesu dostosowania kopalni ma podstawowe znaczenie dla uruchomienia zainstalowanej mocy bloku 11 w planowanym terminie oraz dla uzyskiwania zdolności wydobywczej, zapewniającej realizację wieloletnich planów wytwarzania energii.

Ogólna charakterystyka najważniejszych - kluczowych problemów spośród całokształtu zagadnień wymagających rozwiązań w ramach projektu dostosowania kopalni do dostaw węgla do bloku 11

Potencjalne oddziaływanie eksploatacji złoża i zwałowania nadkładu na otoczenie kopalni i potrzeby zabezpieczenia

Potencjalny zakres oddziaływania odkrywki i zwałowiska wewnętrznego na otoczenie zależeć będzie przede wszystkim od zakresu eksploatacji złoża i właściwego przygotowania procesu eksploatacji. Dla podjęcia właściwych działań profilaktycznych już na etapie projektowania robót górniczych niezbędna jest dokładna analiza czynników potencjalnego oddziaływania na poszczególne obszary i obiekty w otoczeniu kopalni. Pozwoli to także dokładnie zidentyfikować potencjalne zagrożenia i bariery formalne, które mogą wystąpić w trakcie przygotowania i realizacji procesu eksploatacji złoża. Problem ten w szczególności dotyczy potencjalnego oddziaływania na tereny zamieszkałe miasta Bogatynia, osiedla Zatonie, wsi Opolno Zdrój oraz tereny przygraniczne po stronie Republiki Czeskiej na wschód od miejscowości Uhelna.

Ze względu na transgraniczny charakter złoża oraz bliskie przygraniczne położenie zarówno kopalni jak i elektrowni Turów, przy projektowaniu i formalno-prawnym przygotowaniu jego eksploatacji problematykę oddziaływania transgranicznego należy traktować z dużą wagą.

Dostosowanie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy Bogatynia do zgodności z warunkami koncesji na wydobywanie węgla brunatnego ze złoża "Turów"

W wyniku przeprowadzonych w 2002 roku przez władze gminy działań dotyczących uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, niezbędne jest obecnie wprowadzenie w tym planie zmian, które ponownie określą przeznaczenie terenów projektowanego przedpola odkrywki zgodnie z koncesją, tj. pod eksploatację odkrywkową węgla brunatnego. Odpowiedni wniosek kopalni w tej sprawie został złożony w styczniu 2004 r. i pomimo wielokrotnych monitów w tej sprawie oraz wbrew zasadom ustawowym sprawa ta do dzisiaj nie jest uregulowana. Problem dotyczy formalnego dostępu do ok. 80 mln Mg węgla oraz uregulowania sposobu zagospodarowania odpadów paleniskowych z elektrowni Turów w procesie wewnętrznego zwałowania nadkładu i wymaga jak najszybszego uregulowania.

Dostosowanie procesu eksploatacji złoża i wewnętrznego zwałowania nadkładu do aktualnych warunków geologiczno-górniczych

Geologiczno-górnicze warunki eksploatacji pozostałej - południowej części złoża "Turów" są odmienne i trudniejsze niż podczas eksploatacji części północnej, która w zasadzie dobiega końca. Utrudnienia te wymagają zwiększonej mobilizacji Kopalni do efektywnej realizacji procesu eksploatacji złoża, m.in.: zwiększenia zdolności wydobywczej układu technologicznego KTZ oraz dostosowania zestawu koparek podstawowych i technologii robót górniczych do efektywnego wydobywania utworów trudnourabialnych.

W odróżnieniu od niedalekiej jeszcze przeszłości, gdy istniały trzy odrębne układy wydobywcze (pola: I, II i III), eksploatacja złoża będzie skoncentrowana już wyłącznie na jednym polu wydobywczym (południowym - III). Warunkiem realizacji planowanych dostaw węgla jest zapewnienia właściwej zdolności wydobywczej z tego pola, co wymaga m.in. zapewnienia zestawu maszyn podstawowych (koparek i zwałowarek) o odpowiednim potencjale zdolności wydobywczej.

