Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE w sprawie odpadów

WSTĘP

W dniu 21 grudnia 2005 roku Komisja Europejska przedstawiła projekt dyrektywy ramowej w sprawie odpadów (WFD). Przyjęcie przez Radę Unii Europejskiej ds. Środowiska Dyrektywy w sprawie odpadów nastąpiło 20 października 2008 roku. W dniu 22 listopada 2008 r. dyrektywa została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, a weszła w życie 12 grudnia 2008 roku. Państwa członkowskie, w tym Polska, muszą wprowadzić w życie przepisy ustawowe wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy, nie później niż do 12 grudnia 2010 roku.

PRODUKTY UBOCZNE I ZNIESIENIE STATUSU ODPADU

W dyrektywie przedstawiono między innymi nowe definicje: "odpadów", "gospodarowania odpadami", "zbierania", "odzysku" i "unieszkodliwiania".

Definicja "odpadów" jest podobna do definicji przedstawionej w poprzedniej wersji dyrektywy; "odpady" oznaczają każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć, lub do których pozbycia został zobowiązany.

Wprowadzone zostały natomiast mechanizmy umożliwiające określenie:

- kiedy substancje lub przedmioty powstające w wyniku procesu produkcyjnego, którego pierwotnym celem nie jest ich wyprodukowanie są produktami ubocznymi, a nie odpadami. Decyzja o tym, że dana substancja nie jest odpadem, może być podjęta wyłącznie pod warunkiem, że jest ona spójna z celami ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego.

- kiedy niektóre kategorie odpadów przestają być odpadami, ustalając kryteria zniesienia statusu odpadu, które jednak zapewniałyby wysoki poziom ochrony środowiska oraz korzyści środowiskowe i ekonomiczne.

Za produkt uboczny, a nie za odpady może być uznana substancja lub przedmiot powstające w wyniku procesu produkcyjnego, którego podstawowym celem nie jest ich produkowanie. Spełnione muszą przy tym zostać następujące warunki:

1. dalsze wykorzystywanie danej substancji lub tego przedmiotu jest pewne;
2. dana substancja lub przedmiot mogą być wykorzystywane bezpośrednio bez jakiegokolwiek dalszego przetwarzania innego niż normalna praktyka przemysłowa;
3. dana substancja lub przedmiot są produkowane jako integralna część procesu produkcyjnego;

oraz

4. dalsze wykorzystywanie jest zgodne z prawem, tzn. dana substancja lub przedmiot spełniają wszelkie istotne wymagania dla określonego zastosowania w zakresie produktu, ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego, i nie doprowadzi do ogólnych niekorzystnych oddziaływań na środowisko lub zdrowie ludzkie.

W celu ustalenia końca statusu odpadu wprowadzono kryteria określające "zniesienie statusu odpadu". Niektóre określone kategorie odpadów, na przykład niektóre popioły i żużle, przestałyby być odpadami w przypadku spełnienia następujących kryteriów:

5. dana substancja lub przedmiot jest powszechnie stosowana do konkretnych celów;
6. istnieje rynek takich substancji lub przedmiotów bądź popyt na nie;
7. dana substancja lub przedmiot spełniają wymagania techniczne dla konkretnych celów oraz wymagania obowiązujących przepisów i norm mających zastosowanie do produktów;

oraz

8. zastosowanie danej substancji lub przedmiotu nie prowadzi do niekorzystnych skutków dla środowiska lub zdrowia ludzkiego.

MOŻLIWY WPŁYW NA PRZEMYSŁ WĘGLA BRUNATNEGO

Dyrektywa w sprawie odpadów nie dotyczy odpadów i materiałów, które objęte zostały innymi przepisami prawnymi UE, w tym odpadów powstałych w wyniku poszukiwania, wydobywania, przetwarzania i składowania zasobów mineralnych oraz z działalności odkrywkowej - czyli tzw. "odpadów wydobywczych" - objętych dyrektywą 2006/21/WE o gospodarowaniu odpadami z przemysłów wydobywczych.

Dyrektywa w sprawie odpadów nie zmienia definicji "odpadu", do której odwołuje się również dyrektywa o odpadach wydobywczych (2006/21/WE). Przedstawia jednak mechanizm umożliwiający podjęcie jednoznacznej decyzji o tym, czy dana substancja należy do produktów ubocznych niebędących odpadami, czy też należy ją uznać za odpad. Ponadto ustala kryteria umożliwiające "zniesienie statusu odpadu".

