Jestem Rektorem Akademii Górniczo-Hutniczej

(rozmowa z Jego Magnificencją, Rektorem AGH w Krakowie Antonim Tajdusiem)

- Panie Rektorze, w tym roku mija 90 lat istnienia Akademii Górniczo-Hutniczej, którą Pan kieruje. Czym dla Pana jest praca w tej Uczelni - przyjemnością, zaszczytem czy może obowiązkiem (w charakterze naukowym oczywiście)?

Prof. zw. dr hab. inż. Antoni Tajduś (ur. 16 lutego 1949 r. w Tymbarku) - profesor zwyczajny nauk technicznych, od 2005 rektor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Specjalizuje się w budownictwie, górnictwie i geologii inżynierskiej.

- Praca w Akademii Górniczo-Hutniczej jest dla mnie przyjemnością, ale również ogromną odpowiedzialnością. Dzięki tej pracy spełniam swoje największe młodzieńcze marzenie. Myślę, że jest to uczucie nieobce wielu innym pracownikom tej Uczelni. Kierowanie tak dużym zakładem pracy jest bez wątpienia wielkim i zaszczytnym obowiązkiem.

- A czym jest jubileusz AGH?

- Jubileusz Akademii to okazja do pokazania ogromnego dorobku naukowego i intelektualnego, do pochwalenia się wielkimi osiągnięciami technicznymi i przemysłowymi, do wykazania roli, jaką pełni Nasza Wszechnica na arenie międzynarodowej. Jubileusz Akademii to również okazja do wspomnień o nieobecnych oraz do spotkań z absolwentami.

- Panie Rektorze - czy może Pan scharakteryzować dzisiejszą Uczelnię w liczbach?

- Obecnie w Naszej Alma Mater studiuje prawie 35 tysięcy studentów. Kształci ich czterotysięczna kadra akademicka na 15 wydziałach i 2 szkołach międzywydziałowych. Oferujemy studentom ponad 170 różnych specjalności na 34 kierunkach studiów. Jak widać, naszą dewizą jest kształcenie wielostronne, ustawiczne i nowoczesne.

- Czy pamięta Pan, kiedy pierwszy raz przekroczył próg tej Uczelni?

- Studia na AGH rozpocząłem w październiku 1967 roku. Pomyślałem wtedy: czy dam sobie radę? Czym będzie dla mnie ten pięcioletni okres studiów? Przyznam, że byłem wtedy trochę przerażony. Chyba wówczas nie myślałem o zaszczytnej funkcji, jaką dziś pełnię. Z Akademią jestem związany od początku mojej drogi zawodowej z małymi przerwami na staże zagraniczne i krajowe.

- Panie Rektorze, kim dla Pana są studenci AGH?

- Każdy student AGH jest dla mnie bardzo ważny, o każdego dbam i każdego szanuję. Tutaj młodzi ludzie kształtują swoje postawy życiowe i umysłowe. Wielu z nich to prawdziwe skarby, rzekłbym - nieoszlifowane diamenty. Naszym zadaniem jest oszlifowanie wszystkich i promocja najlepszych.

- Czytałem zapisy Pańskich czatów ze studentami - odpowiada Pan na wszelkie pytania szczerze, czasem z humorem. Jest Pan otwarty na dialog, wskazówki, a czasem na krytykę... Czy to jedyny kontakt ze studentami?

- Zawsze byłem otwarty na słowa krytyki, jeśli jest konstruktywna - taka moja natura. Mimo ogromu obowiązków, nierzadko bardzo czasochłonnych, cyklicznie spotykam się z przedstawicielami organizacji studenckich działających w Uczelni. Chcę wiedzieć, jak ci młodzi ludzie postrzegają naszą Uczelnię, pochwalić ich za sukcesy, zapytać o bolączki, wskazać drogę rozwiązania problemów...

- Wielu absolwentów Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie pracuje w kopalniach węgla brunatnego w Adamowie, Bełchatowie, Koninie i Turowie. Często jest to kadra zarządzająca kopalniami, czyli AGH jest kuźnią inżynierów - fachowców. Czy Uczelnia utrzymuje kontakty ze swoimi absolwentami?

