Konferencja: Zgazowanie węgla - fakty i szanse

14 stycznia br. w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie odbyła się konferencja pt. "Zgazowanie węgla - fakty i szanse". Honorowy patronat nad konferencją objął Wicepremier i Minister Gospodarki Waldemar Pawlak. Głównymi organizatorami spotkania była Akademia Górniczo-Hutnicza oraz Grupa Lotos S.A. W konferencji udział wzięli przedstawiciele rządu z Wicepremierem i Ministrem Gospodarki Waldemarem Pawlakiem i Ministrem Środowiska prof. Maciejem Nowickim na czele. Wśród uczestników był także Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Eugeniusz Grzeszczak oraz Dyrektor Departamentu Ropy i Gazu Maciej Kaliski. Grono parlamentarzystów reprezentowali posłowie na Sejm RP: Roman Brodniak, Adam Gawęda i Włodzimierz Kula. Województwo małopolskie reprezentował wicewojewoda Stanisław Sorys. Obecny był także Prezes Wyższego Urzędu Górniczego Piotr Litwa. Nie zabrakło także licznego grona reprezentantów świata nauki z wielu uczelni i instytutów naukowych w Polsce m.in. z AGH w Krakowie, Politechniki Śląskiej, Politechniki Wrocławskiej, Głównego Instytutu Górnictwa, Instytutu Chemicznej Przeróbki Węgla, IGO Poltegor-instytutu, Państwowego Instytutu Geologicznego, Instytutu Nafty i Gazu, Instytutu Technologii Nafty, KGHM Cuprum czy Instytutu Paliw i Energii Odnawialnej. Obecni byli także liczni przedstawiciele firm działających w branży paliwowo-energetycznej m.in. Prezes Zarządu Grupy Lotos S.A. Paweł Olechnowicz, wiceprezes KGHM Polska Miedź S.A. Herbert Wirth, Prezes Zarządu PGE KWB Turów S.A. Stanisław Żuk, czy Prezes Zarządu PGE KWB Bełchatów S.A. Jacek Kaczorowski.

Głównym celem konferencji było omówienie najnowszych osiągnięć dotyczących technologii gazyfikacji węgla oraz wskazanie przyszłościowej roli tej technologii w celu poprawy bezpieczeństwa energetycznego Polski.

Konferencję otworzył Rektor AGH w Krakowie prof. Antoni Tajduś, który przywitał wszystkich zgromadzonych na sali gości. Następnie głos zabrał Minister Środowiska prof. Maciej Nowicki, który wyraził podziękowanie organizatorom za podjęcie tego bardzo ważnego i aktualnego tematu i zapewnił, że głosy świata nauki pozwolą mu wyrobić sobie zdanie na temat technologii zgazowania węgla również pod kątem ochrony środowiska. Natomiast Wicepremier i Minister Gospodarki Waldemar Pawlak powiedział, że międzynarodowy kryzys gazowy wyraźnie pokazuje, jak bardzo potrzebne są dzisiaj nowe technologie produkcji energii, takie jak zgazowywanie węgla.

Pierwszym prelegentem był dr hab. inż., prof. AGH Zbigniew Kasztelewicz, który wygłosił referat pt. "Metody wydobycia węgla i rozwój technologii podziemnego zgazowania". Omówił on wszystkie dotychczas stosowane metody wydobycia węgla z metodą odkrywkowej i podziemnej eksploatacji złóż. Omówił także dotychczasowe doświadczenia z naziemnym i podziemnym zgazowaniem węgla, które to technologie stosowane są głównie w RPA, Australii, USA czy Uzbekistanie.

Następnie dr hab. inż., prof. AGH Jerzy Klich z Wydziału Górnictwa i Geoinżynierii AGH przedstawił referat pt. "Uwarunkowania procesowe w technologiach otworowych wydobycia surowców stałych". Przybliżył on tematykę otworowego wydobycia siarki, która to metoda jest zbliżona do podziemnego zgazowania węgla. Zaznaczył także, że po wielu latach badań udoskonalono tą technologię na tyle, że jej wpływ na środowisko został znaczenie ograniczony.

Jednak największe doświadczenia w dziedzinie podziemnego zgazowania węgla posiada Główny Instytut Górnictwa w Katowicach. Na ten temat referat wygłosił dr inż. Jan Rogut. Przedstawił on historię badań i eksperymentów przeprowadzonych już w warunkach przemysłowych w polskich kopalniach węgla kamiennego. Obecnie GIG jest uczestnikiem międzynarodowego konsorcjum naukowego, który realizuje projekt "HUGE" współfinansowany ze środków UE. Dotyczy on możliwości produkcji wodoru w wyniku podziemnej gazyfikacji węgla. Wyraził pogląd, że ta technologia może być z powodzeniem rozwijana i po wdrożeniu intensywnego programu badań możliwa do zastosowania na skalę przemysłową.