Zwałowanie nadkładu prowadzone będzie wyłącznie w wyeksploatowanych obszarach wyrobiska, w skomplikowanych warunkach geologiczno-inżynierskich i geotechnicznych, przy stosunkowo niewielkich tworzonych na bieżąco rezerwach pojemności zwałowiska, poprzez udostępnianie na bieżąco wyeksploatowanego spągu odkrywki. Ze względów przestrzennych i geograficznych brak jest realnych możliwości lokowania nadkładu poza wyrobiskiem. W takich warunkach bardzo ograniczone będą możliwości rozwoju frontów zwałowych - szczególnie w latach 2016-2025, tj. w okresie wymaganej intensyfikacji zdejmowania nadkładu w związku z planowanymi dostawami węgla do bloku 11. Z kolei, na zasadzie sprzężenia zwrotnego - możliwości postępów eksploatacji złoża (zdejmowania nadkładu i wydobyci węgla) będą zdeterminowane przyrostami pojemności zwałowiska. Racjonalna gospodarka nadkładem oraz przestrzenią wyrobiska i zwałowiska wewnętrznego, przy obiektywnych ograniczeniach przestrzennych, będzie zatem miała podstawowe znaczenie w procesie eksploatacji złoża. Przy projektowaniu i realizacji tego procesu konieczne będzie zastosowanie znacznie ostrzejszych niż dotychczas rygorów technologicznych oraz sprawnej koordynacji postępów zdejmowania nadkładu znad pokładów węgla, wydobywania pokładów węgla, inżynieryjnego przygotowania podłoża zwałowiska oraz pięter zwałowiska wewnętrznego. Błędna koordynacja tych postępów, przy stosunkowo niewielkich wyprzedzeniach pomiędzy frontami wydobywczymi i zwałowymi, mogłaby powodować nieodwracalne skutki w postaci znaczącego obniżenia zdolności wydobywczej kopalni, a w bardziej niekorzystnych okolicznościach doprowadzić nawet do nieodwracalnej tendencji blokowania możliwości dalszego rozwoju efektywnej eksploatacji złoża. Niewłaściwa koordynacja postępów eksploatacji złoża może ponadto generować nadmierne koszty robót górniczych i szkodliwe oddziaływanie na środowisko, w tym oddziaływanie transgraniczne.

Bardzo ważnym i praktycznie sprawdzonym narzędziem wspomagającym sprawne zarządzanie procesem eksploatacji złoża i zwałowaniem nadkładu powinien być (eksploatowany w kopalni od ponad 10 lat) Górniczy System Informatyczny. Niezwykle ważne jest jego utrzymanie we właściwej sprawności i dostosowywanie na bieżąco do zmieniających się potrzeb.

Istotnym, naturalnym utrudnieniem dla osiągania skoordynowanych postępów eksploatacji I pokładu węgla są zalegające nad nim w zachodniej i centralnej części obszaru eksploatacji utwory trudnourabialne. Urabianie tych partii nadkładu odbywa się po znacznie wyższych kosztach niż innych partii nadkładu i sprawia poważne utrudnienia technologiczne, skutkujące przede wszystkim znacznym obniżeniem wykorzystania koparek, co z kolei bardzo istotnie przyczynia się do opóźniania postępów udostępniania spągu odkrywki pod zwałowanie wewnętrzne. Zapewnienie właściwego rytmu wydobywania skał trudnourabialnych - bez hamowania postępów eksploatacji I pokładu węgla - będzie bardzo istotnym warunkiem uzyskania wymaganych postępów eksploatacji złoża. Skutkami niedostatecznych postępów frontów wydobywczych, na których występują skały trudnourabialne, byłyby poważne straty zasobów węgla I pokładu i znaczące obniżenie zdolności wydobywczej kopalni.

Aktualnie Kopalnia posiada jedną koparkę KWK-910 dostosowaną do skrawania skał trudnourabialnych. Szacowana zdolność wydobywcza tej koparki jest niedostateczna do ilości utworów trudnourabialnych, które trzeba będzie urabiać w przyszłości.

Planowane uruchomienie 11 bloku w elektrowni Turów od ok. 2015-2016 roku wymaga wzrostu planowanych dotychczas zadań w wydobyciu węgla o 2,7-3,0 mln Mg/rok, co z kolei powoduje także konieczność odpowiedniego wzrostu zadań w zdejmowaniu nadkładu - w latach 2016-2020 średnio o ok. 15,5 mln m³/rok, a w latach 2021-2025 o ok. 10 mln m³/rok. Łącznie w latach 2016-2035 trzeba będzie zdjąć dodatkowo ok. 135-140 mln m³ nadkładu ponad wielkość planowaną dotychczas. [Rys. 2]