AGH to jedna z najlepszych i najbardziej renomowanych oraz nowoczesnych polskich uczelni, od lat zajmująca czołowe miejsca w rankingach wyższych uczelni. Jest uczelnią przodującą w Polsce w dziedzinie nowoczesnych technologii, zajmującą wysoką lokatę w skali międzynarodowej. O popularności uczelni decyduje również długa i bogata tradycja - Akademia ma 90 lat i w ciągu wszystkich tych lat doskonale kształciła kadry najbardziej potrzebnych Polsce inżynierów. Uczelnia ma także jeszcze inne atuty: doskonała lokalizacja na terenie najpiękniejszego polskiego miasta - Krakowa, własny kampus dający możliwość wygodnego zamieszkania ponad 9.000 studentów w niewielkiej odległości od budynków dydaktycznych i naukowych uczelni, nowoczesna baza naukowo-dydaktyczna z laboratoriami wyposażonymi w najnowocześniejszą aparaturę, żywa i stale rozwijana współpraca krajowa i zagraniczna z innymi uczelniami, liczne udogodnienia dla osób niepełnosprawnych oraz niepowtarzalna atmosfera studiowania.

- Uczelnia utrzymuje ścisły bezpośredni kontakt ze swoimi absolwentami poprzez współpracę ze Stowarzyszeniem Wychowanków AGH. Stowarzyszenie posiada ponad 120 kół w polskich zakładach przemysłowych i kilka za granicą. Inną współpracą jest zapraszanie na liczne konferencje i narady organizowane lub współorganizowane przez Uczelnię. Ostatnie lata to szereg imprez o randze ogólnopolskiej. Wymienię tylko dwie: Polski Kongres Górniczy i Światowy Kongres Górniczy.

- Panie Rektorze, w Polsce są nieeksploatowane i udokumentowane olbrzymie pokłady węgla brunatnego, m.in. w okolicach Legnicy, Ścinawy i Lubina. Są też inne złoża perspektywiczne, które można wykorzystać. Co według Pana jest dziś największą przeszkodą w możliwości zagospodarowania polskich złóż węgla brunatnego? Co trzeba zmienić - dziś lub w najbliższej przyszłości - by zagospodarować te "zmagazynowane" zasoby najtańszego paliwa energetycznego jakim jest węgiel brunatny?

- Ten temat jest bliski memu sercu! Od dwóch lat jestem przewodniczącym Komitetu Sterującego im. Prof. Adama Stefana Trembeckiego dla zagospodarowania Legnickiego Zagłębia Górniczo-Energetycznego Węgla Brunatnego. W grupie licznych zwolenników wykorzystania brunatnego "złota" podejmujemy liczne starania, aby to największe w Europie złoże węgla brunatnego zostało w niedalekiej przyszłości wykorzystane do produkcji taniej i czystej energii elektrycznej. W tym temacie wystosowaliśmy między innymi cztery pisma do Prezesa Rady Ministrów.

- Znane są różne metody eksploatacji węgla brunatnego, choć jedyną dziś wykorzystywaną u nas jest metoda odkrywkowego wydobycia. Głośno mówi się o nowoczesnych metodach np. zgazowanie węgla w złożu, ale jest to metoda testowa (nie na skalę produkcyjną). Czy AGH i inne uczelnie mają pomysł lub pracują nad nowymi możliwościami wydobycia i przetwarzania węgla brunatnego?

- Ma Pan rację, dziś podstawową metodą jest wydobywanie węgla brunatnego metodą odkrywkową. Nasza Uczelnia zajmuje się tymi zagadnieniami od wielu lat. AGH razem z innymi placówkami naukowo-projektowymi i wspólnie z kopalniami węgla brunatnego zorganizowała w styczniu br. konferencję z udziałem Pana Premiera Waldemara Pawlaka na temat czystych technologii węglowych. Na sympozjum rozmawialiśmy na temat zgazowania naziemnego, zgazowania w złożu, jak i biozgazowania węgla brunatnego. Obecnie są przygotowywane w tym zagadnieniu duże granty naukowo-badawcze. Prace te winny dać odpowiedź, czy te nowe technologie są i będą alternatywami do odkrywkowej technologii, ponieważ bez badań i pilotowych instalacji w naszych krajowych warunkach nie można dać właściwej odpowiedzi.

- Jaka według Pana jest przyszłość węgla brunatnego? Czy złoża, które są dziś udokumentowane, pozostaną w ziemi i nie będą nigdy wykorzystane?