Z kolei dr inż. Marek Ściążko z ICHPW w Zabrzu przedstawił referat pt. "Przeróbka chemiczna węgla - szanse i zagrożenia". Omówił możliwości budowy w Polsce instalacji do produkcji paliw płynnych, wodoru i metanolu na drodze naziemnego zgazowania węgla. Wykazał on, że najkorzystniejszą opłacalnością produkcji charakteryzuje się instalacja wytwarzania metanolu oraz nieco mniejszą instalacja wytwarzania wodoru. Natomiast większym ryzykiem obarczone jest wytwarzanie paliw ciekłych z węgla, które może być opłacalne powyżej ceny 87 USD za baryłkę.

Kolejnym prelegentem był prof. dr hab. inż. Jerzy Bednarczyk z Poltegor-instytut z Wrocławia. W referacie pt. "Koncepcja podziemnego i napowierzchniowego zgazowania węgla brunatnego" przedstawił koncepcję zgazowania wybranych polskich złóż węgla brunatnego. Zauważył jednak, że najprawdopodobniej technologia ta ma ograniczoną wydajność, która nie zapewni niezbędnej ilości gazu dla elektrowni o mocy nawet 1.000 MW. Zaproponował także realizację projektu badawczego dotyczącego badań i budowy pilotażowej instalacji zgazowania węgla brunatnego. Okres realizacji tego projektu będzie obejmował lata 2008-2017.

Następnie głos zabrali przedstawiciele Wydziału Wiertnictwa, Nafty i Gazu AGH w Krakowie. Prof. dr hab. inż. Andrzej Gonet oraz dr hab. inż., prof. AGH Stanisław Nagy wygłosili referat pt. "Technologie wiertnicze w górnictwie węgla i eksploatacji metanu z pokładów węgla". Nakreślili oni problem eksploatacji metanu z pokładów węgla i stwierdzili, że pomimo znaczących zasobów metanu w polskich pokładach węgla, jego produkcja i wykorzystanie są nieporównywalnie małe w stosunku do możliwości. Dlatego też trzeba zrobić wszystko, aby te zasoby także wykorzystać.

Kolejnym prelegentem był prof. dr hab. inż. Marek Nieć z AGH w Krakowie. W swoim wystąpieniu pt. "Uwarunkowania geologiczne eksploatacji otworowej" podkreślił, że złoża dostępne dla eksploatacji odkrywkowej nie powinny być przeznaczane do podziemnej gazyfikacji. W drodze badań geologicznych należałoby określić parametry geologiczne złóż przeznaczonych do gazyfikacji, które powinny być znacznie dokładniej rozpoznane niż w przypadku eksploatacji odkrywkowej. Zgodził się z nim dr Jacek Kasiński z PIG w Warszawie, który przedstawił drugą część wystąpienia pt. "Przydatność polskich złóż węgla brunatnego dla podziemnego zgazowania". Zestawił on poszczególne złoża, które według wstępnych kryteriów bilansowości mogły być przeznaczone do podziemnej gazyfikacji. Wymienił takie złoża węgla brunatnego jak: "Ścinawa-Głogów", "Rogóźno", "Kamieńsk" i "Turów".

Następnie referat pt. "Węgiel jako paliwo dla ogniw paliwowych" wygłosił prof. dr hab. inż. Piotr Tomczyk z AGH Kraków. Przedstawił on krótki przegląd stosowanych na świecie ogniw paliwowych i wskazał w których z nich można ewentualnie zastosować gaz syntezowy pochodzący ze zgazowania węgla. W większości stosowanych ogniw paliwowych źródłem energii jest gaz ziemny. Jednak obecnie rośnie zainteresowanie ogniwami z utlenianiem węgla, które jednak na obecnym etapie są w fazie badań.

Kolejny referat wygłosił David Hunt z GE Company. W swoim wystąpieniu skupił się on na stosowanych obecnie w General Electric instalacjach naziemnych zgazowania węgla, których działa obecnie 63, w tym 31 Chinach, 21 w USA, 7 w Niemczech. Produkują one ponad 5 mld m³ syngazu rocznie. Wskazał także zalety elektrowni IGCC wykorzystujących zgazowanie węgla do produkcji energii elektrycznej oraz ich wyższość nad elektrowniami na parametry nadkrytyczne pary.

Na zakończenie przedstawiciele Grupy Lotos S.A.: mgr inż. Wojciech Blew i mgr inż. Jerzy Domżalski przedstawili referat pt. "Możliwości realizacji CCS w Grupie Lotos z wykorzystaniem złóż ropy naftowej na Bałtyku". Przemysł naftowy również jest emitentem znacznych ilości CO₂ do atmosfery. Dlatego też istnieje konieczność składowania wychwyconego dwutlenku węgla w wyeksploatowanych złożach gazu ziemnego na Morzu Bałtyckim. Dodatkowo można przez to zwiększyć intensyfikację wydobycia gazu ziemnego.