Przedstawione w projekcie dyrektywy mechanizmy dotyczące definiowania odpadu mogą mieć w przyszłości znaczenie dla klasyfikowania mas ziemnych i skalnych przemieszczanych w związku z odkrywkową eksploatacją surowców mineralnych. Istotnym problemem dla przemysłu energetycznego i paliw stałych będzie również możliwość zaliczenia części produktów ze spalania węgla brunatnego (popioły, żużle i gipsy z procesu odsiarczania) do "nie-odpadów". Mogą być one bowiem ponownie wykorzystane na przykład do wypełnienia odkrywkowych wyrobisk poeksploatacyjnych.

EUROPEJSKI PLAN NAPRAWY GOSPODARCZEJ

"Europejski plan naprawy gospodarczej" został zaprezentowany przez Komisję Europejską 1 grudnia 2008 r. w Brukseli, podczas posiedzenia Rady Unii Europejskiej ds. Konkurencyjności. Główne propozycje w nim zawarte dotyczą kwestii stymulowania zatrudnienia, wspierania przedsiębiorstw oraz inwestycji w zaawansowane technologie i badania.

Jako część tego planu przedstawiona została propozycja prezydencji dotycząca finansowania projektów infrastrukturalnych. Poniżej przedstawiamy najważniejsze ustalenia istotne z punktu widzenia przemysłu węgla brunatnego:

• Zatwierdzona została propozycja Komisji Europejskiej przeznaczenia na realizację tych projektów kwoty 5.000 mln euro.
• 3.980 mln euro z tej kwoty przeznaczone zostanie na finansowanie projektów w dziedzinie energii; z tego 2.365 mln euro na połączenia międzysystemowe dla gazu i energii elektrycznej, 565 mln euro na projekty dotyczące morskiej energii wiatrowej i 1.050 mln euro na projekty dotyczące wychwytywania i składowania dwutlenku węgła. Jednym z dwunastu projektów zaproponowanych do finansowania jest wdrożenie instalacji demonstracyjnej dla podziemnego składowania dwutlenku węgla (CCS) w Elektrowni "Bełchatów".
• Pojedynczy projekt CCS może otrzymać dofinansowanie z Unii Europejskiej maksymalnie do kwoty 180 mln euro.
• Dalsze kryteria dla wyboru i przyznania pomocy dla instalacji demonstracyjnych CCS są następujące:
  - możliwość wychwycenia co najmniej 85% CO₂,
  - co najmniej 300 MW mocy wyjściowej instalacji,
  - rozwiązania umożliwiające transport i bezpieczne składowanie CO₂ pod ziemią,
  - wiążące oświadczenie złożone przez organizatorów projektu, że wiedza uzyskana w zakładzie demonstracyjnym zostanie udostępniona do szerokiego wykorzystania w przemyśle.

II STRATEGICZNY PRZEGLĄD SYTUACJI ENERGETYCZNEJ

W listopadzie 2008 roku Komisja Europejska przedstawiła II Strategiczny Przegląd Sytuacji Energetycznej. Na wiosennym szczycie Rady Unii Europejskiej w dniach 19-20 marca w Brukseli, szefowie rządów 27 krajów UE zatwierdzili inicjatywy przedstawione w tym dokumencie i potwierdzili, że bezpieczeństwo energetyczne jest głównym celem przyszłej polityki energetycznej UE. W ramach tej polityki skoncentrowano się na rozwoju infrastruktury energetycznej i połączeń międzysystemowych oraz odpowiednich mechanizmach reagowania kryzysowego w odniesieniu do gazu.

Poniżej przedstawiamy najważniejsze ustalenia istotne z punktu widzenia przemysłu węglowego:

• Najważniejszym priorytetem jest bezpieczeństwo energetyczne, które należy zwiększać poprzez poprawę efektywności energetycznej, dywersyfikację dostawców, źródeł i dróg dostaw energii,
• Główny nacisk należy położyć na dywersyfikację paliw,
• Rada Europejska przypomina o potrzebie wykorzystywania własnych zasobów energii, w tym ze źródeł odnawialnych, paliw kopalnych i, w państwach które się na to zdecydują, energii jądrowej".

Jacek Libicki
PPWB

Jacek Szczepiński
PPWB

Materiały związane:

1. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 312/3. Bruksela, 22.11.2008 r.
2. Kompromisowa propozycja prezydencji dotycząca finansowania projektów infrastrukturalnych przedstawionych przez Komisję jako część europejskiego planu naprawy gospodarczej. Dokument nr 7848/1/09 z dnia 20.03.2009 r.
3. Konkluzje prezydencji z posiedzenia Rady Unii Europejskiej w dniach 19-20 marca 2009. Dokument nr 7880/09 z dnia 20.03.2009 r.