- Wierzę, że polskie zasoby węgla brunatnego będą w przyszłości wykorzystane. I świat, i Polska potrzebują energii. W okresie do roku 2050 potrzeby energetyczne świata się podwoją. Dziś z węgla produkuje się ok. 40% energii elektrycznej, a w Polsce 35%. Do roku 2030 wydobycie węgla na świecie ma się podwoić, ponieważ zasoby węgla szacowane są na setki lat, a zasoby ropy czy gazu wystarczą na 40 do 60 lat. Myślę, że w przyszłej dekadzie rozpoczną się prace związane z zagospodarowaniem złóż gubińskich i legnickich. Branża węgla brunatnego w chwili obecnej stanęła przed ogromną szansą rozwoju. Szansą, którą dają największe złoża węgla brunatnego w Europie. To atut numer jeden polskiego górnictwa, wspomagany jednocześnie przez aktywne wyższe uczelnie górnicze, zaplecze badawczo-projektowe, wspaniałą kadrę i fabryki zaplecza technicznego, projektującego i budującego maszyny i urządzenia, nieodbiegające poziomem technicznym od najlepszych firm na świecie. Ta szansa daje dziesiątki tysięcy miejsc pracy, co jest największym atutem!

- Znamy uwarunkowania Unii Europejskiej na temat CO₂ obecnie i w przyszłości. Czy polska energetyka stoi na rozdrożu - energetyka konwencjonalna czy jądrowa? Jeśli konwencjonalna to z węgla kamiennego, gazu czy z najtańszego węgla brunatnego? Czy energia ekologiczna - wodna, wiatrowa... Jakie jest Pana zdanie na ten temat?

- Uważam, że nasz kraj winien rozwijać wszystkie rodzaje produkcji energii elektrycznej przy założeniu, że w pierwszej kolejności wykorzystujemy rodzime surowce energetyczne, ponieważ tak postępują wszystkie kraje na świecie. Ważne jest bezpieczeństwo energetyczne kraju.

- Ograniczenia, z którymi już dziś ma do czynienia przemysł energetyczny bazujący na węglu brunatnym ze względu na konieczność ograniczania emisji CO₂, to problem techniczny, naukowy czy finansowy? Jakie jest Pana zdanie na ten temat?

- Nasz kraj ogranicza i będzie ograniczał emisję CO₂. Prawdą jest, że w ostatnich 20 latach lansowany był pogląd o nadmiarze mocy w krajowych elektrowniach, co spowodowało spowolnienie nowych inwestycji w wysoko sprawne nowe bloki energetyczne. W okresie ostatnich 17 lat oddano tylko jeden nowy blok energetyczny o sprawności ponad 41% w ZE PAK SA. Mówię o tym, ponieważ w obecnym okresie, kiedy w świecie i w Polsce (instalacja pilotażowa CCS w Elektrowni Bełchatów) sprawdza się nowe technologie z wychwytywaniem i składowaniem CO₂ (CCS), jedynym sposobem jest poprawa sprawności bloków energetycznych. Każdy procent poprawy sprawności bloków energetycznych powoduje zmniejszenie emisji CO₂. Dlatego powinniśmy czynić dalsze starania dla uzyskania funduszy UE na drugą instalację pilotażową dla Polski. Intensywne prace na świecie i w Polsce w okresie najbliższej dekady winny dać odpowiedź, czy nowe technologie CCS są przydatne do przemysłowego zastosowania, czy nie należy poszukiwać nowych technologii. Dziś równolegle trwają prace nad wdrożeniem instalacji suszenia węgla brunatnego, budowanie bloków energetycznych na parametry nadkrytyczne pary, co umożliwi osiągnięcie sprawności powyżej 44%. W dalszej kolejności do przemysłowego wdrożenia będą przygotowane technologie spalania węgla brunatnego w tlenie, lub też zintegrowanej gazyfikacji węgla (IGCC). Wydaje się jednak, że w przyszłości aby móc zrekompensować starty energii w procesie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, konieczne będzie budowanie w Polsce bloków o sprawności netto ok. 50%.