Po części referatowej nastąpiła gorąca dyskusja dotycząca technologii zgazowania węgla i perspektyw zastosowania tej metody na skalę przemysłową. Jako pierwszy w dyskusji głos zabrał Minister Środowiska prof. Maciej Nowicki. Podkreślił on, że w Polsce mamy duże doświadczenie w tym zakresie oraz, że powyższa tematyka powinna być kierunkiem rozwoju polskiej nauki. Zapewnił, że postara się o znalezienie większych pieniędzy na prace badawcze w tej dziedzinie. Zaznaczył jednak, że powinniśmy nawiązywać szerszą współpracę z ośrodkami zagranicznymi, które również pracują nad tymi technologiami. Przyznał także, że dzięki tej konferencji nabrał przekonania, że podziemne zgazowanie węgla będzie możliwe tylko w formie indywidualnego podejścia do danego złoża, które trzeba starannie przebadać. O zwiększenie funduszy na badania nad tymi technologiami zaapelował także poseł Adam Gawęda z sejmowej Komisji Gospodarki. Z kolei Mariusz-Orion Jędrysek reprezentujący Wrocławskie Centrum Badań EIT+ i Uniwersytet Wrocławski zaapelował o współpracę między różnymi ośrodkami w celu opracowania metod zgazowania węgla. Przypomniał także, że w KGHM Cuprum zorganizowano rok temu podobną konferencję. Powiedział, że we Wrocławiu prowadzone są prace nad bezpieczeństwem i sterowaniem efektywnością zgazowania węgla oraz biologicznym podziemnym procesowaniem węgla, a o którym na tej konferencji nie było mowy. W dyskusji można było także usłyszeć głos prof. Bronisław Barchańskiego z AGH w Krakowie, który sierdził, że technologie podziemnej gazyfikacji węgla są dopiero na etapie badań koncepcyjnych, a do ich przemysłowego wdrożenie jeszcze jest bardzo długa droga. W tym czasie nie możemy zapominać, że skądś energię musimy czerpać. Głos zabrał także Herbert Wirth wiceprezes KGHM Polska Miedź S.A., który zauważył, że aby wdrożyć te technologie konieczne będzie tak naprawdę uzyskanie zgody wójtów, ponieważ to oni na dzień dzisiejszy kształtują polską politykę energetyczną poprzez uchwalanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Podobny pogląd wyraził prezes PGE KWB Bełchatów S.A. Jacek Kaczorowski, który stwierdził, że wszystkie nowe technologie mogą w ogóle nie zostać wdrożone z uwagi na zabudowę infrastrukturalną naszych złóż węgla. Poparł go prof. Marek Nieć z AGH Kraków, który stwierdził, że należy doprecyzować formę ochrony złóż w Prawie Ochrony Środowiska. Ważnym głosem w dyskusji były także słowa Aureliusza Mikłaszewskiego - wiceprezesa Polskiego Klubu Ekologicznego, który mówił o konieczności oszczędności energii i zwiększeniu udziału OZE w bilansie energetycznym Polski. Zaznaczył jednak, że nasze złoża węgla powinny być dalej wykorzystywane i pod żadnym pozorem nie powinniśmy od tego surowca odchodzić. Z kolei prof. Aleksander Karcz z AGH w Krakowie przedstawił pogląd, że zgazowanie podziemne węgla to jeszcze odległa przyszłość. W pierwszym rzędzie powinniśmy doprowadzić do budowy naziemnej instalacji zgazowania węgla w jednych z naszych zakładów chemicznych, a następnie na jej bazie dopracowywać podziemne zgazowanie. Również o konieczności wykorzystania metanu w pierwszym rzędzie opowiedział się prof. Andrzej Gonet z AGH Kraków jako technologii dojrzałej i możliwej do zastosowania w ciągu najbliższych paru lat.

Na zakończenie dyskusji głos zabrał wicepremier i Minister Gospodarki Waldemar Pawlak, który podziękował organizatorom konferencji oraz przedstawił nadzieję, aby to polska nauka w większym stopniu kształtowała opinię publiczną. Zdaniem Ministra Gospodarki, dzięki bogatym złożom węgla oraz wykwalifikowanej kadrze naukowej, Polska może stać się w Europie liderem rozwoju innowacyjnych technologii węglowych.

Konferencję podsumował Rektor AGH w Krakowie prof. Antoni Tajduś w następujących punktach:

1. Znamy historię tych technologii.
2. Mamy wiedzę geologiczną i technologiczną o tych procesach.
3. Mamy potencjał naukowy.
4. Mamy doświadczenie.
5. Mamy złoża węgla.
6. Mamy poparcie rządzących.
7. Mamy znaleźć finansowanie.
8. Mamy dużo do zrobienia!!!