Wg realizowanej dotychczas koncepcji rozwoju eksploatacji złoża największe ograniczenia pojemności zwałowiska wewnętrznego wystąpią w latach 2016-2025. Ulokowanie w tym okresie dodatkowo takich ilości nadkładu będzie możliwe tylko w przypadku wygospodarowania dodatkowych wyeksploatowanych obszarów w odkrywce, na których dotychczas zlokalizowane są zbiorcze układy transportu technologicznego (IV pochylnia z łącznikiem i dolna część V pochylni) oraz odwodnienia powierzchniowego (zespół pompowni T-II/4 z infrastrukturą towarzyszącą). Oznacza to konieczność daleko idącej przebudowy tych układów nie później niż do 2016 roku.

Pozostała do eksploatacji - południowa część złoża - charakteryzuje się: znacznie większym - bo o 66% - operatywnym wskaźnikiem N:W (nakład:węgiel), wynoszącym 3,62 m3/Mg (dotychczas ok. 2,18 m3/Mg), wielokrotnie większym udziałem w nadkładzie utworów wodoprzepuszczalnych - zawierających wody resztkowe, bardziej podatnych na retencję wód opadowych, co wymaga wykonywania przed urobieniem dodatkowych zabiegów odwodnienia wgłębnego, koncentracją w centralnych i zachodnich rejonach eksploatacji, utworów trudnourabialnych w serii iłów międzypokładowych, charakteryzujących się: wysokimi oporami kopania, przekraczającymi możliwości technologiczne zasadniczej większości koparek będących na wyposażeniu Kopalni, wysoką abrazywnością, powodującą przyspieszone zużywanie się zwłaszcza elementów skrawających koparek, generalnie większą głębokością zalegania pokładów węgla, dochodzącą do -30 m p.p.m. (dotychczas do +10 m n.p.m.), niekorzystnymi dla stateczności kierunkami zalegania i nachyleniami poszczególnych warstw litostratygraficznych w rejonach projektowanych docelowych zboczy odkrywki.

Przebudowa zbiorczego układy transportu technologicznego oraz odwodnienia powierzchniowego wschodniej części odkrywki

Potrzeba daleko idącej przebudowy zbiorczego układu transportu technologicznego węgla z odkrywki oraz nadkładu z frontów wydobywczych na fronty zwałowiska wewnętrznego oraz podstawowego węzła układu odwodnienia wschodniej części odkrywki wynika (jak wcześnie wspomniano) z konieczności powiększenia pojemności zwałowiska wewnętrznego w latach 2016-2025, poprzez zagospodarowanie w tym celu wyeksploatowanych wschodnich i północno-wschodnich obszarów odkrywki, na których są aktualnie ulokowane między innymi takie obiekty, jak pochylnie transportowe czy zespół pompowni T-II/4.

Rys. 2. Planowane wielkości wydobycia masy w latach 2008-2040
dla wariantu z "Blokiem 11" i bez "Bloku 11".

Podstawowe założenia przebudowy tych obiektów w aspekcie lokalizacyjnym muszą uwzględniać kilka założeń. W wyniku przebudowy należy uzyskać w odkrywce możliwie największą dodatkową pojemność pod zwałowanie nadkładu w latach 2016-2025, nie mniejszą niż ok. 150 mln m³. Lokalizacja zbiorczego węzła układu transportu technologicznego nie powinna stwarzać ograniczeń dla strategicznych warunków rozwoju eksploatacji złoża i wewnętrznego zwałowania nadkładu w perspektywie do wyczerpania zasobów węgla w złożu. Należy uwzględnić wymogi i uwarunkowania zewnętrzne w zakresie gospodarki przestrzennej i ochrony środowiska w otoczeniu kopalni. Zapewnienie jak najmniejszego oddziaływania na środowisko przyszłej eksploatacji projektowanego węzła transportowego jest jednym z podstawowych kryteriów wyboru jego lokalizacji. Ze względów ekonomicznych, ekologicznych i formalno-prawnych przebudowany zbiorczy węzeł układu transportowego należy zlokalizować w odkrywce lub na jej obrzeżach, nie wykraczając na zewnątrz poza dotychczasową lokalizację obwodnicy węglowo-nadkładowej ON. Konfiguracja ciągów transportowych i terenów ich posadowienia powinny zapewniać jak najmniejsze zużycie energii. Projektowana lokalizacja przebudowanego węzła transportowego powinna uwzględniać warunki koncesji na wydobywanie węgla ze złoża węgla brunatnego "Turów" oraz w jak największym zakresie powinna być zbieżna z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy i miasta Bogatyni. Projektowana lokalizacja węzła winna w jak najmniejszym stopniu kolidować z istniejącą infrastrukturą w otoczeniu odkrywki oraz z ewentualnymi innymi zamierzeniami dotyczącymi zagospodarowania terenów obrzeży odkrywki. Rozwiązania lokalizacyjne projektowanego węzła transportowego powinny mieć priorytet w stosunku do innych zamierzeń inwestycyjnych. Należy uwzględnić możliwości odbioru i zagospodarowania w procesie wewnętrznego zwałowania nadkładu odpadów paleniskowych z elektrowni Turów.