- Czy rozwój czystych technologii węglowych, rozpoznanie możliwości wychwytu i składowania CO₂ w warstwach geologicznych, to najbliższa przyszłość branży węgla brunatnego? Jaką rolę będzie pełniła Pańska Akademia Górniczo-Hutnicza?

- Specjaliści z mojej Uczelni współpracują, pracują i będą pracować nad różnymi rozwiązaniami czystych technologii węglowych. Mówię w tym miejscu o sekwestracji i składowaniu CO₂. To jest nasza powinność. Dziś uczestniczymy wspólnie z PIG czy GIG w pracach nad składowaniem CO₂ w warstwach geologicznych dla Elektrowni Bełchatów.
W Polsce powinno się także na szerszą skalę wykorzystać możliwości, jakie dają technologie naziemnego zgazowania węgla brunatnego, które umożliwią rozwój energetyki i chemii opartej na krajowych zasobach surowcowych. AGH włączyło się w tę tematykę. W przypadku podziemnego zgazowania węgla brunatnego, pomimo tego, że ta metoda jest badana od kilkudziesięciu lat, wyniki tych badań nie pozwalają jeszcze na stwierdzenie, że metoda ta jest już w pełni opanowana pod względem przebiegu procesu zgazowania węgla w złożu. Dlatego postuluję o jak najszybsze przeprowadzenie badań i eksperymentów na krajowych złożach węgla brunatnego i kamiennego. W prace w to zagadnienie też się włączyliśmy. Zastosowanie tej technologii na powszechną skalę umożliwiłoby budowę rozproszonego systemu zaopatrzenia w energię, co przyczyniłoby się do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa energetycznego kraju.

- Wrócę jeszcze do jubileuszu Uczelni - Panie Rektorze, proszę o kilka słów do absolwentów AGH...

- Drodzy Pracownicy, Studenci i Absolwenci, dzięki Wam Akademia Górniczo-Hutnicza jest jedną z najlepszych uczelni w Polsce. Jej renoma sięga daleko poza granice naszego kraju. Jest największą i najlepszą Akademią Górniczą na świecie. Akademia Górniczo-Hutnicza jest lokomotywą postępu, jest uczelnią dla najlepszych. Dziękuję Wam za to!

Rozmawiał
Henryk Izydorczyk

Kim jest Antoni Tajduś? Stanowisko: profesor zwyczajny Wykształcenie (jaka uczelnia): Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Moja główna cecha charakteru to... konsekwencja w działaniu i upór (góralski) Znak zodiaku: Wodnik Hobby: sport Nie byłem jeszcze... na Antarktydzie Najwięcej czasu poświęcam na... pracę Najczęściej oglądam... mecze sportowe, głównie ligę angielską i hiszpańską Najpiękniejsza kobieta to... Sandra Bullock. Zaraz po mojej Żonie Ulubiona książka, autor: "Ziemia planeta ludzi", A. de Saint-Exupéry Węgiel brunatny to... energia i przyszłość Ulubiony zespół muzyczny... jeden trudno wskazać, ogólnie lubię rocka, ale też grupę "Pod Budą" Ulubiona potrawa... jajecznica na boczku z grzybami (w dużej ilości) Internet to dla mnie... okno na świat Nie (lubię) akceptuję... chamstwa i braku odpowiedzialności Sport, który uprawiam... tenis Sport, który chciałbym uprawiać... żeglarstwo Moje ulubione powiedzenie to... "jak się dobrze obieca, to nie trzeba dać" Wolny od pracy czas spędzam... w górach, samotnie wędrując z głową w chmurach Marzenie z dzieciństwa... zostać kapitanem żeglugi wielkiej Obecne największe marzenie... AGH w pierwszej dziesiątce uczelni świata Ulubiona pora roku... wiosna Kilka słów od siebie... uważam bezpieczeństwo energetyczne kraju za najważniejszy element decydujący o pozycji i niezależności Polski. Z tego względu istotną część energii musimy pozyskiwać z własnych źródeł. Jedyne źródło energii, jakie posiadamy w odpowiedniej ilości na wiele lat, to węgiel, szczególnie węgiel brunatny. Przez błędną politykę i krótkowzroczność możemy ten ogromny atut stracić. Dlatego apeluję do władz o prowadzenie rozważnej, perspektywicznej strategii w tym zakresie, korzystając z doświadczeń i wiedzy specjalistów praktyków i naukowców