Ponieważ proces przebudowy zbiorczego układy transportu technologicznego oraz układu odwodnienia powierzchniowego wschodniej części odkrywki musi być zrealizowany z zachowaniem ciągłości dostaw węgla do elektrowni na poziomie zbliżonym do 11-12 mln Mg/rok, niezwykle ważne jest jego dokładne zaplanowanie oraz sprawne przygotowanie i przeprowadzenie. W trakcie realizacji procesu niezbędna będzie ścisła koordynacja z procesami wydobycia węgla oraz zdejmowania i zwałowania nadkładu. Ewentualne opóźnienia w realizacji procesu przebudowy mogą stwarzać istotne zagrożenie dla utrzymania wymaganej zdolności wydobywczej kopalni.

Aktualnie prowadzone są prace studialne nad znalezieniem najkorzystniejszych rozwiązań w zakresie lokalizacji przebudowanego zbiorczego węzła układu transportowego oraz przebudowy i rozwoju układu powierzchniowego odwodnienia odkrywki i zwałowiska. Zakończenie przebudowy układu i udostępnienie dodatkowej powierzchni pod zwałowisko powinno nastąpić w 2016 roku.

Rys. 3. Koncepcja rozwoju eksploatacji złoża i zwałowania wewnętrznego wg dotychczasowych założeń.
Stan projektowany robót górniczych na 31.12.2025 r.

Wyposażenie kopalni w maszyny podstawowe

Dotychczasowy program wyposażenia kopalni w maszyny podstawowe ma charakter dyrektywny i oparty jest na uproszczonych założeniach potencjalnych zdolności produkcyjnych maszyn istniejących i planowanych do zakupu. Ilość i wydajności teoretyczne dodatkowych maszyn podstawowych, jakie należy jeszcze wprowadzić do układu technologicznego kopalni nie są dotychczas ostatecznie określone. Podstawą dla takiego programu muszą być odpowiednie prace badawcze i studialne. Dopiero one mogą stanowić podstawę do planowania harmonogramu wyposażenia kopalni w maszyny podstawowe i sformułowania optymalnych wymagań technologicznych dla nowo projektowanych maszyn. Właściwy termin wprowadzenia każdej nowej maszyny podstawowej może mieć bardzo istotne znaczenie dla: zapewnienia odpowiedniej do aktualnych potrzeb zdolności wydobywczej układu KTZ, utrzymania skoordynowanych postępów wydobycia węgla oraz zdejmowania i zwałowania nadkładu. Należy przy tym brać pod uwagę, że każda decyzja o zakupie kolejnej nowej maszyny podstawowej ma wysoki wymiar finansowy (50-100 mln zł), a cykl od zaprojektowania do oddania maszyny do ruchu wynosi ok. 3-3,5 roku. Z dotychczasowych prac studialnych wynika, że przygotowanie kopalni do zapewnienia dostaw węgla dla dodatkowego bloku w elektrowni Turów wymaga odtworzenia koparki K-5, która uległa katastrofalnej awarii w ubiegłym roku oraz wprowadzenia trzech kolejnych koparek. Decyzja o wprowadzeniu dodatkowej zwałowarki będzie uzależniona głównie od szczegółowej oceny możliwości wykorzystania istniejących zwałowarek w aspekcie potrzeb intensyfikacji zdejmowania i zwałowania nadkładu w związku z dostawami węgla do bloku 11.

Tadeusz Kaczarewski
Naczelny Inżynier Górniczy
PGE KWB Turów S.A.

Rys. 4. Koncepcja rozwoju eksploatacji złoża i zwałowania wewnętrznego z dostawami węgla do bloku 11.
Stan projektowany robót górniczych na 31.12.2025 r.